Мавлянов Мурод Абдурахимовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Экстремизм хусусиятига эга жиноятларни олдини олишнинг криминологик жиҳатлари”, 12.00.15–Криминология (юридик фанлар).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Yu1576.
Илмий раҳбар: Умирзаков Бекзод Атабоевич, юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Криминология тадқиқот институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Республикаси Криминология тадқиқот институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.20/2025.27.12.Yu.03.01.
Расмий оппонентлар: юридик фанлари доктори, профессор Ниёзова Саломат Сапаровна ҳамда юридик фанлар доктори Иброҳимов Жамшид Абдуғофур ўғли
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги Малака ошириш институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади
экстремизм хусусиятига эга жиноятларнинг олдини олиш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
муаллифлик ёндашуви асосида “экстремизм” тушунчасини “экстремизм – мафкуравий, диний, сиёсий мақсадларга эришиш учун муросасиз кескин қарашларга асосланиш, ҳуқуқ ёки ахлоқ нормаларини қабул қилмаслик, зўравонликни қўллаб-қувватлаш ёки ундан фойдаланиш, жамиятда ижтимоий, ирқий, миллий, диний ва бошқа шаклдаги адоватларни қўзғатиш ҳамда ушбу ҳаракатларни тарғиб қилиш фаолияти” мазмунида эътироф этиш зарурати асослаб берилган.
экстремизмнинг юзага келиши ва ривожланиши омилларини таъсир натижасига кўра “кўмаклашувчи” ва “тортиб турувчи”, таъсир доирасига кўра “асосий” ва “иккиламчи”, шарт-шароит яратиш ўрнига кўра “ички” ва “ташқи”, соҳасига кўра ижтимоий-иқтисодий, сиёсий-ҳуқуқий, маънавий-мафкуравий, халқаро, диний, психологик каби гуруҳлаш лозимлиги асослантирилган;
экстремизмни барвақт олдини олиш мақсадида Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси (кейинги ўринларда МЖтК)нинг 47-моддаси 3- ва 4-қисмида ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан ўз боласини қонунга хилоф равишда диний таълим олиш жараёнига жалб қилганлик учун маъмурий жавобгарликни белгилаш асослантирилган;
Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги (кейинги ўринларда – МДҲ)га аъзо давлатлар ҳудудида уюшган жиноятчилик ва жиноятларнинг бошқа хавфли турларига қарши курашишни мувофиқлаштириш бюроси директори ўринбосари – Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги вакилининг хизмат вазифасига экстремизмга қарши курашиш ва олдини олишда самарали ҳамкорликни таъминлаш, МДҲга аъзо давлатлар ҳудудида тезкор ва тергов бўлинмаларининг тезкор-қидирув тадбирлари, тергов ҳаракатлари, мураккаб операцияларни тайёрлаш ва ўтказишда, жиноятларни фош этиш ва тергов қилишда кўмаклашиш, қидирувда бўлган шахсларни давлатлараро қидириш ва экстрадиция қилишда амалий ёрдам кўрсатиш ва бошқа вазифаларни киритиш асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот иши бўйича олинган илмий натижалар қуйидагиларда фойдаланилган:
“экстремизм” тушунчасига доир консептуал ғоя ва таклифлардан “Терроризм, экстремизм ва конституциявий тузумга тажовуз қилиш билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш методикаси” номли амалий қўлланмани ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси ИИВ Юридик таъминлаш бошқармасининг 2025-йил 27-июндаги 33/2520-сон далолатномаси). Бу, мутахассислик бўйича таълим олаётган курсантлар, профессор-ўқитувчилар, малака ошириш факултети тингловчилари, шунингдек экстремизмга оид жиноятларга қарши курашувчи органлар, хусусан ички ишлар органлари терговчиларининг билим, маҳорат ва кўникмалари шаклланиши ва ривожланишига хизмат қилган;
экстремизм пайдо бўлиши ва ривожланиш омилларини таснифлашга оид консептуал ғоя ва таклифларидан “Терроризм, экстремизм ва конституциявий тузумга тажовуз қилиш билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш методикаси” номли амалий қўлланмани ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси ИИВ Юридик таъминлаш бошқармасининг 2025-йил 27-июндаги 33/2520-сон далолатномаси). Бу эса мутахассислик бўйича таълим олаётган курсантлар, профессор-ўқитувчилар, малака ошириш факултети тингловчилари, шунингдек экстремизмга оид жиноятларга қарши курашувчи органлар, хусусан ички ишлар органлари терговчиларининг билим, маҳорат ва кўникмалари шаклланиши ва ривожланишига хизмат қилган;
болани қонунга хилоф равишда диний таълим олиш жараёнига жалб қилганлик учун маъмурий жавобгарликни белгилашга оид таклифлари Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига бола ҳуқуқлари ҳимоясини янада мустаҳкамлашга қаратилган қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги Қонуни (13.03.2025-й. №ЎРҚ-40)нинг 1-моддасида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025-йил 16-июндаги 3/дн-124-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилганлиги ёшлар ўртасида экстремистик ғоялар тарқалишини олдини олишга ҳамда вояга етмаганларни ноқонуний диний таълимга жалб қилганлик учун маъмурий жавобгарлик белгиланишига хизмат қилган;
МДҲга аъзо давлатлар ҳудудида уюшган жиноятчилик ва жиноятларнинг бошқа хавфли турларига қарши курашишни мувофиқлаштириш бюроси директори ўринбосари – Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги вакилининг хизмат вазифасини экстремизмга қарши курашиш йўналишида тадбирлар билан тўлдирилишга оид таклифлари Ўзбекистон Республикасининг ИИВнинг 2022-йил 22-сентябрдаги 382-сон буйруғи билан тасдиқланган “МДҲга аъзо давлатлар ҳудудида уюшган жиноятчилик ва жиноятларнинг бошқа хавфли турларига қарши курашишни мувофиқлаштириш бюроси директори ўринбосари – Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги вакилининг фаолияти тўғрисидаги Низом”нинг 3, 4, 10, 13 ва 14-бандларида ўз ифодасини топган (Ўзбекистон Республикаси ИИВнинг 2025-йил 13-февралдаги 17/906-сон далолатномаси). Ушбу таклифларнинг жорий этилганлиги МДҲ давлатлари ички ишлар органлари ўртасида экстремизмга қарши курашиш йўналишида ҳамкорликнинг самарадорлигини оширишга хизмат қилган.