Umirzoqova Muxabbat Ismatjon qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasihimoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “O‘zbekistonda turizm xizmatlarini rivojlantirish asosida kambag‘allikni qisqartirish yo‘llari” 08.00.17 – “Turizm va mehmonxona faoliyati”
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Iqt5945
Ilmiy rahbar: iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Sharipov To‘lqin Saidahmedovich
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, DSc.03/2025.27.12.I.27.01
Rasmiy opponentlar: iqtisodiyot fanlari doktori, professor To‘xliev Iskandar Suyunovich; iqtisodiyot fanlari doktori, professor Matyakubov Umidjon Rahimovich
Yetakchi tashkilot: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: ilmiy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi
O‘zbekistonda turizm xizmatlarini rivojlantirish asosida kambag‘allikni qisqartirishga qaratilgan ilmiy-amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
kambag‘allik tushunchasining amaldagi uslubiy yondashuvlari, mezon va ko‘rsatkichlari talablarini mujassamlashtirgan hamda insonning ijtimoiy munosabatlari va yashash minimumi tendensiyalarini o‘zida ifoda etuvchi takomillashtirilgan mualliflik ta’rifi ishlab chiqilgan;
turizmning multiplikativ zanjiri natijasida ko‘plab yondosh sohalarda yangi ish o‘rinlari yaratilishi, to‘lov balansining yaxshilanishi va mahalliy byudjetlarning daromadlaridagi hissasi oshishi asosida kambag‘allik darajasining pasayishiga zamin yaratilishi uchun kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish zarurligi asoslangan;
mintaqaviy xususiyatlaridan kelib chiqib turizm resurslari va xizmatlarini o‘zaro bog‘lovchi “turizm halqalari”ni tashkil qilish asosida sayohat muddatini uzaytirishga qaratilgan, “O‘zbekistonda yana bir kun sayohat” dasturini amalga oshiruvchi ekonometrik-gravitatsion model takomillashtirilgan;
turizm xizmatlari rivojlanishi ortidan kelajakda ishsizlikning pasayishi va aholi daromadlarining o‘zgarish tendensiyalari natijasida kambag‘allikni qisqartirish salohiyatidan samarali foydalanishga qaratilgan 2030-yilgacha shakllanishining prognoz parametrlari asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekistonda turizm xizmatlarini rivojlantirish asosida kambag‘allikni qisqartirish yuzasidan ishlab chiqilgan ilmiy-amaliy takliflar asosida;
kambag‘allik tushunchasining amaldagi uslubiy yondashuvlari, mezon va ko‘rsatkichlari talablarini mujassamlashtirgan hamda insonning ijtimoiy munosabatlari va yashash minimumi tendensiyalarini o‘zida ifoda etuvchi takomillashtirilgan mualliflik ta’rifi “Makroiqtisodiyot-2” bo‘yicha o‘quv qo‘llanmada o‘z aksini topgan (guvohnoma №343-27/11, 2025-yil 27-noyabr). Mazkur ta’rifning oliy ta’lim jarayonida tatbiq etilishi kambag‘allikni yanada kengroq, shu jumladan turizm imkoniyatlari bilan bog‘liq ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar kontekstida talqin qilish imkonini beradi;
turizmning multiplikativ zanjiri natijasida yondosh sohalarda yangi ish o‘rinlarining yaratilishi, to‘lov balansining yaxshilanishi va mahalliy byudjetlarning daromadlari oshishi asosida kambag‘allik darajasining pasayishiga zamin yaratilishi uchun kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish zarurligi asoslangan taklifidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti 2024-yil 4-oktyabrdagi “Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik sohasida davlat siyosatini takomillashtirish va samaradorlikni oshirish chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-347-son qarorining
6-7-bandlarini tayyorlashda qo‘llanilgan va O‘zbekiston Respublikasi Samarqand viloyati hokimligiga amaliy tatbiq etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 19-yanvardagi 03-17/595-sonli dalolatnomasi). Berilgan taklif natijasida kambag‘allik darajasi 1 foizga kamaygan. Natijada, turizm sohasining ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishga bo‘lgan transformatsion ta’siri ortib, mintaqalarning barqaror iqtisodiy o‘sishiga yangi imkoniyatlarni taqdim etdi;
mintaqaviy xususiyatlardan kelib chiqib turizm resurslari va xizmatlarini o‘zaro bog‘lovchi “turizm halqalari”ni tashkil qilish asosida sayohat muddatini uzaytirishga qaratilgan, “O‘zbekistonda yana bir kun sayohat” dasturini amalga oshiruvchi ekonometrik-gravitatsion model taklifidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 12-yanvardagi PF-9-son “Respublikaga xorijiy turistlar oqimini keskin oshirish hamda ichki turizmni yanada jadallashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonining 11-bandini tayyorlashda qo‘llanilgan va O‘zbekiston Respublikasi Samarqand viloyati hokimligiga amaliyotga tatbiq etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 19-yanvardagi 03-17/959-sonli dalolatnomasi). Mazkur taklif amaliyotga joriy etilishi natijasida turistik yo‘nalishlar o‘rtasidagi integratsiya darajasi oshdi, hududlararo transport-logistika aloqalari takomillashdi, turizm xizmatlari zanjiri kengaydi hamda turistlarning mamlakatda o‘rtacha bo‘lish muddati 5 kundan 7 kungacha uzaytirildi. Natijada, ichki turizmning o‘sish sur’ati barqarorlashtirilib, xizmat sektori daromadlari oshib, hududlararo turistik hamkorlikning iqtisodiy samaradorligi sezilarli ravishda yaxshilangani kuzatildi;
turizm xizmatlari rivojlanishi ortidan kelajakda ishsizlikning pasayishi va aholi daromadlarining o‘zgarish tendensiyalari natijasida kambag‘allikni qisqartirish salohiyatidan samarali foydalanishga qaratilgan 2030-yilgacha shakllanishning prognoz parametrlari O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi huzuridagi Turizm qo‘mitasi tomonidan respublika turizmni rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 19-yanvardagi 03-17/595-sonli dalolatnomasi). Prognozlar asosida, 2030-yilgacha O‘zbekistonga turistik maqsadlarda tashrif buyurgan chet el fuqarolari soni 70 foizga ortishi, turizm xizmatlari eksporti hajmining oshishi va soha orqali yangi ish o‘rinlari yaratilishi kutilmoqda. Natijada, turizmning makroiqtisodiy barqarorlik, aholi bandligi va daromadlar o‘sishiga qo‘shayotgan hissasi sezilarli darajada kuchayadi.
