Жўраева Истора Бахромжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Ўзбекистон хотин-қизларининг ижтимоий, иқтисодий ва маданий соҳаларда тутган ўрни (Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари мисолида 1991 – 2021 йиллар), 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Tar1403
Илмий раҳбар: Алимова Наргизахон Одиловна – тарих фанлари фалсафа номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Tar.10.01.
Расмий оппонентлар: Ерметов Авазбек Абдуллаевич – тарих фанлари доктори, Бабажанова Дилором Бабажановна – тарих фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади 1991–2021 йилларда Фарғона водийси вилоятларининг ижтимоий, иқтисодий ва маданий ҳаётида хотин-қизларнинг тутган ўрнини тарихий нуқтаи назардан ўрганиш ва унинг аҳамиятини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари хотин-қизларининг иқтисодий соҳаларда истеъмолчи эмас, балки ишлаб чиқарувчи куч сифатида иштирок этганлиги манбалар, даврий матбуот ва статистик материаллар таҳлили асосида очиқланиб, демографик кўрсаткичлар, хусусан, меҳнатга лаёқатли аёллар сони, иқтисодиётда банд бўлганларига нисбати асосида аниқланган (жами меҳнатга лаёқатлиларнинг 66 фоизи иқтисодиётда банд бўлиб, улардан 45 фоизи хотин-қизлардан иборат эди);
мустақиллик йилларида хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизими мақсад ва вазифа нуқтаи назаридан икки даврга, биринчиси 1991-йилдан 2016-йилгача, унда хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизими уларнинг ижтимоий таъминотига йўналтирилгани, иккинчиси 2017-2021-йиллар – барқарор иш билан таъминлаш масалаларига эътибор қаратилгани билан ажралиб туриши исботланган;
1991 – 2021 йилларда Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятлари хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий, маданий соҳалардаги иштироки хорижий давлатлар билан қиёсланган, масалан Япония тажрибаси мисолида ажримлар сони бўйича солиштирилганда, турмушдан ажралганлик моддий ёрдам кўрсатилишига сабаб бўла олмаслиги каби мезонлар моҳияти очиб берилган;
1991 – 2021 йилларда хотин-қизларнинг кундалик ҳаёти ва дунёқарашида кечган ўзгаришлар жумладан, жамият ривожи учун катта хавф бўлаётган хотин-қизлар жиноятчилигининг содир бўлишининг маҳаллий ва ҳудудий омиллар билан боғлиқлиги хронологик кетма-кетликда, Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятлари кесимида далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 1991 – 2021 йиллар Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари ижтимоий, иқтисодий ва маданий ҳаётида хотин-қизларнинг тутган ўрни масаласини ўрганиш бўйича олинган илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари хотин-қизларининг иқтисодий соҳаларда истеъмолчи эмас, балки ишлаб чиқарувчи куч сифатида иштирок этганлиги манбалар, даврий матбуот ва статистик материаллар таҳлили асосида очиқланиб, демографик кўрсаткичлар, хусусан, меҳнатга лаёқатли аёллар сони, иқтисодиётда банд бўлганларига нисбати асосидаги материаллардан Наманган вилояти тарихи ва маданияти давлат музейининг “Тарих” бўлими манбаларини бойитишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2025-йил 27-июндаги 02-05/2612-сон маълумотномаси). Тадқим этилган материаллар музейга ташриф буюрувчиларда Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари хотин-қизларининг ижтимоий, иқтисодий ва маданий соҳалардаги иштироки бўйича билим ва тасаввурларини янада бойитилишига хизмат қилган;
мустақиллик йилларида хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизими мақсад ва вазифа нуқтаи назаридан икки даврга, биринчиси 1991-йилдан 2016-йилгача, унда хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизими уларнинг ижтимоий таъминотига йўналтирилгани, иккинчиси 2017-2021-йиллар – барқарор иш билан таъминлаш масалаларига эътибор қаратилгани билан ажралиб туришига оид хулосаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” теларадиоканали томонидан тайёрланган “Таълим ва тараққиёт”, “Дугоналар”, “Миллат ва маънавият” дастурлари сенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 12-июндаги 05-09-896-сон маълумотномаси). Натижада, телетомошабинларда Андижон, Фарғона, Наманган вилоятлари хотин-қизларининг ҳукумат томонидан қўллаб-қувватланишига доир янги билим ва маълумотларга эга бўлишларига хизмат қилган;
1991 – 2021 йилларда Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятлари хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий, маданий соҳалардаги иштироки хорижий давлатлар билан қиёсланган, масалан Япония тажрибаси мисолида ажримлар сони бўйича солиштирилганда, турмушдан ажралганлик моддий ёрдам кўрсатилишига сабаб бўла олмаслиги каби мезонлар моҳиятига доир хулосалардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” теларадиоканали томонидан тайёрланган “Таълим ва тараққиёт”, “Дугоналар”, “Миллат ва маънавият” дастурлари сенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 12-июндаги 05-09-896-сон маълумотномаси). Тақдим этилган маълумотлар кўрсатувларни мазмунан бойитилишига, телетомошабинларнинг мустақиллик йилларида хотин-қизларнинг фаолияти ҳақида қўшимча маълумотларга эга бўлишларига хизмат қилган;
1991 – 2021 йилларда хотин-қизларнинг кундалик ҳаёти ва дунёқарашида кечган ўзгаришлар жумладан, жамият ривожи учун катта хавф бўлаётган хотин-қизлар жиноятчилигининг содир бўлишининг маҳаллий ва ҳудудий омиллар билан боғлиқлиги оид маълумотлардан Ўзбекистон Республикаси Ички Ишлар Вазирлиги Жамоат Хавфсизлиги департаментининг “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси хизматида хотин-қизлар жиноятчилигини олдини олиш” доирасидаги тарғиботида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ички Ишлар Вазирлиги Жамоат Хавфсизлиги департаменти Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси хизматининг 2025-йил 15-сентябрдаги 26-4275-сон маълумотномаси). Тақдим қилинган маълумотлар тарғибот материалларини илмий жиҳатдан бойитилишига ва хотин-қизлар жиноятчилигини олдини олиш бўйича янги ёндашувларни ишлаб чиқилишига хизмат қилган.