Атамуродова Дилфуза Тошмуродовнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Немис ва ўзбек тилларида “Дўстлик” консептининг лингвокултурологик талқини”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2023.3.PhD/Fil3823
Илмий раҳбар: Тожиева Г.Н., филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc), профессор Йўлдошева Нилуфар Эргашевна; филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент Кучкарова Хафиза Шербабаевна.  
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади “дўстлик” консептининг ўзбек ва немис тилларида лингвокултурологик жиҳатдан қиёсий таҳлилини амалга ошириш, унинг миллий-маданий хусусиятларини аниқлаш ва икки тилда семантик-прагматик ифодаланишнинг ўзига хосликларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
“дўстлик” консептининг когнитив ва семантик структураси икки тилда қиёсий таҳлил қилиниб, ўзбек тилида коллектив-жамоавий, немис тилида индивидуал-шахсий компонентларнинг иерархик тузилиши аниқланиб, консептнинг ядровий ҳамда периферия зоналарининг лингвокултурологик хусусиятлари очиб берилди, шунингдек, дўстлик категориясининг миллий онгдаги функсионал ролини белгиловчи семантик компонентлар (ишонч, садоқат, ёрдам, яқинлик, ўзаро масъулият ва вақт давомийлиги) тизимлаштирилиб, бунда ўзбек тилида консептнинг кўп қатламли семантик майдони оилавий ва қариндошлик тушунчалари атрофида, немис тилида эса ихтиёрий танлов ва шахсий автономия ғоялари доирасида шаклланганлиги далилланди;
ўзбек ва немис маданиятларида “дўстлик” тушунчасининг тарихий ривожланиши ва замонавий талқинларини қиёсий таҳлил қилиш орқали ҳар бир халқнинг дўстликка нисбатан аксиологик позицияси аниқланиб, ислом қадриятлари ва европа индивидуализми тамойилларининг дўстлик консептига таъсирининг лингвокултурологик механизмлари очиб берилиб, глобаллашув жараёнлари ва рақамли технологиялар таъсирида юзага келган янги семантик қатламлар ва уларнинг икки тилдаги ифодаланиш фарқлари асосланди;
“дўстлик” консептининг немис ва ўзбек тилларида паремиологик ва фразеологик ифодаланиш тизими кенг қамровли таҳлил қилиниб, мақол ва маталлар орқали халқ донишлиги ва ҳаётий тажрибанинг консептуализацияси механизмлари, фразеологик бирликларда метафорик трансфернинг миллий-маданий кодлар билан боғлиқлиги, бу жараёнда ўзбек маданиятида дўстликни оилавий боғлиқлик ва биродарлик метафоралари орқали консептуаллаштиришга қарши немис маданиятида рационал танлов ва ўзаро мажбуриятлар метафоралари орқали ифодалаш тенденсияси икки хил дискурсив стратегияни яратганлиги аниқланди;
“дўстлик” консептининг экстралингвистик разметкаси ишлаб чиқилиб, тарихий, ижтимоий, психологик, маданий, иқтисодий ва сиёсий параметрлар бўйича кўп ўлчовли таснифлаш тизими яратилди, консептнинг корпус материалларида семантик теглаш алгоритми ва автоматик таҳлил учун методология ишлаб чиқилди, ўзбек ва немис тилларида консептнинг коллокацион профили ва бирламчи бирикувчиларининг статистик хусусиятлари, маданий-специфик семантик компонентларнинг корпусда ифодаланиш механизмлари ҳамда тиллараро эквивалентлик масаласининг қиёсий-типологик ечими илмий асосланди.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 1.Немис ва ўзбек тилларида “дўстлик” консептининг лингвокултурологик хусусиятларини тадқиқ қилиш жараёнида олинган назарий хулосалар ва амалий натижалар асосида, диссертациясининг илмий натижа ва хулосаларидан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022–2023-йилларда олиб борилган ИЛ-52 тур-21091433 рақамли “Ўзбек реалияларига оид мақолалар базаси платформасини яратиш (Википедия электрон энциклопедияси мезонлари асосида)” номли илмий лойиҳада фойдаланилган.
2.Тадқиқот ишида аниқланган лингвокултурологик хулосалар ва консептуал таҳлиллар 2025-йил 11-апрел санасида Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси Қашқадарё вилояти телерадиоканали “Олтин Воҳа” радиосининг “Эъзоз” эшиттиришини тайёрлашда муҳим назарий ва амалий манба бўлиб хизмат қилган.
3.Қарши давлат университетининг 2021–2023 йилларда амалга оширилган СУЗ-800-21ГР-3181-сонли “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге Cомпетенcе ат Карши Стате Университй” номли халқаро грант лойиҳаси доирасида ушбу диссертациянинг илмий натижаларидан фойдаланилган. 
4.Шунингдек, “Ўзбекистон-Германия” дўстлик жамияти томонидан ташкил этилган амалий лойиҳа ва анжуманларда илмий тадқиқотчилар ва докторантлар немис ва ўзбек тилларида ўрганилаётган дўстлик консептини қиёслаб, унинг ўхшашлик ва фарқларини аниқлаш имкониятига эга бўлган.
5.Германия Федератив Республикаси Тошкентдаги Гёте институти “ПАСЧ” (Мактаблар келажак ҳамкорлари) ташаббуси доирасида немис тилини ўрганувчи ёшлар ҳамда ўқитувчиларда оғзаки ва ёзма нутқий компетенсияларини ривожлантирувчи электрон сайтида фойдаланилган.