Аслонова Рушано Илҳомовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Мактабгача таълим хизматларини геймификациялашнинг ташкилий-иқтисодий бошқарувини такомиллаштириш (Қашқадарё вилояти мисолида)”, 08.00.13 – Менежмент (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Iqt3703.
Илмий раҳбар: Шыхыев Рахим Мухамметович, иқтисодиёт фанлари фалсафа доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/2025.27.12.I.04.12.
Расмий оппонентлар: Саидов Машъал Самадович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Муминова Элнорахон Абдукаримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: иқтисодиётни глобаллашуви шароитида мактабгача таълим тизимига геймификацияни жорий этиш ва уни самарали бошқариш босқичларини назарий ва амалий жиҳатдан такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра “мактабгача таълим хизматларини геймификациялаш” тушунчасининг иқтисодий мазмуни таълим жараёнларига ўйин элементлари ва рақамли технологияларни жорий этиш орқали болаларнинг ўқув мотивациясини ошириш ҳамда таълим хизматларининг иқтисодий самарадорлигини таъминлаш жараёнини адаптив аналитика асосида индивидуал таълим траекторияларини шакллантириш билан уйғунлаштириш орқали такомиллаштирилган;
мактабгача таълим хизматларини геймификациялашнинг ташкилий-иқтисодий бошқарувини мактабгача таълим хизматларини геймификациялашда давлат-хусусий шериклик (ДХШ) ва сунъий интеллект асосидаги смарт-аналитика тизимлари интеграцияси орқали такомиллаштириш таклифи асосланган;
геймификацияни баҳолашга мўлжалланган индикаторлар тизими “Иштирок даражаси” (ИД=70%), “Когнитив фаоллик” (КФ=80%), “Ўйинли топшириқларни бажариш даражаси” (ЎТБД=75 балл), “Педагогларнинг рақамли компетенцияси” (ПРК = 85 балл), “Интерактив технологиялар улуши” (ИТУ=80%) кўрсаткичлари самарадорлигининг мақбул даражасини таъминлаш орқали такомиллаштирилган;
Қашқадарё вилоятида геймификациялаш асосида истиқболли прогнозлашнинг регрессив модели асосида АРИМА, кўп омилли регрессия ва сценарий таҳлил усулларига асосланган ҳолда 2030 йилга қадар мактабгача таълимда геймификация элементларининг қамров даражаси, педагог эҳтиёжи ва технологик инвестиция ҳажмининг прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тадқиқот натижасида ишлаб чиқилган қуйидаги илмий янгиликлар амалиётга тақдим этилган ва жорий қилинган;
услубий ёндашувга кўра “мактабгача таълим хизматларини геймификациялаш” тушунчасининг иқтисодий мазмуни таълим жараёнларига ўйин элементлари ва рақамли технологияларни жорий этиш орқали болаларнинг ўқув мотивациясини ошириш ҳамда таълим хизматларининг иқтисодий самарадорлигини таъминлаш жараёнини адаптив аналитика асосида индивидуал таълим траекторияларини шакллантириш билан уйғунлаштириш орқали такомиллаштириш борасидаги назарий ва услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Соҳа иқтисодоёти ва менежменти” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 25-июндаги 218-сонли буйруғига асосан 218-052 сонли гувоҳнома). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда таълим хизматларининг иқтисодий самарадорлигини таъминлаш жараёнини адаптив аналитика асосида индивидуал таълим траекторияларини шакллантириш билан уйғунлаштириш орқали такомиллаштирилган “мактабгача таълим хизматларини геймификациялаш” тушунчаси бўйича назарий билимларни янада кенгайтириш имкони яратилган;
мактабгача таълим хизматларини геймификациялашнинг ташкилий-иқтисодий бошқарувини мактабгача таълим хизматларини геймификациялашда давлат-хусусий шериклик (ДХШ) ва сунъий интеллект асосидаги смарт-аналитика тизимлари интеграцияси орқали такомиллаштириш таклифи Қашқадарё вилояти ҳудудий таълим бошқармаси тасарруфидаги таълим муассасаларига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилояти мактабгача ва мактаб таълими бошқармасининг 2025 йил 3 июлдаги 05/6-5-3965-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида ДХШ ва смарт-аналитика асосида таълимда инновацион бошқарув модели ишлаб чиқилиб ва тестдан ўтказилиб, давлат-хусусий шериклик асосида хусусий сектор иштирокида рақамли платформалар яратилиши ва смарт-аналитика воситалари пилот тарзда синовдан ўтказилиши бошқарувнинг очиқлиги, ресурслардан фойдаланиш самарадорлиги ва хизматлар сифати ошириш, педагоглар фаолиятини шаффоф баҳолаш ва реал вақтли мониторинг имкони яратилган;
геймификацияни баҳолашга мўлжалланган индикаторлар тизими “Иштирок даражаси” (ИД=70%), “Когнитив фаоллик” (КФ=80%), “Ўйинли топшириқларни бажариш даражаси” (ЎТБД=75 балл), “Педагогларнинг рақамли компетенцияси” (ПРК=85 балл), “Интерактив технологиялар улуши” (ИТУ=80%) кўрсаткичлари самарадорлигининг мақбул даражасини таъминлаш орқали такомиллаштириш таклифи Қашқадарё вилояти ҳудудий таълим бошқармаси тасарруфидаги таълим муассасаларига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилояти мактабгача ва мактаб таълими бошқармасининг 2025 йил 3 июлдаги 05/6-5-3965-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида геймификация самарадорлигини рақамли кўрсаткичлар орқали баҳолаш амалиёти, иштирок даражаси, когнитив фаоллик, топшириқлар бажарилиши, рақамли компетенция ва технологик воситалардан фойдаланиш кўрсаткичлари асосида мактабгача таълим муассасаларида самарадорлик баҳолаш учун индикатор тизими жорий қилиниб, бу орқали болалар иштирокини ўлчаш, таълим сифатини мониторинг қилиш ва ўқитувчиларнинг фаолиятини таҳлил қилиш имконияти пайдо бўлган;
Қашқадарё вилоятида геймификациялаш асосида истиқболли прогнозлашнинг регрессив модели асосида АРИМА, кўп омилли регрессия ва сценарий таҳлил усулларига асосланган ҳолда 2030 йилга қадар ишлаб чиқилган мактабгача таълимда геймификация элементларининг қамров даражаси, педагог эҳтиёжи ва технологик инвестиция ҳажмининг прогноз кўрсаткичларидан фойдаланиш таклифи Қашқадарё вилояти ҳудудий таълим бошқармаси тасарруфидаги таълим муассасаларига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қашқадарё вилояти мактабгача ва мактаб таълими бошқармасининг 2025 йил 3 июлдаги 05/6-5-3965-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2030 йилга қадар даврда геймификацияни жорий этиш бўйича АРИМА ва регрессив моделлар асосида Қашқадарё вилояти кесимида мактабгача таълимда геймификация элементларининг қамров даражаси, педагог эҳтиёжи ва технологик инвестиция ҳажмининг прогнози асосида истиқбол кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро мувофиқликни таъминлаш имкони яратилган.