Тўраматов Рустам Ғопуровичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Такрорий муддат учун қовоқ навларини танлаш ва етиштириш технологиясини айрим элементларини такомиллаштириш”, 06.01.06 – Сабзавотчилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Qx1392
Илмий раҳбар: Шокиров Алишер Джурабавич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти, PhD.08/2025.27.12.Qx.05.01.
Расмий оппонентлар: Хакимов Рафиқжон Абдунабиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди, катта илмий ходим, Юнусов Салоҳиддин Адхамович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўсимлик генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади такрорий экинда етиштириш учун қовоқ нав намуналарини танлаш, мақбул экиш муддати ва схемасини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Илк бор, такрорий экинда қовоқнинг (3 та эртапишар, 13 та ўртапишар ва 4 та кечпишар) нав намуналарини кўчатидан экиб етиштирилиб, қимматли хўжалик белгилари бўйича баҳоланган; такрорий экинда етиштириш учун қовоқ маҳаллий (ст) Палов каду 268 (116 кун) навига нисбатан 15-18 кун эртапишар:- “Оригинал” (101 кун), № 17731 (101 кун) ва “Ред Гоwед” (98 кун) намуналари ажратилган;
стандарт Палов каду 268 нави (32,5 т/га) ҳосилдорлигига нисбатан: - 25,2 - 31,4% гача юқори ҳосилдор: - “Оригинал” (40,7 т/га), № 17731 (40,9 т/га), “Ред Гоwед” (42,7 т/га) намуналари танланган;
қовоқни 20 кунлик кўчатларини 1-июнда экилган вариантда товарбоп ҳосилдорлик Ширинтой навида (34,1 т/га) ўртача кўрсаткичга (24,4 т/га) нисбатан 39,7% га; Палов каду 268 навида (38,2 т/га) ўртача (28,9 т/га) кўрсаткичга нисбатан 32,2% га, рентабеллик кўрсаткичлари: Ширинтой навида – 78,3% га; Палов каду 268 навида - 55,0% гача юқори бўлганлиги аниқланган;
қовоқни 20 кунлик кўчатларини (280+70)/2×50 см схемада экилганда товарбоп ҳосил барча вариантларга нисбатан: Ширинтой навида - 12,0-21,0% га, Палов каду 268 навида 13,0-19,5% га, рентабеллик кўрсаткичлари: - Ширинтой навида - 24,4-59,3% га, Палов каду 268 навида - 24,3-39,7% га юқори бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Такрорий муддат учун қовоқ навларини танлаш ва етиштириш технологиясини айрим элементларини такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
такрорий экинда қовоқ (Cуcурбита Л.) экинини кўчатидан экиб етиштириш учун устиқболли навлари танланган, мақбул экиш муддатлари ва схемалари ишлаб чиқилган ва ушбу ишланмалар ишлаб чиқаришга жорий қилинган: 2023-йилда Фарғона вилояти Бувайда тумандаги “Тусматовлар боғи” фермер хўжалигида 2,5 гектар, “Юлдуз” фермер хўжалигида 3,5 гектар ва “Қўштепа Қорақум” фермер хўжалигида 2,0 гектар, Сирдарё вилояти Сайхунобод туманидаги “Дурахшон Азим Дарё” фермер хўжалигида 5,0 гектар, “Ҳусанжон-Шохиста ҳамкор” фермер хўжалигида 2,8 гектар, Тошкент вилояти Тошкент туманидаги “Ғуломназар Табаррук Агро” фермер хўжалигида 3,3 гектар, 2024-йилда Самарқанд вилояти Оқдарё туманидаги “Оқдарё Агро Ишонч Инвест” фермер хўжалигида 1,5 гектар, “Тошев Анвар 777” фермер хўжалигида 1,8 гектар ва “Равшан бобо” фермер хўжалигида 1,2 гектар, жами 26,3 гектар майдонларда ишлаб чиқаришда амалиётга жорий қилинган. Жумладан: такрорий экинда қовоқ экини (Cуcурбита Л.) навларини ишлаб чиқаришда амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-03-493-сон маълумотномаси). Натижада, тавсия этилган янги Ред Гоwед, Оригинал, №1773 ва Улибка навларидан маҳаллий (ст) Палов каду 268 навига нисбатан 20,0-45,0% гача юқори ҳосил олишга эришилган;
такрорий экинда қовоқдан юқори ҳосил олишда қулай экиш схемаси аниқланган ва амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-03-493-сон маълумотномаси). Натижада, қовоқнинг Палов каду 268 навини (280+70)/2×50 см схемада - 34,9 т/га, (назорат) (280+70)/2×70 см схемада – 28,5 т/га ва Ширинтой навида (280+70)/2×50 см схемада – 32,5 т/га, (назорат) (280+70)/2×70 см схемада - 29,7 т/га ҳосил олинган. Жорий қилинган (280+70)/2×50 см схемасида назоратга нисбатан Палов каду навида – 22,4%, Ширинтой навидан – 9,4% юқори ҳосил олишга эришилган;
такрорий экинда қовоқ кўчатларини мақбул экиш муддатлари аниқланган ва амалиётга жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар Миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-03-493-сон маълумотномаси). Натижада, Палов каду навини 1-июн экиш муддатида 37,8 т/га, 10-июнда – 31,3 т/га, Ширинтой навида 1-июнда - 32,3 т/га, 10-июнда – 26,7 т/га товар ҳосил олинган. Жорий этилган муддатда барча вариантларга нисбатан мос равишда: – 20,7- 20,9% га юқори ҳосил олишга эришилган.