Пайғамов Шохрухбек Баҳодиржон ўғлининг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
“Бўлажак ўқитувчиларни театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришга тайёрлаш методикаси” (Тарих йўналиши мисолида), 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Ped9359
Илмий раҳбар: Артикова Муҳайёхон Ботиралиевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилаётган муассаса номи: Андижон давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИКрақами: Андижон давлат педагогика институти, PhD.01/2025.27.12.Ped.05.01
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади талабалар илмий билимларини ўқув вазиятлари асосида ривожлантириш методикасини такомиллаштиришга доир илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бўлажак ўқитувчиларни театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантириш фаолиятининг замонавий ёндашувлари, стратегиялари ва тамойиллари тарих фанини ўқитишнинг концептуаллик, интегративлик, вазиятлилик, мулоқотчанлик жиҳатларини драма, ролли ўйинлар ва театр техникаларини таълим жараёнига интеграция қилишнинг мазмунли тавсифини қатъий белгилаш орқали аниқлаштирилган;
театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришнинг дидактик имкониятлари ва педагогик шарт-шароитлари драма, эксперимент театр, жамоавий саҳна, иммерсив театр элементларини ўқувчиларнинг интерфаоллигини таъминлаш, ижодий қобилиятини ривожлантириш ҳамда индивидуаллик, мотивационал преференцияларини мунтазам баҳолаб бориш алгоритмини ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантириш фаолятини театр педагогикаси билан интеграцияси асосидаги методик таъминоти хронологик, таҳлилий, эмпатик, компоратив ҳамда танқидий тафаккур мазмунини якка, гуруҳий, жамоавий иш шакллари ҳамда дидактик драма стратегиясини тарихий вазиятлар билан уйғунлигини таъминлаш мантиқига устуворлик бериш асосида аниклаштирилган;
бўлажак ўқитувчиларда театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришга доир методик компетентлиги мазмуни манба таҳлили, тарихий вақтнинг муайян аспкетларига фокуслаш, муҳокама ва мунозара, масала моҳиятини турли аспектларда таҳлил қилиш каби тарихий тафаккурни ривожлантириш усулларини форум театр, импровисация, ҳиссий эмпатия, дидактик драма билан рекурсив механизм сифатида талқин қилиш орқали такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бўлажак ўқитувчиларни театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурни ривожлантиришга тайёрлашнинг методикаси бўйича илмий натижалари асосида:
тарих фанини ўқитишнинг концептуаллик, интегративлик, вазиятлилик, мулоқотчанлик жиҳатларини драма, ролли ўйинлар ва театр техникаларини таълим жараёнига интеграция қилишнинг мазмунли тавсифини қатъий белгилаш орқали аниқлаштирилган театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантириш фаолиятининг замонавий ёндашувлари, стратегиялари ва тамойилларига оид хулоса ва тавсиялардан 60220300 – Тарих йўналиши талабалари учун ишлаб чиқилган “Ўзбекистон тарихи” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025 йил 14-апрелдаги 136-сон буйруғи билан тасдиқланган 228025-сон гуwоҳнома маълумотномаси). Натижада, талабаларнинг ўқувчиларнинг тарихий онги, тафаккурини ривожлантиришнинг мазмуни, мақсад ва вазифаларига доир тушунчаларга доир билимлари ривожланишига эришилган;
драма, эксперимент театр, жамоавий саҳна, иммерсив театр элементларини ўқувчиларнинг интерфаоллигини таъминлаш, ижодий қобилиятини ривожлантириш ҳамда индивидуаллик, мотивационал преференцияларини мунтазам баҳолаб бориш асосида такомиллаштирилган театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришнинг дидактик имкониятлари ва педагогик шарт шароитларига оид тавсиялардан “Ўқувчиларда тарихий тафаккурни ривожлантиришда актёрлик ва режиссёрлик маданияти ҳамда театр сценарийларини шакллантириш технологияси” ДГУ мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги берилган №ДГУ 46643 сонли гувоҳнома). Натижада талабаларнинг теаатр педагогикасининг педагогик, методик, дидактик имкониятларини тизимли таҳлил қилиш, тадбиқ этишга доир касбий-педагогик компетенцияларини ривожланишига эришилган;
хронологик, таҳлилий, эмпатик, компоратив ҳамда танқидий тафаккур мазмунини якка, гуруҳий, жамоавий иш шакллари ҳамда дидактик драма стратегиясини тарихий вазиятлар билан уйғунлигини таъминлаш мантиқига устуворлик бериш асосида такомиллаштирилган ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантириш фаолятини театр педагогикаси билан интеграцияси асосидаги методик таъминотига оид тавсия ва хулосалардан узлюксиз таълим тизимида маънавий комилликка эришиш ва маърифатли ёшларни тарбиялашга доир чора -тадбирлар” 52-банди “Узлюксиз маънавий тарбия консепсиясида белгиланган мақсад ва вазифалар асосида “Янги куч” маънавий-тарбиявий ҳаракатлар дастурини ишлаб чиқиш” мавзусида тарғибот ишларини ташкил этиш ва ўтказишда фойдаланилган (Республика маънавият ва маърифат маркази хузуридаги ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти томонидан 2025 йил 11 июлдаги 10/423 далолатномаси). Натижада талабаларнинг ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришга қаратилган дарс машғулотлари, мустақил таълим ҳамда синфдан ташқари маънавий-маърифий тадбирларни ташкил этиш қобилияти ривожлантирилган;
манба таҳлили, тарихий вақтнинг муайян аспкетларига фокуслаш, муҳокама ва мунозара, масала моҳиятини турли аспектларда таҳлил қилиш каби тарихий тафаккурни ривожлантириш усулларини форум театр, импровисация, ҳиссий эмпатия, дидактик драма билан рекурсив механизм сифатида талқин қилиш орқали такомиллаштирилган бўлажак ўқитувчиларда театр педагогикаси воситасида ўқувчиларнинг тарихий тафаккурини ривожлантиришга доир методик компетентлиги мазмуни “Янги авлод дарсликлари асосида бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини тайёрлаш методикасини ишлаб чиқиш” лойиҳасида қўлланилган (Андижон давлат педагогика институтининг 2025 йил 14 июлдаги №01-758-804 маълумотномаси). Натижада талабаларнинг методик компетентлигини ривожлантириш самарадорлигига эришилган.