Saytbekov Aydar Mutalikovichning
yuridik fanlar doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
(dissertatsiya xalqaro memorandum doirasida tayyorlangan)

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i nomi): “Jinoyat huquqida amalda pushaymon bo’lish”, 12.00.08–“Jinoyat huquqi. Jinoyat-ijroiya huquqi” ixtisosligi bo‘yicha (yuridik fanlar).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.DSc/Yu417.
Ilmiy maslahatchi: Rustambaev Mirzayusup Xakimovich, yuridik fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi Universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zbekiston Respublikasi Jamoat xavfsizligi Universiteti DSc.25/2025.27.12.Yu.01.01.
Rasmiy opponentlar: Xolikulov Umid Shodievich, yuridik fanlar doktori, professor; Abzalova Xurshida Mirziyatovna, yuridik fanlar doktori, professor; Kalandarov Maksud Maxmudovich, yuridik fanlar doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Berdaq nomidagi Qoraqalpoq Davlat Universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi jinoyat protsessida prokurorning huquqiy maqomini takomillashtirishga qaratilgan xulosa, taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
amalda pushaymonlikning haqiqiyligini baholashning miqdoriy va sifat mezonlari taklif etilgan bo‘lib, ular huquqni qo‘llovchiga jinoyat sodir etgan shaxsning niyatlari samimiyligini xolisona baholashga va takroran jinoyat sodir etish xavfini bashorat qilishga imkon beradi.
qilmishning toifasi, aybdorning shaxsi, etkazilgan zararning xususiyati va miqdoriga qarab amalda pushaymonlikni baholashga tabaqalashtirilgan yondashuvni joriy etish zarurati asoslantirilgan;
sodir etilgan jinoyat toifasidan qat’i nazar, ammo uning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, jinoyatdan keyingi ijobiy xulq-atvorni baholashning yagona mezonlarini belgilashni nazarda tutuvchi, qilmishidan pushaymon bo‘lganlik uchun jinoiy javobgarlikdan ozod qilishning maxsus turlarini qo‘llash shartlarini birxillashtirish konsepsiyasi ishlab chiqilgan.
jinoyat protsessining turli bosqichlarida amalda pushaymon bo‘lishning huquqiy oqibatlarini farqlashning nazariy asoslari asoslantirilgan.
sodir etgan jinoyati uchun chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy-iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash choralarini o‘z ichiga olgan chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lishni rag‘batlantirishning kompleks tizimini yaratishning konseptual asoslarini qo‘llash asoslantirilgan;
qilmishiga chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lganligi munosabati bilan jinoiy javobgarlikdan ozod qilingan shaxslarning residiv jinoyat sodir etishining oldini olish va ularning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvini ta’minlash maqsadida ularni ijtimoiy-huquqiy reabilitatsiya qilish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan xizmatlarni tashkil etish zarurligi asoslantirilgan;
amalda pushaymon bo‘lish instituti samaradorligini monitoring qilish konsepsiyasi taklif etilgan bo‘lib, u uni qo‘llash amaliyotini muntazam tahlil qilishni, xalqaro tajriba va huquq tizimining milliy xususiyatlarini hisobga olgan holda muammoli jihatlarni aniqlashni nazarda tutadi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tadqiqot ishi bo‘yicha olingan natijalaridan quyidagilarda foydalanilgan: 
Jinoyat kodeksi 65-moddasining ikkinchi qismini quyidagi tahrirda bayon etish to‘g‘risidagi takliflar «Ushbu modda birinchi qismining qoidalari terrorchilik jinoyati, ekstremistik jinoyat, jinoiy guruh tarkibida sodir etilgan jinoyat, voyaga etmaganlarning jinsiy daxlsizligiga qarshi jinoyat, shaxsga qarshi og‘ir yoki o‘ta og‘ir jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan tatbiq etilmaydi, bundan ushbu Kodeks Maxsus qismining tegishli moddalarida maxsus nazarda tutilgan hollar mustasno» ekanligi to‘g‘risidagi takliflardan Qozog‘iston Respublikasining 2016-yil 9-apreldagi «Qozog‘iston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga bola huquqlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi 501-V-sonli Qonuni 1-moddasi 3-bandi 4-xatboshisini shakllantirishda foydalanilgan. Ushbu takliflarning joriy etilishi o‘ta xavfli qilmishlarni sodir etgan shaxslar uchun ushbu jinoyatlarning ijtimoiy xavflilik darajasi yuqoriligidan kelib chiqib, imtiyozlardan chiqarib tashlash va javobgarlikni differensiatsiyalash prinsipini amalga oshirishga xizmat qilgan.  (Qozog‘iston Respublikasi Parlamenti Majlisining 2025-yil 24-iyuldagi 12/2403-sonli dalolatnomasi).
Jinoyat kodeksi 65-moddasining ikkinchi qismidagi ikkinchi jumlani quyidagi tahrirda bayon etish to‘g‘risidagi takliflardan O‘zbekiston Respublikasining 2016-yil 9-apreldagi «Qozog‘iston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga bola huquqlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi O‘RQ-501-V-son Qonunining 1-moddasi 3-bandi 4-xatboshisini shakllantirishda foydalanilgan. Ushbu takliflarning joriy etilishi voyaga etmagan jabrlanuvchilar himoyasini kuchaytirishga, jinsiy daxlsizlikka qarshi jinoyatlar bo‘yicha amalda pushaymonlik to‘g‘risidagi normalar qo‘llanilishini cheklashga, voyaga etmaganlar huquqlari himoyasini kuchaytirishga, yoshlarning axloqan tuzalishiga va kriminallashuvini kamaytirishga xizmat qilgan.  (Qozog‘iston Respublikasi Parlamenti Majlisining 2025-yil 24-iyuldagi 12/2403-sonli dalolatnomasi). 
Qozog‘iston Respublikasi Jinoyat kodeksining 65-moddasi birinchi qismini «Jinoiy nojo‘ya xatti-harakat sodir etgan yoki birinchi marta jinoyat sodir etgan shaxs aybdorning shaxsini, uning aybini bo‘yniga olish to‘g‘risida arz qilganligini, uning jinoiy huquqbuzarlikni ochishga, tergov qilishga ko‘maklashishini, jinoiy huquqbuzarlik tufayli etkazilgan zararni bartaraf etishini inobatga olgan holda jinoiy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin» degan tahrirda bayon etish haqidagi takliflardan Qozog‘iston Respublikasining 2019-yil 27-dekabrdagi «Qozog‘iston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga jinoyat, jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish va shaxs huquqlarini himoya qilishni kuchaytirish masalalari bo‘yicha o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi O‘RQ-292-VI-son Qonunining 2-moddasi 8-bandini shakllantirishda foydalanilgan. Ushbu takliflarning joriy etilishi qilmishidan pushaymon bo‘lishning rag‘batlantiruvchi rolini kuchaytirishga, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sudlarga yuklamani kamaytirishga, jinoiy siyosatni insonparvarlashtirishga, jabrlanuvchilarning buzilgan huquqlarini tiklash samaradorligini oshirishga, huquqbuzarning shaxsini hisobga olgan holda javobgarlikni differensiatsiya qilishga xizmat qilgan. (Qozog‘iston Respublikasi Parlamenti Majlisining 2025-yil 24-iyuldagi 12/2403-sonli dalolatnomasi).
Qozog‘iston Respublikasi Jinoyat kodeksining 65-moddasi ikkinchi qismini «Korrupsiyaga oid jinoyatni birinchi marta sodir etgan shaxs o‘z qilmishiga amalda pushaymon bo‘lganligi munosabati bilan jinoiy javobgarlikdan faqat sud tomonidan ozod qilinishi mumkin» degan tahrirda bayon etish to‘g‘risidagi takliflardan Qozog‘iston Respublikasining 2019-yil 27-dekabrdagi «Qozog‘iston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga jinoyat, jinoyat-protsessual qonunchiligini takomillashtirish va shaxs huquqlarini himoya qilishni kuchaytirish masalalari bo‘yicha o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi O‘RQ-292-VI-son Qonunining 2-moddasi 8-bandini shakllantirishda foydalanilgan. Ushbu takliflarning joriy etilishi sud nazoratini kuchaytirishga, shaffoflikni va huquqni muhofaza qilish tizimiga bo‘lgan ishonchni oshirishga, suiiste’molchiliklar xavfini kamaytirishga va korrupsionerlar foydasiga asossiz ravishda amalda pushaymonlikni qo‘llashga xizmat qilgan. (Qozog‘iston Respublikasi Parlamenti Majlisining 2025-yil 24-iyuldagi 12/2403-sonli dalolatnomasi).
Qozog‘iston Respublikasi Jinoyat kodeksining 67-moddasi birinchi qismini «Hamkorlik to‘g‘risidagi protsessual kelishuvning barcha shartlarini bajargan shaxs jinoiy javobgarlikdan yoki jazoni o‘tashdan ozod qilinadi» deb bayon qilish haqidagi takliflardan 2025-yil 16-iyuldagi 210-VIII-sonli «Qozog‘iston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga Qozog‘iston Respublikasining jinoyat qonunchiligini optimallashtirish masalalari bo‘yicha o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi Qozog‘iston Respublikasi Qonunining 1-moddasi 2-bandi 14-xatboshisini shakllantirishda foydalanilgan. Ushbu takliflarning joriy etilishi jinoyatlarni ochish va tergov qilish, shu jumladan uyushgan va latent jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini oshirish, postkriminal xulq-atvorni rag‘batlantirish tamoyillarini rivojlantirishga xizmat qilgan. (Qozog‘iston Respublikasi Parlamenti Majlisining 2025-yil 24-iyuldagi 12/2403-sonli dalolatnomasi).