Нуруллаев Фаррух Умиджоновичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Кибермаконда болаларга нисбатан содир этиладиган жиноятларга қарши курашнинг халқаро-ҳуқуқий жиҳатлари” 12.00.10 – Халқаро ҳуқуқ (юридик фанлар). 
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: № В2025.2.PhD/Ю1985.
Илмий раҳбар: Рахманов Шухрат Наимович, юридик фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат юридик университети.
ИК фаолият коʻрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат юридик университети, DSc.07/2025.27.12.Yu.01.01
Расмий оппонентлар: Гафурова Нозимахон Элдаровна юридик фанлар доктори, доцент, Ганибаева Шахноза Каримбердиевна юридик фанлар номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади кибермаконда болаларга нисбатан содир этиладиган жиноятларга қарши курашга доир халқаро-ҳуқуқий ва миллий қонунчилик тизимини тадқиқ этиш, Ўзбекистон Республикасининг миллий қонунчилигини халқаро стандартларга мослаштиришда мавжуд муаммо ва ҳуқуқий бўшлиқларни аниқлаш ҳамда халқаро ҳамкорликни такомилаштиришга қаратилган илмий ва ҳуқуқий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат..
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда болаларга нисбатан зўравонликнинг шаклларини (жисмоний зўравонлик, жинсий зўравонлик, руҳий зўравонлик, ғамхўрлик кўрсатмаслик, эксплуатация қилиш ва таъқиб этиш (буллинг)) аниқ классификациясини белгилаш ва уларнинг барча кўринишларини тақиқлаш зарурлиги асослаб берилган;
болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш бўйича якка тартибдаги чора-тадбирларни қўллаш учун оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет бутунжаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан ижтимоий тармоқлардаги эълонлар ҳам асос бўлиши мумкинлиги асослаб берилган;
субектнинг розилиги мавжуд бўлганда ҳамма фойдаланиши мумкин бўлмаган шахсга доир маълумотларни хавфсиз алоқа каналлари ва (ёки) шифрлаш воситалари орқали бошқа шахсларга бериш учун криптографик ахборотни ҳимоя қилиш воситаларидан фойдаланишни таъминлаш зарурлиги асосланган;
болалар масалалари бўйича комиссияларнинг ишларни тайёрлаш ва кўриб чиқиш пайтида боланинг ёши, машғулоти, яшаб турган ва тарбияланаётган шароити, ҳуқуқбузарлик қилганлиги факти ва унинг мазмуни, ҳуқуқбузарлик қилишга даъват этган катта ёшдаги кишилар ва бошқа қатнашчилар бўлганлиги, шунингдек, болага илгари таъсир кўрсатиш чораси қўлланилганлиги каби тўлиқ маълумотларни мажбурий равишда аниқлаш тартибини қонунчиликда белгилаш зарурлиги асослаб берилган;
“Инсон” марказлари ва ички ишлар органларининг оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан, ижтимоий тармоқлардаги хабарлар асосида болаларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича якка тартибдаги чора-тадбирларни амалга ошириш ҳуқуқига эга бўлиши зарурлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кибермаконда болаларга нисбатан содир этиладиган жиноятларга қарши курашнинг халқаро-ҳуқуқий жиҳатлари бўйича ўтказилган тадқиқотлардан олинган илмий натижалар асосида:
болаларга нисбатан зўравонликнинг шакллари – жисмоний зўравонлик, жинсий зўравонлик, руҳий зўравонлик, ғамхўрлик кўрсатмаслик, эксплуатация қилиш ва тақиб этиш (буллинг) эканлиги ҳамда муттасил руҳий ва (ёки) жисмоний тажовузкор тасир кўрсатиш тақиб этиш (буллинг) деб эътироф этилиши ҳақидаги таклифлар Ўзбекистон Республикасининг 2024-йил 14-ноябрдаги “Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги ЎРҚ-996-сонли Қонунининг 3-моддаси иккинчи ва саккизинчи қисмларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025-йил 31-июлдаги 3/дн-162-сон далолатномаси). Ушбу таклифларнинг амалга оширилиши кибермаконда содир этиладиган зўравонлик шаклларини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиш, болаларни онлайн тақиб этишдан (кибербуллинг) ҳимоя қилиш механизмларини яратиш ва миллий қонунчиликни халқаро стандартларга мослаштиришга хизмат қилган;
болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш бўйича якка тартибдаги чора-тадбирларни қўллаш учун оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет бутунжаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан ижтимоий тармоқлардаги эълонлар ҳам асос бўлиши зарурлиги ҳақидаги таклифлар Ўзбекистон Республикасининг 2024-йил 14-ноябрдаги «Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги ЎРҚ-996-сонли Қонунининг 24-моддаси бешинчи хатбошисини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ҳузуридаги Парламент тадқиқотлари институтининг 2025-йил 31-июлдаги 3/дн-162-сон далолатномаси). Ушбу таклифлар ижтимоий тармоқлар ва Интернет тармоғидаги хабарлар асосида болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш бўйича оператив чора-тадбирлар кўриш, ота-оналарнинг ҳуқуқий мажбуриятларини белгилаш ва кибермаконда болаларни зарарли контентлардан ҳимоя қилиш тизимини яратишга хизмат қилган;
субектнинг розилиги мавжуд бўлганда ҳамма фойдаланиши мумкин бўлмаган шахсга доир маълумотларни хавфсиз алоқа каналлари ва (ёки) шифрлаш воситалари орқали бошқа шахсларга бериш ҳамда ҳамма фойдаланиши мумкин бўлмаган шахсга доир маълумотларни ишончли сақлаш учун криптографик ахборотни ҳимоя қилиш воситаларидан фойдаланишни таъминлашга оид таклифлари Адлия вазирининг 2023-йил 15-ноябрдаги 20-мҳ-сон буйругʻи (рўйхат рақами 3478, 2023-йил 15-ноябр) билан тасдиқланган Шахсга доир маълумотларга ишлов беришнинг намунавий тартиби 30-банднинг саккизинчи ҳамда тўққизинчи кичик бандларини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2025-йил 4-августдаги далолатномаси). Ушбу таклифларнинг амалга оширилиши болалар шахсий маълумотларини, жумладан, кибермаконда уларнинг махфийлигини таъминлаш, маълумотларни хавфсиз узатиш ва сақлаш механизмларини яратиш, электрон далиллар билан ишлашда маълумотлар хавфсизлигини кафолатлаш ҳамда рақамли платформалар операторларининг техник мажбуриятларини белгилашга хизмат қилган;
ҳудудий, туман (шаҳар) комиссияларининг ишларни тайёрлаш ва кўриб чиқиш пайтида боланинг ёши, машғулоти, яшаб турган ва тарбияланаётган шароити, ҳуқуқбузарлик қилганлиги факти ва унинг мазмунини тасдиқловчи маълумотларни, ҳуқуқбузарлик қилишга даъват этган катта ёшдаги кишилар ва бошқа қатнашчилар бўлганлиги, болага илгари таъсир кўрсатиш чораси қўлланилганлигини аниқлаши зарурлигига оид таклифи Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 6-июлдаги 363-сон қарори билан тасдиқланган “Болалар масалалари бўйича Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳамда туман (шаҳар) комиссиялари тўғрисида”ги наъмунавий низомнинг 61-бандини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Бош вазири котибиятининг Ахборот-таҳлил ва юридик таъминлаш департаментининг 2025-йил 22-августдаги 12-18-8-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга оширилиши болалар масалалари бўйича комиссияларнинг ишларни кўриб чиқишда тўлиқ ва комплекс ёндашувни таъминлаш, болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда процессуал кафолатларни мустаҳкамлаш ва кибермаконда ҳуқуқбузарликлар содир этган болаларга нисбатан адолатли ёндашувни шакллантириш мақсадларига эришишга хизмат қилган;
“Инсон” марказлари ва ички ишлар органларининг оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан, ижтимоий тармоқлардаги хабарлар асосида якка тартибдаги чора-тадбирларни амалга ошириши мумкинлигига оид таклифи Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 14-июлдаги 440-сон қарори билан тасдиқланган «Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартиби тўғрисида»ги низомнинг 5-бандини ишлаб чиқишда инобатга олинган (Ўзбекистон Республикаси Бош вазири котибиятининг Ахборот-таҳлил ва юридик таъминлаш департаментининг 2025-йил 22-августдаги 12-18-8-сон далолатномаси). Ушбу таклифнинг амалга оширилиши ваколатли органларнинг кибермаконда болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини тезкор аниқлаш, ижтимоий тармоқлар ва Интернет тармоғидаги хабарлар асосида оператив чора-тадбирлар кўриш, болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш ҳамда рақамли муҳитдаги хавфларни олдини олиш механизмларини яратишга хизмат қилган.