Холбеков Бахтиёр Баймановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Катта ёшли инсонларда пародонтоз касаллигини даволашда фунционал овқатларнинг самарадорлигини такомиллаштириш», 14.00.07 – Гигиена, 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.PhD/Tib3149. 
Илмий раҳбарлар: Aлимухамедов Дилшод Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Худонов Бахтинур Оқбўтаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Xaмракулова Мукаддасхон Аскаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Норова Мавжуда Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жанубий Қозоғистон тиббиёт академияси.
II. Тадқиқотнинг мақсади: катта ёшли инсонларда пародонтоз касаллигини даволашда фунционал овқатлар билан даволаш тартибини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бирламчи тиббий-санитария ёрдами тизимида оилавий шифокорлар томонидан катта ёшли аҳолида пародонтознинг турли босқичларини ривожланишига таъсир этувчи тиббий-биологик омилларнинг ўрни ва аҳамияти комплекс баҳоланиб, зарарли меҳнат шароитлари ҳамда кунлик овқатланиш рационининг сон ва сифат жиҳатдан ўзгариши натижасида касалликнинг илк босқичларини ташхислашнинг ўзига хос хусусиятлари, уларнинг ёш ва жинсга боғлиқлиги асосланган;
бирламчи тизимда пародонтоз билан хасталанган беморларда овқатланиш рациони таркибининг омилли таҳлили асосида юқори хавф омиллари (олий навли ун маҳсулотлари, моносахаридлар, қаҳва, маргарин, ортиқча ош тузи ва қандолат маҳсулотлари), ўртача хавф омиллари (ёрма маҳсулотлари, дуккаклилар, жавдар нони, гўшт, балиқ ва сут маҳсулотлари) ҳамда паст хавф омиллари (мева ва сабзавотларнинг кам истеъмоли)нинг касаллик ривожланишидаги ўрни исботланган;
пародонтоз билан хасталанган беморларда овқатланиш рационини оптималлаштириш орқали (олий навли ун маҳсулотлари, ортиқча туз ва аччиқ маҳсулотларни иккинчи навли ун маҳсулотлари ва Али чой билан алмаштириш) тиш-жағ тизими ҳолатини яхшилаш, ошқозон-ичак тизими фаолиятини меъёрлаштириш ҳамда қондаги эритроцитлар миқдорини барқарорлаштириш имконияти илмий асосланган;
пародонтоз профилактикаси мақсадида беморлар овқатланиш рационини маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотлари билан бойитиш, жумладан кунлик рационга иккинчи навли нон ва REGENE COLLAGEN киритиш ҳамда беморларни диспансер кузатувга олиш ва овқатланиш сифатини тизимли мониторинг қилиш тартиби асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Катта ёшли инсонларда пародонтоз касаллигини даволашда фунционал овқатларнинг самарадорлигини такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: бирламчи тиббий-санитария ёрдами тизимида оилавий шифокорлар томонидан катта ёшли аҳолида пародонтознинг турли босқичларини ривожланишига таъсир этувчи тиббий-биологик омилларнинг ўрни ва аҳамияти комплекс баҳоланиб, зарарли меҳнат шароитлари ҳамда кунлик овқатланиш рационининг сон ва сифат жиҳатдан ўзгариши натижасида касалликнинг илк босқичларини ташхислашнинг ўзига хос хусусиятлари, уларнинг ёш ва жинсга боғлиқлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Пародонтоз касаллигини олдини олиш ва даволашда овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифатини баҳолаш алгортми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш  бошқармаси бўйича 20.11.2025 йилдаги 02/224-сон, Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталиги ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 21.11.2025 йилдаги 62-1-сон ҳамда Бухоро вилояти стоматология поликлиникаси бўйича 29.11.2025 йилдаги 01/45-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 12 декабрдаги 30/37-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан катта ёшли инсонларда пародонтознинг турли босқичларини ривожланишига таъсир қилувчи тиббий-биологик омилларни ўрни ва  аҳамиятини баҳолашда зарарли меҳнат шароити, кунлик рационнинг сон ва сифатининг ўзгариши натижасида юзага келадиган касалликнинг илк босқичларини ташхислашнинг ўзига хос хусусиятларнинг ёш ва жинсга боғлиқлиги, хасталикнинг илк босқичларини ташхислаш, хавф омилларни ўрнини таҳлил қилиш, асорати  ва ногиронликни олдини олиш учун кунлик рацион таркибидаги ортиқча туз, аччиқ ва нордон маҳсулотлар ўрнига рационга  иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон va REGENE COLLAGENнинг рационга киритиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, асоратларни эрта аниқлаш ва олдини олиш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан катта ёшли инсонларда пародонтознинг турли босқичларини даволаш учун кунлик рацион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон ва REGENE COLLAGENнинг киритиш орқали юзага келадиган қайталанишларни камайтириш  учун шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000 сўм, бир курс учун 900000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун эса 193500000 сўмгача маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: бирламчи тизимда пародонтоз билан хасталанган беморларда овқатланиш рациони таркибининг омилли таҳлили асосида юқори хавф омиллари (олий навли ун маҳсулотлари, моносахаридлар, қаҳва, маргарин, ортиқча ош тузи ва қандолат маҳсулотлари), ўртача хавф омиллари (ёрма маҳсулотлари, дуккаклилар, жавдар нони, гўшт, балиқ ва сут маҳсулотлари) ҳамда паст хавф омиллари (мева ва сабзавотларнинг кам истеъмоли)нинг касаллик ривожланишидаги ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Пародонтоз касаллигини олдини олиш ва даволашда овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифатини баҳолаш алгортми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш  бошқармаси бўйича 20.11.2025 йилдаги 02/224-сон, Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталиги ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 21.11.2025 йилдаги 62-1-сон ҳамда Бухоро вилояти стоматология поликлиникаси бўйича 29.11.2025 йилдаги 01/45-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 12 декабрдаги 30/37-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: бирламчи тизимда пародонтоз билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рациони таркиби омилли таҳлилида олий навли ун, моносахарид, қахва, маргарин,  ортиқча ош тузи, қандолатларнинг истеъмоли кескин ортиқлиги ўта хавф омиллига киритилиши, ўртача хавф гуруҳига биологик аҳамиятга эга бўлган ёрма, дуккаклилар, жавдар нони, гўшт, балиқ, сут маҳсулотларининг камлиги, паст хавф гуруҳига китирилган мева ва сабзовотларни камлиги коррекциялаш натижасида  пародонтоз олдини олиш, бемоларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, хавф гуруҳ маҳсулотларининг омилли таъсирини баҳолаш орқали хасталикни самарали ташхсилаш ва олдини олиш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан катта ёшли инсонларда пародонтознинг турли босқичларини даволаш учун кунлик рацион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон ва REGENE COLLAGENнинг киритиш орқали юзага келадиган қайтланишларни камайтириш  учун шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000 сўм, бир курс учун 900000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун эса 193500000 сўмгача маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: пародонтоз билан хасталанган беморларда овқатланиш рационини оптималлаштириш орқали (олий навли ун маҳсулотлари, ортиқча туз ва аччиқ маҳсулотларни иккинчи навли ун маҳсулотлари ва Али чой билан алмаштириш) тиш-жағ тизими ҳолатини яхшилаш, ошқозон-ичак тизими фаолиятини меъёрлаштириш ҳамда қондаги эритроцитлар миқдорини барқарорлаштириш имконияти илмий асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Пародонтоз касаллигини олдини олиш ва даволашда овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифатини баҳолаш алгортми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш  бошқармаси бўйича 20.11.2025 йилдаги 02/224-сон, Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталиги ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 21.11.2025 йилдаги 62-1-сон ҳамда Бухоро вилояти стоматология поликлиникаси бўйича 29.11.2025 йилдаги 01/45-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 12 декабрдаги 30/37-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: пародонтозда пациентларнинг кунлик овқатланиш рационидаги олий навли ун маҳсулотлари, ортиқча туз ва аччиқ маҳсулотларни иккинчи навли ун маҳсулотлари REGENE COLLAGEN овқат қўшимчаси билан бойитиш натижасида организмдаги витамин ва минераллар билан бойитилиши амалда ортиқча заҳарли моддалар токсинларининг организмдан ажралиши натижасида сийдик миқдори ҳамда қондаги креатинин ва мочевина миқдорининг меъёрий даражасини таъминлаш орқали пародонтоз организмдаги  кальций, фосфор ва минераллар билан бойитиш, овқатланиш статусини бузилишини баратараф этиш ва асоратларни олдини олиш натижасида беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан катта ёшли инсонларда пародонтознинг турли босқичларини даволаш учун кунлик рацион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон ва REGENE COLLAGENнинг киритиш орқали юзага келадиган қайтланишларни камайтириш учун шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000 сўм, бир курс учун 900000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун эса 193500000 сўмгача маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: пародонтоз профилактикаси мақсадида беморлар овқатланиш рационини маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотлари билан бойитиш, жумладан кунлик рационга иккинчи навли нон ва REGENE COLLAGEN киритиш ҳамда беморларни диспансер кузатувга олиш ва овқатланиш сифатини тизимли мониторинг қилиш тартиби асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Термиз филиалининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 сентябрда 24/374-t-сон билан тасдиқланган «Пародонтоз касаллигини олдини олиш ва даволашда овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифатини баҳолаш алгортми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент вилояти соғлиқни сақлаш  бошқармаси бўйича 20.11.2025 йилдаги 02/224-сон, Қашқадарё вилояти санитария-эпидемиологик осойишталиги ва жамоат саломатлиги бошқармаси бўйича 21.11.2025 йилдаги 62-1-сон ҳамда Бухоро вилояти стоматология поликлиникаси бўйича 29.11.2025 йилдаги 01/45-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 12 декабрдаги 30/37-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: сурункали гломерулонефрит билан хасталанган беморларнинг овқатланиш рационини маҳаллий озуқа маҳсулотлар билан бойитиш орқали хасталикни олдини олишга қаратилган профилактик чора-тадбирларнинг тизимли тартиби татбиқ этиш натижасида юзага келадиган асоратларни камайтириш ва беморлар ҳаёт сифатини яхшилаш имконини берганлиги билан изоҳланади. Иқтисодий самарадорлиги: бирламчи тизим оилавий шифокорлари томонидан катта ёшли инсонларда пародонтознинг турли босқичларини даволаш учун кунлик рацион таркибига иккинчи навли Ўзбекистон унидан тайёрланган нон ва REGENE COLLAGENнинг киритиш орқали юзага келадиган қайтланишларни камайтириш учун шифохонада бир кун даволаниш учун сарфланадиган 90000 сўм, бир курс учун 900000 сўм, умумий назоратга олинганлар учун эса 193500000 сўмгача маблағлар иқтисод қилинади.