Nabiev G‘ayrat Shuxrat o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri: «Ekspertning jinoyat protsessual faoliyatini takomillashtirish masalalari», «12.00.09 – Jinoyat protsessi. Kriminalistika, Tezkor-qidiruv huquqi va Sud ekspertizasi».
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Yu1253
Ilmiy rahbar: Astanov Istam Rustamovich, yuridik fanlar doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: O‘zbekiston Respublikasi Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, DSc.31/31.12.2020.Yu.67.01.
Rasmiy opponentlar: yuridik fanlar doktori, professor Po‘latov Baxtiyor Xalilovich, yuridik fanlar doktori, professor Xidoyatov Baxtiyor Batirovich.
Yetakchi tashkilot: O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Malaka oshirish instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqot maqsadi O‘zbekiston Respublikasi jinoyat protsessida ekspert faoliyatini tartibga soluvchi milliy qonunchilik va huquqni qo‘llash amaliyotini tizimli tahlil qilish, sohadagi mavjud muammo va kamchiliklarni aniqlash hamda ilg‘or xorijiy tajribani o‘rganish asosida ekspertning jinoyat protsessual faoliyatini takomillashtirishga yo‘naltirilgan ilmiy asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ekspertlarning ish materiallari bo‘yicha manfaatdor tomonlar bilan davlat sud-ekspertiza muassasasi hamda nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining rahbarlari, tarkibiy bo‘linma boshliqlari va ularning yaqin qarindoshlari bo‘lganda tadqiqotlar o‘tkazish taqiqlanishi zarurati asoslantirilgan;
ekspertning jinoyat protsessidagi o‘rnini mustahkamlashga, uning xolisligini va tashqi ta’sirlardan himoyalanganligini amalda ta’minlashga, shaxsiy va iqtisodiy xavfsizligi kafolatlarini yaratishga, ekspertiza xulosasini tashabbuskorning o‘ziga xabar qilishga, manfaatlar to‘qnashuvining oldini olishga, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov va sud bosqichida tergov sirini saqlash bo‘yicha institutsional mas’uliyatni kuchaytirish kerakligi asoslantirilgan;
ekspertiza tayinlash va o‘tkazish tartibini takomillashtirish orqali uning samaradorligini oshirish maqsadida zamonaviy jinoyat turlari bo‘yicha ekspertiza tayinlashning majburiyligini belgilash, kompleks ekspertizalarni o‘tkazish tartibini soddalashtirish hamda tergovga qadar tekshiruv bosqichida protsessual imkoniyatlarni kengaytirish lozimligi asoslantirilgan;
ekspert xulosasining daliliy ahamiyatini va unga bo‘lgan ishonchni tubdan mustahkamlash maqsadida, ekspertning professional kompetensiyasi zamonaviy talablarga javob berishini nazorat qilish mexanizmini joriy etish lozimligi asoslantirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Jinoyat prorsessida ekspertning maxsus bilimlaridan foydalanishga oid milliy qonunchilik va amaliyotni takomillashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijalari asosida:
ekspertlarning ish materiallari bo‘yicha manfaatdor tomonlar bilan davlat sud-ekspertiza muassasasi hamda nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining rahbarlari, tarkibiy bo‘linma boshliqlari va ularning yaqin qarindoshlari bo‘lganda tadqiqotlar o‘tkazish taqiqlanishi haqidagi taklif O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 21 fevraldagidagi “Sud ekspertizasi tadqiqotlarini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida”gi 2023 yil 21 fevraldagi 73-sonli qarorida 1-ilova sifatida kiritilgan “Sud ekspertizasi tadqiqotlarini o‘tkazish tartibi to‘g‘risida namunaviy nizom”ning 5-bandini ikkinchi xatboshisini ishlab iqishda foydalanilgan (H.Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazining 2024 yil 8 oktyabrdagi dalolatnomasi). Mazkur taklifni inobatga olinishi manfaatdor ekspertlarni ekspertizadan chetlatishni ta’minlanishiga erishilgan;
ekspertiza xulosasini tashabbuskorning o‘ziga xabar qilishga, ekspertning jinoyat protsessidagi o‘rnini mustahkamlashga, uning xolisligini va tashqi ta’sirlardan himoyalanganligini amalda ta’minlashga, shaxsiy va iqtisodiy xavfsizligi kafolatlarini yaratishga, manfaatlar to‘qnashuvining oldini olishga, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov va sud bosqichida tergov sirini saqlash bo‘yicha institutsional mas’uliyatni kuchaytirishga oid takliflar O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Jinoyat-protsessual kodeksi loyihasini ishlab chiqishda inobatga olingan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi huzuridagi Parlament tadqiqotlari institutining 2025 yil 18 sentyabrdagi №9/dn-185-sonli dalolatnomasi). Ushbu takliflarning joriy etilishi jinoyat ishlarini tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov va sud bosqichlarida ko‘rib chiqishda qonuniylik va xolislikni ta’minlashga xizmat qilgan;
ekspertiza tayinlash va o‘tkazish tartibini takomillashtirish orqali uning samaradorligini oshirish maqsadida zamonaviy jinoyat turlari bo‘yicha ekspertiza tayinlashning majburiyligini belgilash, kompleks ekspertizalarni o‘tkazish tartibini soddalashtirish hamda tergovga qadar tekshiruv bosqichida protsessual imkoniyatlarni kengaytirishga qaratilgan takliflar O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Jinoyat-protsessual kodeksi loyihasini ishlab chiqishda inobatga olingan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi huzuridagi Parlament tadqiqotlari institutining 2025 yil 18 sentyabrdagi №9/dn-185-sonli dalolatnomasi). Ushbu takliflarning joriy etilishi kiberjinoyatlar, moliyaviy piramidalar, terrorizmni moliyalashtirish kabi murakkab va yuqori texnologik jinoyatlarni fosh etish, ishning asossiz cho‘zilishiga chek qo‘yilishi uchun zamin yaratdi;
ekspert xulosasining daliliy ahamiyatini va unga bo‘lgan ishonchni tubdan mustahkamlash maqsadida, ekspertning professional kompetensiyasi zamonaviy talablarga javob berishini nazorat qilish mexanizmini joriy etishga oid takliflar O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Jinoyat-protsessual kodeksi loyihasini ishlab chiqishda inobatga olingan (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi huzuridagi Parlament tadqiqotlari institutining 2025 yil 18 sentyabrdagi
№9/dn-185-sonli dalolatnomasi). Ushbu takliflarning joriy etilishi sud-tergov amaliyotida ilmiy asoslanmagan, eskirgan bilimlarga tayanib xulosa berish holatlariga butunlay chek qo‘yadi va bu orqali har bir ekspert xulosasining ishonchliligini yuqori darajaga olib chiqib, odil sudlovning eng muhim poydevorlaridan biri bo‘lgan haqqoniy va xolis dalillarga asoslangan qarorlar qabul qilinishini kafolatlagan.
