Насирова Шахло Шухратовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Метаболик бузилишлар бўлган аёлларда гестацион диабетни прогнозлаш ва бошқаришнинг замонавий жиҳатлари»; 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:B2025.I.PhD/Tib.5296.
Илмий раҳбар: Негматуллаева Мастура Нуруллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Каримова Нилуфар Набижановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Старцева Надежда Михайловна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ГЭСтатсион диабетда эрта ташхис қўйиш ва метаболик ўзгаришларни ўрганиш ҳамда ҳомиладорлик ва туғруқни олиб боришнинг тегишли усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III . Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
гестацион диабет ривожланишининг эрта прогностик маркерларидан ТТГ даражасининг >2,5 мМЕ/л дан ошиши, гипертриглитсеридемия ва ХС-ЮЗЛП даражасининг пасайиши аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар ҳомиладорлик патологиялари қўшилиб келишини камайтириш ҳамда она ва ҳомила учун нохуш оқибатларни пасайтиришда аҳамияти асосланган;
фетометрия кўрсаткичлари коеффитсиентларининг пасайиши (сон суяги узунлиги ва бош айланасининг қорин айланасига нисбати) юқори прогностик аҳамиятга эга бўлиб, асоратланган туғруқлар частотаси билан кучли мусбат коррелятсион боғлиқликка эгалиги исботланган;
ҳомиладорликнинг I триместрида HbА1c ≥5,3% кўрсаткичидан фойдаланиш гестацион диабет ривожланишини эрта прогноз қилиш имконини бериши, шу орқали эрта диагностика самарадорлигини ошириши ва инсулинотерапияга бўлган эҳтиёжни камайтириши исботланган;
бирламчи тиббий бўғинга мўлжалланган персонал ёндашувни таъминлаб, асоратланган туғруқлар, кесар кесиш амалиётлари ҳамда ҳомилани гипоксияси частотасини камайтиришга хизмат қилгани  кўрсатилган комплекс чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ҳомиладорликнинг дастлабки даврларида гестацион қандли диабет ва гормонал гомеостаз бузилишлари ривожланишининг предикторларини баҳолаш натижасида олинган клиник ва лаборатория хулосалар асосида:
биринчи илмий янгилик: гестацион диабет ривожланишининг эрта прогностик маркерларидан ТТГ даражасининг >2,5 мМЕ/л дан ошиши, гипертриглитсеридемия ва ХС-ЮЗЛП даражасининг пасайиши аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар ҳомиладорлик патологиялари қўшилиб келишини камайтириш ҳамда она ва ҳомила учун нохуш оқибатларни пасайтиришда аҳамияти асосланганлиги бўйича “Гестацион қандли диабетнии эрта аниқлаш усули ва ҳомиладорликни олиб боришнинг ўзига хос хусусиятлари” номли услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Гестацион диабет ривожланишининг эрта прогностик маркерлари эканлиги асосланган. Жумладан, ТТГ даражасининг >2,5 мМЕ/л дан ошиши, гипертриглитсеридемия ва ХС-ЮЗЛП даражасининг пасайиши аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар ҳомиладорлик патологиялари қўшилиб келишини камайтириш ҳамда она ва ҳомила учун нохуш оқибатларни пасайтиришда аҳамиятига эга. Иқтисодий самарадорлиги: гестацион диабет ривожланишининг эрта прогностик маркерлари эканлиги асосланган. Жумладан, ТТГ даражасининг >2,5 мМЕ/л дан ошиши, гипертриглитсеридемия ва ХС-ЮЗЛП даражасининг пасайиши аниқланиб, ушбу кўрсаткичлар ҳомиладорлик патологиялари қўшилиб келишини камайтириш ҳамда она ва ҳомила учун нохуш оқибатларни пасайтиришда аҳамияти асосланган.бўлиб, даволаш харажатларини камайтириш ҳисобига бюджет маблағларини 487000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 328000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: ТТГ даражасининг >2,5 мМЕ/л дан ошиши, гипертриглитсеридемия ва ХС-ЮЗЛП даражасинингпасайиш кўрсаткичларидан фойдаланиш ГҚД хавфини объектив табақалаштиришни таъминлади, клиник аниқликни оширди ва скрининг босқичида сезиларли иқтисодий самарага эришиш имконини берди.
иккинчи илмий янгилик: фетометрия кўрсаткичлари коеффитсиентларининг пасайиши (сон суяги узунлиги ва бош айланасининг қорин айланасига нисбати) юқори прогностик аҳамиятга эга бўлиб, асоратланган туғруқлар частотаси билан кучли мусбат коррелятсион боғлиқликка эгалиги исботланганлиги бўйича “Гестацион қандли диабетнии эрта аниқлаш усули ва ҳомиладорликни олиб боришнинг ўзига хос хусусиятлари ” номли услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: фетометрия кўрсаткичлари коеффитсиентларининг пасайиши (сон суяги узунлиги ва бош айланасининг қорин айланасига нисбати) юқори прогностик аҳамиятга эга бўлиб, асоратланган туғруқлар частотаси билан кучли мусбат коррелятсион боғлиқликка эгалиги исботланиб, ГЭСтатсион диабетни башорат қилиш яхшиланди. (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Иқтисодий самарадорлиги: фетометрия кўрсаткичлари коеффитсиентларининг пасайиши (сон суяги узунлиги ва бош айланасининг қорин айланасига нисбати) юқори прогностик аҳамиятга эга бўлиб, асоратланган туғруқлар частотаси билан кучли мусбат коррелятсион боғлиқликка эгалиги исботланиб, даволаш харажатларини камайтириш ҳисобига бюджет маблағларини 487000 сўмга ва бюджетдан ташқари маблағларни 328000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: гормонал ва углевод алмашинуви бузилишларининг дастлабки даврида фетометрия кўрсаткичларидан фойдаланиш ГҚД хавфини объектив табақалаштиришни таъминлади, клиник аниқликни оширди ва скрининг босқичида умумий кузатув самарадорлигини оширди.
учинчи илмий янгилик: ҳомиладорликнинг I триместрида HbА1c ≥5,3% кўрсаткичидан фойдаланиш гестацион диабет ривожланишини эрта прогноз қилиш имконини бериши, шу орқали эрта диагностика самарадорлигини ошириши ва инсулинотерапияга бўлган эҳтиёжни камайтириши исботланганлиги бўйича “Гестацион қандли диабетнии эрта аниқлаш усули ва ҳомиладорликни олиб боришнинг ўзига хос хусусиятлари” номли услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ҳомиладорликнинг 1 триместрида ҲбА1c ≥5,3% кўрсаткичидан фойдаланиш гестацион диабет ривожланишини эрта прогноз қилиш имконини бериши, шу орқали эрта диагностика самарадорлигини ошириши ва инсулинотерапияга бўлган эҳтиёжни камайтириши исботланган.(Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси).  Иқтисодий самарадорлиги: ҳомиладорлик кечишининг асоратли шакллари частотасини камайтириш, касалхонага ётқизишлар сонини, инсулинотерапия ва асоратларни даволаш харажатларини камайтириш орқали ўртача 618000 сўм бюджет маблағларини ва 377000 сўм бюджетдан ташқари маблағларни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: эрта прогноз қилиш имконини индивидуаллаштирилган даволаш, метаболик фоннинг клиник барқарорлигини таъминлаш ва дори-дармон харажатларини сезиларли даражада камайтириш имконини берди.
тўртинчи илмий янгилик: бирламчи тиббий бўғинга мўлжалланган персонал ёндашувни таъминлаб, асоратланган туғруқлар, кесар кесиш амалиётлари ҳамда ҳомилани гипоксияси частотасини камайтиришга хизмат қилгани  кўрсатилган комплекс чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича “Гестацион қандли диабетнии эрта аниқлаш усули ва ҳомиладорликни олиб боришнинг ўзига хос хусусиятлари ” номли услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бирламчи тиббий бўғинга мўлжалланган персонал ёндашувни таъминлаб, асоратланган туғруқлар, кесар кесиш амалиётлари ҳамда ҳомилани гипоксияси частотасини камайтиришга хизмат қилгани  кўрсатилган комплекс чора-тадбирлар алгоритми ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Кенгашининг 2025 йил 28 февралдаги №25-м/030-сон маълумотномаси) билан тасдиқланган. Натижалар Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси (№345-2-42-ТВ/2025-сонли буйруқ, 07.03.2025 й.) ва Бухоро шаҳар туғруқ мажмуаси (№48-сонли буйруқ, 05.03.2025 й.) амалиётига тадбиқ этилган. (ССВ ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 7 октябрдаги 26/27-сонли хулосаси). Иқтисодий самарадорлиги: асоратланган туғруқлар, кесар кесиш амалиётлари ҳамда ҳомилани гипоксияси частотасини камайтиришга эришиш орқали даволаш харажатларини камайтириш ўртача 712000 сўм бюджет маблағларини ва 439000 сўм бюджетдан ташқари маблағларни иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: бирламчи тиббий бўғин акушерлик амалиётида янги клиник-лаборатор мезонлар тизимини қўллаш ГҚД хавфи бўлган ҳомиладор аёлларни даволаш сифатини яхшилаш билан бирга юқори иқтисодий самарадорликни таъминлади.