Xolbekov Baxtiyor Baymanovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Katta yoshli insonlarda parodontoz kasalligini davolashda funsional ovqatlarning samaradorligini takomillashtirish», 14.00.07 – Gigiena, 14.00.21 – Stomatologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.4.PhD/Tib3149. 
Ilmiy rahbarlar: Alimuxamedov Dilshod Shavkatovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Xudonov Baxtinur Oqbo‘taevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti huzuridagi DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 raqamli Ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Xamrakulova Mukaddasxon Askarovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Norova Mavjuda Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Janubiy Qozog‘iston tibbiyot akademiyasi.
II. Tadqiqotning maqsadi: katta yoshli insonlarda parodontoz kasalligini davolashda funsional ovqatlar bilan davolash tartibini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
birlamchi tibbiy-sanitariya yordami tizimida oilaviy shifokorlar tomonidan katta yoshli aholida parodontozning turli bosqichlarini rivojlanishiga ta’sir etuvchi tibbiy-biologik omillarning o‘rni va ahamiyati kompleks baholanib, zararli mehnat sharoitlari hamda kunlik ovqatlanish ratsionining son va sifat jihatdan o‘zgarishi natijasida kasallikning ilk bosqichlarini tashxislashning o‘ziga xos xususiyatlari, ularning yosh va jinsga bog‘liqligi asoslangan;
birlamchi tizimda parodontoz bilan xastalangan bemorlarda ovqatlanish ratsioni tarkibining omilli tahlili asosida yuqori xavf omillari (oliy navli un mahsulotlari, monosaxaridlar, qahva, margarin, ortiqcha osh tuzi va qandolat mahsulotlari), o‘rtacha xavf omillari (yorma mahsulotlari, dukkaklilar, javdar noni, go‘sht, baliq va sut mahsulotlari) hamda past xavf omillari (meva va sabzavotlarning kam iste’moli)ning kasallik rivojlanishidagi o‘rni isbotlangan;
parodontoz bilan xastalangan bemorlarda ovqatlanish ratsionini optimallashtirish orqali (oliy navli un mahsulotlari, ortiqcha tuz va achchiq mahsulotlarni ikkinchi navli un mahsulotlari va Ali choy bilan almashtirish) tish-jag‘ tizimi holatini yaxshilash, oshqozon-ichak tizimi faoliyatini me’yorlashtirish hamda qondagi eritrotsitlar miqdorini barqarorlashtirish imkoniyati ilmiy asoslangan;
parodontoz profilaktikasi maqsadida bemorlar ovqatlanish ratsionini mahalliy oziq-ovqat mahsulotlari bilan boyitish, jumladan kunlik ratsionga ikkinchi navli non va REGENE COLLAGEN kiritish hamda bemorlarni dispanser kuzatuvga olish va ovqatlanish sifatini tizimli monitoring qilish tartibi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Katta yoshli insonlarda parodontoz kasalligini davolashda funsional ovqatlarning samaradorligini takomillashtirish bo‘yicha olingan natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: birlamchi tibbiy-sanitariya yordami tizimida oilaviy shifokorlar tomonidan katta yoshli aholida parodontozning turli bosqichlarini rivojlanishiga ta’sir etuvchi tibbiy-biologik omillarning o‘rni va ahamiyati kompleks baholanib, zararli mehnat sharoitlari hamda kunlik ovqatlanish ratsionining son va sifat jihatdan o‘zgarishi natijasida kasallikning ilk bosqichlarini tashxislashning o‘ziga xos xususiyatlari, ularning yosh va jinsga bog‘liqligi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filialining muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 sentyabrda 24/374-t-son bilan tasdiqlangan «Parodontoz kasalligini oldini olish va davolashda ovqatlanish holati va hayot sifatini baholash algortmi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Toshkent viloyati sog‘liqni saqlash  boshqarmasi bo‘yicha 20.11.2025 yildagi 02/224-son, Qashqadaryo viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi boshqarmasi bo‘yicha 21.11.2025 yildagi 62-1-son hamda Buxoro viloyati stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha 29.11.2025 yildagi 01/45-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 12 dekabrdagi 30/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: birlamchi tizim oilaviy shifokorlari tomonidan katta yoshli insonlarda parodontozning turli bosqichlarini rivojlanishiga ta’sir qiluvchi tibbiy-biologik omillarni o‘rni va  ahamiyatini baholashda zararli mehnat sharoiti, kunlik ratsionning son va sifatining o‘zgarishi natijasida yuzaga keladigan kasallikning ilk bosqichlarini tashxislashning o‘ziga xos xususiyatlarning yosh va jinsga bog‘liqligi, xastalikning ilk bosqichlarini tashxislash, xavf omillarni o‘rnini tahlil qilish, asorati  va nogironlikni oldini olish uchun kunlik ratsion tarkibidagi ortiqcha tuz, achchiq va nordon mahsulotlar o‘rniga ratsionga  ikkinchi navli O‘zbekiston unidan tayyorlangan non va REGENE COLLAGENning ratsionga kiritish natijasida bemorlarning hayot sifatini yaxshilash, asoratlarni erta aniqlash va oldini olish imkonini berganligi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: birlamchi tizim oilaviy shifokorlari tomonidan katta yoshli insonlarda parodontozning turli bosqichlarini davolash uchun kunlik ratsion tarkibiga ikkinchi navli O‘zbekiston unidan tayyorlangan non va REGENE COLLAGENning kiritish orqali yuzaga keladigan qaytalanishlarni kamaytirish  uchun shifoxonada bir kun davolanish uchun sarflanadigan 90000 so‘m, bir kurs uchun 900000 so‘m, umumiy nazoratga olinganlar uchun esa 193500000 so‘mgacha mablag‘lar iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: birlamchi tizimda parodontoz bilan xastalangan bemorlarda ovqatlanish ratsioni tarkibining omilli tahlili asosida yuqori xavf omillari (oliy navli un mahsulotlari, monosaxaridlar, qahva, margarin, ortiqcha osh tuzi va qandolat mahsulotlari), o‘rtacha xavf omillari (yorma mahsulotlari, dukkaklilar, javdar noni, go‘sht, baliq va sut mahsulotlari) hamda past xavf omillari (meva va sabzavotlarning kam iste’moli)ning kasallik rivojlanishidagi o‘rni isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filialining muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 sentyabrda 24/374-t-son bilan tasdiqlangan «Parodontoz kasalligini oldini olish va davolashda ovqatlanish holati va hayot sifatini baholash algortmi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Toshkent viloyati sog‘liqni saqlash  boshqarmasi bo‘yicha 20.11.2025 yildagi 02/224-son, Qashqadaryo viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi boshqarmasi bo‘yicha 21.11.2025 yildagi 62-1-son hamda Buxoro viloyati stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha 29.11.2025 yildagi 01/45-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 12 dekabrdagi 30/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: birlamchi tizimda parodontoz bilan xastalangan bemorlarning ovqatlanish ratsioni tarkibi omilli tahlilida oliy navli un, monosaxarid, qaxva, margarin,  ortiqcha osh tuzi, qandolatlarning iste’moli keskin ortiqligi o‘ta xavf omilliga kiritilishi, o‘rtacha xavf guruhiga biologik ahamiyatga ega bo‘lgan yorma, dukkaklilar, javdar noni, go‘sht, baliq, sut mahsulotlarining kamligi, past xavf guruhiga kitirilgan meva va sabzovotlarni kamligi korreksiyalash natijasida  parodontoz oldini olish, bemolarning hayot sifatini yaxshilash, xavf guruh mahsulotlarining omilli ta’sirini baholash orqali xastalikni samarali tashxsilash va oldini olish imkonini berganligi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: birlamchi tizim oilaviy shifokorlari tomonidan katta yoshli insonlarda parodontozning turli bosqichlarini davolash uchun kunlik ratsion tarkibiga ikkinchi navli O‘zbekiston unidan tayyorlangan non va REGENE COLLAGENning kiritish orqali yuzaga keladigan qaytlanishlarni kamaytirish  uchun shifoxonada bir kun davolanish uchun sarflanadigan 90000 so‘m, bir kurs uchun 900000 so‘m, umumiy nazoratga olinganlar uchun esa 193500000 so‘mgacha mablag‘lar iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: parodontoz bilan xastalangan bemorlarda ovqatlanish ratsionini optimallashtirish orqali (oliy navli un mahsulotlari, ortiqcha tuz va achchiq mahsulotlarni ikkinchi navli un mahsulotlari va Ali choy bilan almashtirish) tish-jag‘ tizimi holatini yaxshilash, oshqozon-ichak tizimi faoliyatini me’yorlashtirish hamda qondagi eritrotsitlar miqdorini barqarorlashtirish imkoniyati ilmiy asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filialining muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 sentyabrda 24/374-t-son bilan tasdiqlangan «Parodontoz kasalligini oldini olish va davolashda ovqatlanish holati va hayot sifatini baholash algortmi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Toshkent viloyati sog‘liqni saqlash  boshqarmasi bo‘yicha 20.11.2025 yildagi 02/224-son, Qashqadaryo viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi boshqarmasi bo‘yicha 21.11.2025 yildagi 62-1-son hamda Buxoro viloyati stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha 29.11.2025 yildagi 01/45-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 12 dekabrdagi 30/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: parodontozda patsientlarning kunlik ovqatlanish ratsionidagi oliy navli un mahsulotlari, ortiqcha tuz va achchiq mahsulotlarni ikkinchi navli un mahsulotlari REGENE COLLAGEN ovqat qo‘shimchasi bilan boyitish natijasida organizmdagi vitamin va minerallar bilan boyitilishi amalda ortiqcha zaharli moddalar toksinlarining organizmdan ajralishi natijasida siydik miqdori hamda qondagi kreatinin va mochevina miqdorining me’yoriy darajasini ta’minlash orqali parodontoz organizmdagi  kal`siy, fosfor va minerallar bilan boyitish, ovqatlanish statusini buzilishini barataraf etish va asoratlarni oldini olish natijasida bemorlarning hayot sifatini yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: birlamchi tizim oilaviy shifokorlari tomonidan katta yoshli insonlarda parodontozning turli bosqichlarini davolash uchun kunlik ratsion tarkibiga ikkinchi navli O‘zbekiston unidan tayyorlangan non va REGENE COLLAGENning kiritish orqali yuzaga keladigan qaytlanishlarni kamaytirish uchun shifoxonada bir kun davolanish uchun sarflanadigan 90000 so‘m, bir kurs uchun 900000 so‘m, umumiy nazoratga olinganlar uchun esa 193500000 so‘mgacha mablag‘lar iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: parodontoz profilaktikasi maqsadida bemorlar ovqatlanish ratsionini mahalliy oziq-ovqat mahsulotlari bilan boyitish, jumladan kunlik ratsionga ikkinchi navli non va REGENE COLLAGEN kiritish hamda bemorlarni dispanser kuzatuvga olish va ovqatlanish sifatini tizimli monitoring qilish tartibi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filialining muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 29 sentyabrda 24/374-t-son bilan tasdiqlangan «Parodontoz kasalligini oldini olish va davolashda ovqatlanish holati va hayot sifatini baholash algortmi» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Toshkent viloyati sog‘liqni saqlash  boshqarmasi bo‘yicha 20.11.2025 yildagi 02/224-son, Qashqadaryo viloyati sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi boshqarmasi bo‘yicha 21.11.2025 yildagi 62-1-son hamda Buxoro viloyati stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha 29.11.2025 yildagi 01/45-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 12 dekabrdagi 30/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: surunkali glomerulonefrit bilan xastalangan bemorlarning ovqatlanish ratsionini mahalliy ozuqa mahsulotlar bilan boyitish orqali xastalikni oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlarning tizimli tartibi tatbiq etish natijasida yuzaga keladigan asoratlarni kamaytirish va bemorlar hayot sifatini yaxshilash imkonini berganligi bilan izohlanadi. Iqtisodiy samaradorligi: birlamchi tizim oilaviy shifokorlari tomonidan katta yoshli insonlarda parodontozning turli bosqichlarini davolash uchun kunlik ratsion tarkibiga ikkinchi navli O‘zbekiston unidan tayyorlangan non va REGENE COLLAGENning kiritish orqali yuzaga keladigan qaytlanishlarni kamaytirish uchun shifoxonada bir kun davolanish uchun sarflanadigan 90000 so‘m, bir kurs uchun 900000 so‘m, umumiy nazoratga olinganlar uchun esa 193500000 so‘mgacha mablag‘lar iqtisod qilinadi.