Ollanazarov Bekmurod Davlatmuratovichning
Iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqidagi e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Turistik xizmatlar sohasida investision faollikni boshqarishning ilmiy-uslubiy asoslarini takomillashtirish”, 08.00.05 – Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti va 08.00.13 - Menejment (iqtisodiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:
Ilmiy maslahatchi: Salaev San’atbek Kamilovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti, PhD.03/30.01.2020.I.20.06.
Rasmiy opponentlar: Safarov Farxod Anvarovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent; Eshtaev Alisher Abdug‘anievich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Mirzaev Abdullajon Topilovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: mintaqalar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashda turistik xizmatlar sohasida investision faollikni boshqarishning ilmiy-uslubiy asoslarini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy taklif hamda amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “hududiy turistik klasterlarni shakllantirish salohiyatini baholash” tushunchasining iqtisodiy mazmuni hududlar kesimida turistik faoliyatning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlash, klasterlashuv imkoniyatlarini miqdoriy baholash hamda investisiyalarni joylashtirish bo‘yicha asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkonini bera oladigan integral uslubiyatni ishlab chiqish asosida takomillashtirilgan;
hududlar kesimida klasterlashuv darajasini miqdoriy aniqlash, rivojlanish bosqichini belgilash hamda investision qarorlarni ilmiy asosda qabul qilish imkonini beruvchi, klaster shakllanishi salohiyat (I) (0,892 > 0,10), samaradorlik (II) (0,784 > 0,10) va sinergetik ta’sir (III) (0,712 > 0,10) bosqichlari bo‘yicha aniqlanadigan moslik (muvofiqlik) ko‘rsatkichlari asosida TXSda hududiy klasterlashuv darajasini baholashning bosqichli shkalasi taklif etilgan;
investorlar tomonidan yangi mehmonxona qurish va uni jihozlash xarajatlarining bir qismini qoplash maqsadida davlat byudjetidan toifasiz mehmonxonadagi har bir xona uchun 10 mln so‘m, bir yulduzli toifaga ega mehmonxonadagi har bir xona uchun 15 mln so‘m, ikki yulduzli toifaga ega mehmonxonadagi har bir xona uchun 20 mln so‘m miqdorida subsidiya ajratish orqali investision faollikni ta’minlash taklifi asoslangan;
turistlarni joylashtirish ob’ektlari qurilishini subsidiya orqali qo‘llab-quvvatlashda investorning soliq va yig‘imlar bo‘yicha qarzdorligi bo‘lmasligi, qayta tashkil etish yoki tugatish jarayonida bo‘lmasligi, faoliyati qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda vaqtincha to‘xtatilgan bo‘lmasligi, sud qarori asosida to‘lovga qobiliyatsiz deb e’lon qilingan bo‘lmasligi talablari ishlab chiqilgan;
“Xonqa” sanatoriyasining turistik klaster ishtirokchilari bilan o‘zaro ta’sirining kiruvchi va chiquvchi resurslar oqimlari asosida trend regressiya modellaridan foydalangan holda 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan istiqbolli prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
TXSda investision faollikni boshqarish va hududiy turistik klasterlarni rivojlantirish bo‘yicha ilmiy natijalar asosida:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “hududiy turistik klasterlarni shakllantirish salohiyatini baholash” tushunchasining iqtisodiy mazmunini hududlar kesimida turistik faoliyatning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlash, klasterlashuv imkoniyatlarini miqdoriy baholash hamda investisiyalarni joylashtirish bo‘yicha asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkonini bera oladigan integral uslubiyatni ishlab chiqish asosida takomillashtirish bilan bog‘liq nazariy va uslubiy materiallardan oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun tavsiya etilgan “Xizmatlar sohasi iqtisodiyoti” nomli darslikni tayyorlashda foydalanilgan (Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti rektorining 2026 yil 8 yanvardagi 5 D/1-sonli buyrug‘i). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida talabalarda asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish imkonini bera oladigan integral uslubiyatni ishlab chiqish asosida takomillashtirilgan “hududiy turistik klasterlarni shakllantirish salohiyatini baholash” tushunchasi bo‘yicha nazariy bilimlarni kengaytirish imkoniyati yaratilgan;
hududlar kesimida klasterlashuv darajasini miqdoriy aniqlash, rivojlanish bosqichini belgilash hamda investision qarorlarni ilmiy asosda qabul qilish imkonini beruvchi, klaster shakllanishi salohiyat (I) (0,892 > 0,10), samaradorlik (II) (0,784 > 0,10) va sinergetik ta’sir (III) (0,712 > 0,10) bosqichlari bo‘yicha aniqlanadigan moslik (muvofiqlik) ko‘rsatkichlari asosida TXSda hududiy klasterlashuv darajasini baholashning bosqichli shkalasi bo‘yicha taklifi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 30 dekabrdagi “Turistik klasterlar faoliyatini tashkil etish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 915-sonli qarorini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026 yil 2 apreldagi 02-17/3470-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida hududlar kesimida klasterlashuv darajasi va rivojlanish bosqichlarini ishonchli aniqlash, investision resurslarni ustuvor yo‘nalishlarga yo‘naltirish hamda investision qarorlar qabul qilishda sub’ektivlikni kamaytirish imkonini yaratib, turistik klasterlar faoliyatining umumiy samaradorligini oshirilishiga xizmat qilgan;
investorlar tomonidan yangi mehmonxona qurish va uni jihozlash xarajatlarining bir qismini qoplash maqsadida davlat byudjetidan toifasiz mehmonxonadagi har bir xona uchun 10 mln so‘m, bir yulduzli toifaga ega mehmonxonadagi har bir xona uchun 15 mln so‘m, ikki yulduzli toifaga ega mehmonxonadagi har bir xona uchun 20 mln so‘m miqdorida subsidiya ajratish orqali investision faollikni ta’minlash taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 15 noyabrdagi PQ-394-son “2024-2026 yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026 yil 2 apreldagi 02-17/3470-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida investorlar tomonidan yangi mehmonxona qurish va uni jihozlash xarajatlarining bir qismini subsidiya ajratish orqali qoplash asosida investision faollikni rag‘batlantirish imkoniyati yaratilgan;
turistlarni joylashtirish ob’ektlari qurilishini subsidiya orqali qo‘llab-quvvatlashda investorning soliq va yig‘imlar bo‘yicha qarzdorligi bo‘lmasligi, qayta tashkil etish yoki tugatish jarayonida bo‘lmasligi, faoliyati qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda vaqtincha to‘xtatilgan bo‘lmasligi, sud qarori asosida to‘lovga qobiliyatsiz deb e’lon qilingan bo‘lmasligi talablarini qo‘llash taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 15 noyabrdagi PQ-394-son “2024-2026 yillarda Xorazm viloyatining turizm salohiyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026 yil 2 apreldagi 02-17/3470-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida turistlarni joylashtirish ob’ektlari qurilishini subsidiya orqali qo‘llab-quvvatlash talablari asosida investision faollikni boshqarish imkoniyati yaratilgan;
“Xonqa” sanatoriyasining turistik klaster ishtirokchilari bilan o‘zaro ta’sirining kiruvchi va chiquvchi resurslar oqimlari asosida trend regressiya modellaridan foydalangan holda ishlab chiqilgan 2026-2030-yillarga mo‘ljallangan istiqbolli prognoz ko‘rsatkichlari bo‘yicha taklifi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 15 maydagi PF-87-son “2025-2026 yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni bilan tasdiqlangan turizm infratuzilmasini yaxshilash va targ‘ibotini kengaytirish bo‘yicha Yo‘l xaritasini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026 yil 2 apreldagi 02-17/3470-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida turistik ob’ektlar faoliyatining barqarorligini ta’minlash va uzoq muddatli rivojlanish strategiyalarini shakllantirish orqali resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, moliyaviy va operatsion oqimlar o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash hamda investision rejalashtirish jarayonlarini ilmiy asosda optimallashtirish imkoniyati yaratilgan.
