Бийкузиева Азиза Абдунабиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Яккакураш билан шуғулланувчи болалар ва ўсмирларда қад-қомат бузилишларни эрта ташхислаш ва олдини олиш гигиеник тамойилларини ишлаб чиқишга ёндашувларни такомиллаштириш», 14.00.07 – Гигиена, 14.00.38 – Спорт тиббиёти (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Tib5433.
Илмий раҳбарлар: Азизова Феруза Лютпиллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Усманходжаева Адибахон Амирсаидовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университет ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Ли Марина Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Рахматова Мархабо Расуловна, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: яккакураш билан шуғулланувчи болалар ва ўсмирларда таянч харакат тизимидаги патологик ўзгаришларнинг олдини олиш мақсадида уларнинг қад-қомат бузилишларини коррекция қилиш ва олдини олиш тиббий-профилактик дастурини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қад-қомат бузилишларининг юқори тарқалганлиги, жумладан комбинирланган шакллар, гиперкифоз ва сколиотик деформациялар устунлиги, махсус машғулот юкламалари таъсирида мушак тонусининг яққол ассиметрияси ҳамда организмнинг функционал захиралари пасайиши (эгилувчанлик, чидамлилик ва нафас олиш кўрсаткичларининг камайиши) исботланган;
яккакураш билан шуғулланувчи 9–12 ёшли спортчиларда қомат бузилишларининг шаклланишида машғулот жараёнининг нооқилона ташкил этилиши, тикланиш тадбирларининг етишмаслиги ва машғулотлар давомида қоматни тизимли назорат қилишнинг мавжуд эмаслиги каби ўқув-машғулот муҳитининг ноқулай шароитлари етакчи ўрин тутиши асосланган;
касаллик белгилари пайдо бўлгунга қадар ўзгаришларни аниқлаш ва хавф гуруҳларини шакллантиришни таъминлайдиган антропометрик, функционал ва гигиеник мезонлар интеграциясига асосланган қомат бузилишларини эрта аниқлаш алгоритми ва комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастури илмий асосланган;
ёш спортчиларда қоматнинг морфометрик кўрсаткичларини ишончли яхшилашни таъминлаш ва организмнинг адаптацион-функционал имкониятларини оширишда комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастурининг самарадорлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Яккакураш билан шуғулланувчи болалар ва ўсмирларда қад-қомат бузилишларни эрта ташхислаш ва олдини олиш гигиеник тамойилларини ишлаб чиқишга ёндашувларни такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қад-қомат бузилишларининг юқори тарқалганлиги, жумладан комбинирланган шакллар, гиперкифоз ва сколиотик деформациялар устунлиги, махсус машғулот юкламалари таъсирида мушак тонусининг яққол ассиметрияси ҳамда организмнинг функционал захиралари пасайиши (эгилувчанлик, чидамлилик ва нафас олиш кўрсаткичларининг камайиши) исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 14 майда 2533-сон билан тасдиқланган «Медико-гигиенические методы профилактики нарушений осанки у детей 9–12 лет, занимающихся единоборствами» ҳамда 2025 йил 14 майда 2564-сон билан тасдиқланган «Алгоритм ранней диагностики нарушений осанки у детей, занимающихся спортом» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Яккасарой тумани 1-сон спорт мактаби бўйича 17.09.2025 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Сергели тумани спорт мактаби бўйича 16.09.2025 йил 251-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 30-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи болаларда қад-қомат бузилишларини олдини олиш ва коррекция қилишга қаратилган эрта ташхислаш алгоритми ва мультидиссиплинар дастурнинг жорий этилиши нафақат жисмоний кўрсаткичларнинг яхшиланишини, балким гармоник ривожланиши, соғлом одатларнинг шаклланиши, мотивациянинг ўсиш ва спорт тайёргарлиги сифатининг ошиши, дастурнинг амалга оширилиши спорт мактаблари ва яккакураш секциялари шароитида унинг самарадорлиги, махсулдорлиги ва амалий ахамиятини исботлайди. Иқтисодий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қомат бузилишини эрта ташхислаш алгоритмини ва комплекс профилактик дастурини болалар спорт мактабларининг машғулот амалиётига жорий этиш натижасида олти ойлик машғулот цикли давомида битта спортчи учун 375000 сўм иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: яккакураш билан шуғулланувчи 9–12 ёшли спортчиларда қомат бузилишларининг шаклланишида машғулот жараёнининг нооқилона ташкил этилиши, тикланиш тадбирларининг етишмаслиги ва машғулотлар давомида қоматни тизимли назорат қилишнинг мавжуд эмаслиги каби ўқув-машғулот муҳитининг ноқулай шароитлари етакчи ўрин тутиши асосланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 14 майда 2533-сон билан тасдиқланган «Медико-гигиенические методы профилактики нарушений осанки у детей 9–12 лет, занимающихся единоборствами» ҳамда 2025 йил 14 майда 2564-сон билан тасдиқланган «Алгоритм ранней диагностики нарушений осанки у детей, занимающихся спортом» ҳамда номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Яккасарой тумани 1-сон спорт мактаби бўйича 17.09.2025 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Сергели тумани спорт мактаби бўйича 16.09.2025 йил 251-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 30-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи болаларда қад-қомат бузилишларини олдини олиш ва коррекция қилишда яккакураш билан шуғулланувчи 9–12 ёшли спортчиларда қомат бузилишларининг шаклланишида машғулот жараёнининг нооқилона ташкил этилиши, тикланиш тадбирларининг етишмаслиги ва машғулотлар давомида қоматни тизимли назорат қилишнинг мавжуд эмаслиги каби ўқув-машғулот муҳитининг ноқулай шароитлари етакчи ўрин тутишига қаратилган эрта ташхислаш алгоритми ва мультидиссиплинар дастурнинг жорий этилиши нафақат жисмоний кўрсаткичларнинг яхшиланиши, балким гармоник ривожланиш, соғлом одатларнинг шаклланиши, мотивациянинг ўсиш ва спорт тайёргарлиги сифатининг ошишига хизмат қилиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қомат бузилишини эрта ташхислаш алгоритмини ва комплекс профилактик дастурини болалар спорт мактабларининг машғулот амалиётига жорий этиш натижасида олти ойлик машғулот цикли давомида битта спортчи учун 375000 сўм иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: касаллик белгилари пайдо бўлгунга қадар ўзгаришларни аниқлаш ва хавф гуруҳларини шакллантиришни таъминлайдиган антропометрик, функционал ва гигиеник мезонлар интеграциясига асосланган қомат бузилишларини эрта аниқлаш алгоритми ва комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастури илмий асосланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 14 майда 2533-сон билан тасдиқланган «Медико-гигиенические методы профилактики нарушений осанки у детей 9–12 лет, занимающихся единоборствами» ҳамда 2025 йил 14 майда 2564-сон билан тасдиқланган «Алгоритм ранней диагностики нарушений осанки у детей, занимающихся спортом» ҳамда номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Яккасарой тумани 1-сон спорт мактаби бўйича 17.09.2025 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Сергели тумани спорт мактаби бўйича 16.09.2025 йил 251-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 30-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: касаллик белгилари пайдо бўлгунга қадар ўзгаришларни аниқлаш ва хавф гуруҳларини шакллантиришни таъминлайдиган антропометрик, функционал ва гигиеник мезонлар интеграцияси, қомат бузилишларни эрта аниқлаш алгоритми ва комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастурининг амалга оширилиши спорт мактаблари ва яккакураш секциялари шароитида унинг самарадорлиги, махсулдорлиги ва амалий ахамиятини исботлади. Иқтисодий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қомат бузилишини эрта ташхислаш алгоритмини ва комплекс профилактик дастурини болалар спорт мактабларининг машғулот амалиётига жорий этиш натижасида олти ойлик машғулот цикли давомида битта спортчи учун 375000 сўм иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: ёш спортчиларда қоматнинг морфометрик кўрсаткичларини ишончли яхшилашни таъминлаш ва организмнинг адаптацион-функционал имкониятларини оширишда комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастурининг самарадорлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 14 майда 2533-сон билан тасдиқланган «Медико-гигиенические методы профилактики нарушений осанки у детей 9–12 лет, занимающихся единоборствами» ҳамда 2025 йил 14 майда 2564-сон билан тасдиқланган «Алгоритм ранней диагностики нарушений осанки у детей, занимающихся спортом» ҳамда номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклифлар Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Яккасарой тумани 1-сон спорт мактаби бўйича 17.09.2025 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар спорт бошқармаси Сергели тумани спорт мактаби бўйича 16.09.2025 йил 251-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 30-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи болаларда қад-қомат бузилишларини олдини олиш ва коррекция қилишда, ёш спортчиларда қоматнинг морфометрик кўрсаткичларини ишончли яхшилашни таъминлаш ва организмнинг адаптацион-функционал имкониятларини оширишда комплекс тиббий-гигиеник профилактика дастурининг самарадорлиги исботлаш орқали спорт мактаблари ва яккакураш секциялари шароитида унинг самарадорлиги, махсулдорлиги ва амалий ахамиятини ўрнини баҳолаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: яккакураш билан шуғулланувчи ёш спортчиларда қомат бузилишини эрта ташхислаш алгоритмини ва комплекс профилактик дастурини болалар спорт мактабларининг машғулот амалиётига жорий этиш натижасида олти ойлик машғулот цикли давомида битта спортчи учун 375000 сўм иқтисод қилинади.