Nasirova Shaxlo Shuxratovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Metabolik buzilishlar bo‘lgan ayollarda gestatsion diabetni prognozlash va boshqarishning zamonaviy jihatlari»; 14.00.01 – Akusherlik va ginekologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:B2025.I.PhD/Tib.5296.
Ilmiy rahbar: Negmatullaeva Mastura Nurullaevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Rasmiy opponentlar: Karimova Nilufar Nabijanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Starseva Nadejda Mixaylovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: GEStatsion diabetda erta tashxis qo‘yish va metabolik o‘zgarishlarni o‘rganish hamda homiladorlik va tug‘ruqni olib borishning tegishli usullarini ishlab chiqishdan iborat.
III . Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
gestatsion diabet rivojlanishining erta prognostik markerlaridan TTG darajasining >2,5 mME/l dan oshishi, gipertriglitseridemiya va XS-YuZLP darajasining pasayishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar homiladorlik patologiyalari qo‘shilib kelishini kamaytirish hamda ona va homila uchun noxush oqibatlarni pasaytirishda ahamiyati asoslangan;
fetometriya ko‘rsatkichlari koeffitsientlarining pasayishi (son suyagi uzunligi va bosh aylanasining qorin aylanasiga nisbati) yuqori prognostik ahamiyatga ega bo‘lib, asoratlangan tug‘ruqlar chastotasi bilan kuchli musbat korrelyatsion bog‘liqlikka egaligi isbotlangan;
homiladorlikning I trimestrida HbA1c ≥5,3% ko‘rsatkichidan foydalanish gestatsion diabet rivojlanishini erta prognoz qilish imkonini berishi, shu orqali erta diagnostika samaradorligini oshirishi va insulinoterapiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishi isbotlangan;
birlamchi tibbiy bo‘g‘inga mo‘ljallangan personal yondashuvni ta’minlab, asoratlangan tug‘ruqlar, kesar kesish amaliyotlari hamda homilani gipoksiyasi chastotasini kamaytirishga xizmat qilgani  ko‘rsatilgan kompleks chora-tadbirlar algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Homiladorlikning dastlabki davrlarida gestatsion qandli diabet va gormonal gomeostaz buzilishlari rivojlanishining prediktorlarini baholash natijasida olingan klinik va laboratoriya xulosalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: gestatsion diabet rivojlanishining erta prognostik markerlaridan TTG darajasining >2,5 mME/l dan oshishi, gipertriglitseridemiya va XS-YuZLP darajasining pasayishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar homiladorlik patologiyalari qo‘shilib kelishini kamaytirish hamda ona va homila uchun noxush oqibatlarni pasaytirishda ahamiyati asoslanganligi bo‘yicha “Gestatsion qandli diabetnii erta aniqlash usuli va homiladorlikni olib borishning o‘ziga xos xususiyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Gestatsion diabet rivojlanishining erta prognostik markerlari ekanligi asoslangan. Jumladan, TTG darajasining >2,5 mME/l dan oshishi, gipertriglitseridemiya va XS-YuZLP darajasining pasayishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar homiladorlik patologiyalari qo‘shilib kelishini kamaytirish hamda ona va homila uchun noxush oqibatlarni pasaytirishda ahamiyatiga ega. Iqtisodiy samaradorligi: gestatsion diabet rivojlanishining erta prognostik markerlari ekanligi asoslangan. Jumladan, TTG darajasining >2,5 mME/l dan oshishi, gipertriglitseridemiya va XS-YuZLP darajasining pasayishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar homiladorlik patologiyalari qo‘shilib kelishini kamaytirish hamda ona va homila uchun noxush oqibatlarni pasaytirishda ahamiyati asoslangan.bo‘lib, davolash xarajatlarini kamaytirish hisobiga byudjet mablag‘larini 487000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 328000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Xulosa: TTG darajasining >2,5 mME/l dan oshishi, gipertriglitseridemiya va XS-YuZLP darajasiningpasayish ko‘rsatkichlaridan foydalanish GQD xavfini ob’ektiv tabaqalashtirishni ta’minladi, klinik aniqlikni oshirdi va skrining bosqichida sezilarli iqtisodiy samaraga erishish imkonini berdi.
ikkinchi ilmiy yangilik: fetometriya ko‘rsatkichlari koeffitsientlarining pasayishi (son suyagi uzunligi va bosh aylanasining qorin aylanasiga nisbati) yuqori prognostik ahamiyatga ega bo‘lib, asoratlangan tug‘ruqlar chastotasi bilan kuchli musbat korrelyatsion bog‘liqlikka egaligi isbotlanganligi bo‘yicha “Gestatsion qandli diabetnii erta aniqlash usuli va homiladorlikni olib borishning o‘ziga xos xususiyatlari ” nomli uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: fetometriya ko‘rsatkichlari koeffitsientlarining pasayishi (son suyagi uzunligi va bosh aylanasining qorin aylanasiga nisbati) yuqori prognostik ahamiyatga ega bo‘lib, asoratlangan tug‘ruqlar chastotasi bilan kuchli musbat korrelyatsion bog‘liqlikka egaligi isbotlanib, GEStatsion diabetni bashorat qilish yaxshilandi. (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Iqtisodiy samaradorligi: fetometriya ko‘rsatkichlari koeffitsientlarining pasayishi (son suyagi uzunligi va bosh aylanasining qorin aylanasiga nisbati) yuqori prognostik ahamiyatga ega bo‘lib, asoratlangan tug‘ruqlar chastotasi bilan kuchli musbat korrelyatsion bog‘liqlikka egaligi isbotlanib, davolash xarajatlarini kamaytirish hisobiga byudjet mablag‘larini 487000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 328000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Xulosa: gormonal va uglevod almashinuvi buzilishlarining dastlabki davrida fetometriya ko‘rsatkichlaridan foydalanish GQD xavfini ob’ektiv tabaqalashtirishni ta’minladi, klinik aniqlikni oshirdi va skrining bosqichida umumiy kuzatuv samaradorligini oshirdi.
uchinchi ilmiy yangilik: homiladorlikning I trimestrida HbA1c ≥5,3% ko‘rsatkichidan foydalanish gestatsion diabet rivojlanishini erta prognoz qilish imkonini berishi, shu orqali erta diagnostika samaradorligini oshirishi va insulinoterapiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishi isbotlanganligi bo‘yicha “Gestatsion qandli diabetnii erta aniqlash usuli va homiladorlikni olib borishning o‘ziga xos xususiyatlari” nomli uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: homiladorlikning 1 trimestrida HbA1c ≥5,3% ko‘rsatkichidan foydalanish gestatsion diabet rivojlanishini erta prognoz qilish imkonini berishi, shu orqali erta diagnostika samaradorligini oshirishi va insulinoterapiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishi isbotlangan.(Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi).  Iqtisodiy samaradorligi: homiladorlik kechishining asoratli shakllari chastotasini kamaytirish, kasalxonaga yotqizishlar sonini, insulinoterapiya va asoratlarni davolash xarajatlarini kamaytirish orqali o‘rtacha 618000 so‘m byudjet mablag‘larini va 377000 so‘m byudjetdan tashqari mablag‘larni iqtisod qilish imkonini bergan. Xulosa: erta prognoz qilish imkonini individuallashtirilgan davolash, metabolik fonning klinik barqarorligini ta’minlash va dori-darmon xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirish imkonini berdi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: birlamchi tibbiy bo‘g‘inga mo‘ljallangan personal yondashuvni ta’minlab, asoratlangan tug‘ruqlar, kesar kesish amaliyotlari hamda homilani gipoksiyasi chastotasini kamaytirishga xizmat qilgani  ko‘rsatilgan kompleks chora-tadbirlar algoritmi ishlab chiqilganligi bo‘yicha “Gestatsion qandli diabetnii erta aniqlash usuli va homiladorlikni olib borishning o‘ziga xos xususiyatlari ” nomli uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: birlamchi tibbiy bo‘g‘inga mo‘ljallangan personal yondashuvni ta’minlab, asoratlangan tug‘ruqlar, kesar kesish amaliyotlari hamda homilani gipoksiyasi chastotasini kamaytirishga xizmat qilgani  ko‘rsatilgan kompleks chora-tadbirlar algoritmi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Kengashining 2025 yil 28 fevraldagi №25-m/030-son ma’lumotnomasi) bilan tasdiqlangan. Natijalar Buxoro shahar tibbiyot birlashmasi (№345-2-42-TV/2025-sonli buyruq, 07.03.2025 y.) va Buxoro shahar tug‘ruq majmuasi (№48-sonli buyruq, 05.03.2025 y.) amaliyotiga tadbiq etilgan. (SSV huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 oktyabrdagi 26/27-sonli xulosasi). Iqtisodiy samaradorligi: asoratlangan tug‘ruqlar, kesar kesish amaliyotlari hamda homilani gipoksiyasi chastotasini kamaytirishga erishish orqali davolash xarajatlarini kamaytirish o‘rtacha 712000 so‘m byudjet mablag‘larini va 439000 so‘m byudjetdan tashqari mablag‘larni iqtisod qilishga erishilgan. Xulosa: birlamchi tibbiy bo‘g‘in akusherlik amaliyotida yangi klinik-laborator mezonlar tizimini qo‘llash GQD xavfi bo‘lgan homilador ayollarni davolash sifatini yaxshilash bilan birga yuqori iqtisodiy samaradorlikni ta’minladi.