Музаффарова Дилбар Мамалатиф қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Рақамли платформалар орқали ўқув жараёнларини такомиллаштиришнинг услубий жиҳатлари” 08.00.16 – Рақамли иқтисодиёт ва халқаро рақамли интеграция
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.3.PhD/Iqt4602.
Илмий раҳбар: Бобожонов Азизжон Бабаханович, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.1.23.03
Расмий оппонентлар: Отажанов Умид Абдуллаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Исмаилов Хусанбой Маҳаммадқосим ўғли, иқтисодиёт фанлари фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ислом Каримов номидаги Тошкент давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади олий таълим тизимида фаолият кўрсатаётган таълим муассасаларида ўқув жараёнларини рақамли платформалар орқали такомиллаштиришга қаратилган таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра “талабага йўналтирилган платформа” тушунчасининг иқтисодий мазмуни таълим олувчининг талаб ва имкониятларига мувофиқлаштирилган рақамли таълим муҳитини шакллантириш орқали таълим ресурсларини тақсимлаш, академик хизматларни персоналлаштириш ва таълим натижаларининг сифат ҳамда иқтисодий самарадорлигини оширишга қаратилган бошқарув механизми нуқтаи назаридан такомиллаштирилган;
ўқув жараёнини оптималлаштириш, рақамли хизматлардан фойдаланишдаги хавфсизликни таъминлаш, иқтисодий ва ноиқтисодий натижаларни аниқлашга имкон берувчи рақамли платформани жорий этишнинг мақсадга мувофиқлигини баҳолашда “юқори даража” (0,75 < ММю ≤ 1,0), “ўрта даража” (0,45 < ММў ≤ 0,75) ва “қуйи даража” (0 < ММқ ≤ 0,45) миқдорий мезонлари бўйича афзаллик шкалаларидан фойдаланиш таклифи асосланган;
рақамли платформаларни жорий этиш самарадорлигини баҳолаш учун дисконтланган ижтимоий қиймат, “деадвеигҳт–аттрибутион–дроп-офф” коеффициентлари ва вақт тежалиши қийматини ўз ичига олган такомиллаштирилган СРОИ-ПВ модели ишлаб чиқиш орқали олий таълимда рақамли трансформация инвестицияларининг ижтимоий қайтими чегараси (1 сўм ≤ ИҚЧРТИ ≤ 4,5-5 сўм) асосланган;
Ўзбекистонда талабаларнинг рақамли платформадан фойдаланишининг тренд моделлари асосидаги 2030-йилларга мўлжалланган прогноз қийматлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Олий таълим тизимида фаолият кўрсатаётган таълим муассасаларида ўқув жараёнларини рақамли платформалар орқали такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган таклиф ва амалий тавсиялар асосида:
услубий ёндашувга кўра “талабага йўналтирилган платформа” тушунчасининг иқтисодий мазмунини таълим олувчининг талаб ва имкониятларига мувофиқлаштирилган рақамли таълим муҳитини шакллантириш орқали таълим ресурсларини тақсимлаш, академик хизматларни персоналлаштириш ва таълим натижаларининг сифат ҳамда иқтисодий самарадорлигини оширишга қаратилган бошқарув механизми нуқтаи назаридан такомиллаштириш бўйича назарий-услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “ИТ бизнес лойиҳаси” номли ўқув қўлланмани тайёрлашда фойдаланилган (Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2026-02-23 санадаги № 55-сон буйруғига асосан). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда таълим ресурсларини тақсимлаш, академик хизматларни персоналлаштириш ва таълим натижаларининг сифат ҳамда иқтисодий самарадорлигини оширишга қаратилган бошқарув механизми нуқтаи назаридан такомиллаштирилган “талабага йўналтирилган платформа” тушунчаси бўйича назарий билимларни кенгайтириш имкони яратилган;
ўқув жараёнини оптималлаштириш, рақамли хизматлардан фойдаланишдаги хавфсизликни таъминлаш, иқтисодий ва ноиқтисодий натижаларни аниқлашга имкон берувчи рақамли платформани жорий этишнинг мақсадга мувофиқлигини баҳолашда “юқори даража” (0,75 < ММю ≤ 1,0), “ўрта даража” (0,45 < ММў ≤ 0,75) ва “қуйи даража” (0 < ММқ ≤ 0,45) миқдорий мезонлари бўйича афзаллик шкалаларидан фойдаланиш таклифи Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2026-йил 09-апрелдаги № 02/01-01-233-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Алфраганус университети талабаларнинг рақамли профил тўлдириш даражаси 64% дан 91% гача ошган, менторлик учрашувлари қайд этилиш аниқлиги 48% дан 85% гача кўтарилган, маълумотлар такрорийлиги 23% га камайган, академик мониторинг аниқлиги 34% га ортиб, реал вақтли бошқарув ва далилларга асосланган қарор қабул қилиш механизми шаклланган;
рақамли платформаларни жорий этиш самарадорлигини баҳолаш учун дисконтланган ижтимоий қиймат, “деадwеигҳт–аттрибутион–дроп-офф” коеффициентлари ва вақт тежалиши қийматини ўз ичига олган такомиллаштирилган СРОИ-ПВ модели ишлаб чиқиш орқали олий таълимда рақамли трансформация инвестицияларининг ижтимоий қайтими чегараси (1 сўм ≤ ИҚЧРТИ ≤ 4,5-5 сўм)ни асослаш таклифи Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2026-йил 09-апрелдаги № 02/01-01-233-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Тошкент архитектура-қурилиш университетида СРОИ-ПВ моделини қўллаш орқали рақамли инвестицияларнинг ижтимоий қайтими эмпирик жиҳатдан аниқланиб, ҳар бир сарфланган 1 сўм инвестиция эвазига 4,5-5 сўм ижтимоий қиймат яратилиши илмий асосланган ҳолда тасдиқланган;
Ўзбекистонда талабаларнинг рақамли платформадан фойдаланишининг тренд моделлари асосида ишлаб чиқилган 2030-йилларга мўлжалланган прогноз қийматларидан Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан амалиётда фойдаланилган (Оʻзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2026-йил 09-апрелдаги № 02/01-01-233-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Оʻзбекистон Республикаси олий таълим ташкилотларида рақамли платформалар орқали ўқув жараёнларини такомиллаштиришнинг истиқболдаги асосий параметрлари ўртасидаги ўзаро мувофиқликни таъминлаш имкони яратилган.