Шаланкова Ольга Евгеневнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳақида эълон

I. Умумий  маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Ортиқча вазн ва семизлиги бор ҳомиладор аёлларда преэклампсияни башорат қилиш”, 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзу рўйхатга олинган рақам: В2025.3. PhD/Tib6203.
Илмий раҳбар: Бабаджанова Шаҳида Дадажановна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
 Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD 06/2025.27.12. Tib.21.01.
Расмий оппонентлар: Асранкулова Дилором Бахтияровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Смаилова Лазат Кенжебековна, тиббиёт фанлари фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ортиқча вазнли ва семизлиги бор аёлларда преэклампсияни олдиндан башорат қилишни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҳомиладорларда тана вазни индекси 25 кг/м² ва ундан юқори бўлишининг преэклампсия хавфини 3,4 баробарга оширувчи патогенетик аҳамияти далилланган ҳамда мазкур кўрсаткич муддатидан олдин туғруқ ва ноқулай перинатал натижаларни эрта башорат қилишнинг мустақил предиктори эканлиги исботланган;
семизлиги бўлган ҳомиладорлар қон зардобида адипонектин дефицити ва лептин миқдорининг патологик ортиши (нисбати 5 дан юқори) преэклампсия ривожланишини тезлаштирувчи триггер эканлиги очиб берилган ва мазкур адипокинлар дисбалансининг тизимли эндотелиал дисфункцияни келтириб чиқарувчи асосий молекуляр механизми исботланган;
ҳомиладорликнинг I триместрида адипонектин ва лептин даражасидаги дисбалансни аниқлаш орқали преэклампсияни доклиник босқичда верификация қилиш имкониятлари исботланган ва юқори хавф гуруҳидаги аёлларни эрта скрининг қилишнинг диагностик қиймати илмий асосланган;
преэклампсиянинг оғир шаклларини башорат қилишда тана вазни индекси ва адипокинларнинг диагностик чегаравий қийматлари (лептин ≥ 28 нг/мл, адипонектин ≤ 7 мкг/мл, лептин/адипонектин ≥ 5) аниқланган ҳамда ушбу маркерларнинг профилактик чоралар вақтини оптималлаштиришдаги прогностик аҳамияти далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ортиқча вазн ва семизлиги бор ҳомиладор аёлларда преэклампсияни башорат қилиш бўйича олиб борилган тадқиқотнинг илмий янгиликлари (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 12 февралдага 30/13 сон хулосаси)га кўра.
биринчи илмий янгилик: ҳомиладорларда тана вазни индекси 25 кг/м² ва ундан юқори бўлишининг преэклампсия хавфини 3,4 баробарга оширувчи патогенетик аҳамияти далилланган ҳамда мазкур кўрсаткич муддатидан олдин туғруқ ва ноқулай перинатал натижаларни эрта башорат қилишнинг мустақил предиктори эканлиги исботланган. олинган натижалар метаболик бузилишлари бўлган ҳомиладорларда преэклампсияни эрта башоратлаш бўйича услубий тавсиялар мазмунига киритилди ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлигини муҳофаза қилиш илмий-амалий тиббиёт марказининг Андижон ва Наманган филиаллари акушерлик стационарлари клиник амалиётига тегишли буйруқ ва жорий этиш далолатномалари (Андижон филиали — 08.07.2025 йилдаги 475-сонли баённома; Наманган филиали — 09.07.2025 йилдаги 176-сонли баённома) асосида татбиқ этилди. Ижтимоий самарадорлиги: метаболик бузилишлари бўлган ҳомиладор аёлларни олиб бориш ёндашувларини стандартлаштириш, преэклампсиянинг оғир шакллари частотасини камайтириш, оналик ва перинатал саломатлик кўрсаткичларини яхшилашдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: интенсив даволаш ва муддатидан олдин туғдириш харажатларини камайтириш билан ифодаланади; алгоритмни қўллаш бевосита тиббий харажатларни камида 30% га камайтириш имконини берди, бу юқори хавф гуруҳидаги ҳар бир бемор учун ўртача 18–20 миллион сўмни тежашга тўғри келади. Хулоса: таклиф этилган клиник-лаборатор башоратлаш алгоритми преэклампсия хавфи юқори бўлган ҳомиладорларни эрта аниқлаш, оғир асоратлар частотасини камайтириш ва тиббий харажатларни иқтисод қилиш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: семизлиги бўлган ҳомиладорлар қон зардобида адипонектин дефицити ва лептин миқдорининг патологик ортиши (нисбати 5 дан юқори) преэклампсия ривожланишини тезлаштирувчи триггер эканлиги очиб берилган ва мазкур адипокинлар дисбалансининг тизимли эндотелиал дисфункцияни келтириб чиқарувчи асосий молекуляр механизми исботланган. Ушбу қоида акушерлик стационарлари ва аёллар маслаҳатхоналарида семизликка чалинган ҳомиладорларни олиб бориш алгоритмларига киритилган бўлиб, бу жорий этиш далолатномалари билан тасдиқланган (Андижон филиали – 2025 йил 8 июлдаги 475-сонли баённома; Наманган филиали – 2025 йил 9 июлдаги 176-сонли баённома). Ижтимоий самарадорлиги: семиз беморларга нисбатан шифокорларнинг эътиборини ошириш, диспансер кузатувини такомиллаштириш ва преэклампсияни кеч ташхислаш ҳолатларини камайтириш билан намоён бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: шошилинч касалхонага ётқизиш ва асоратли туғруқлар сонининг камайиши билан боғлиқ бўлиб, бу битта беморни даволаш учун ўртача харажатларни 15–20% га камайтириш имконини берди. Хулоса: таклиф этилган ёндашув семизлиги бўлган ҳомиладорларда адипокинлар дисбалансини эрта аниқлаш, преэклампсияни кеч ташхислаш ҳолатларини камайтириш ва беморни даволаш харажатларини ўртача 15–20% га иқтисод қилиш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: ҳомиладорликнинг I триместрида адипонектин ва лептин даражасидаги дисбалансни аниқлаш орқали преэклампсияни доклиник босқичда верификация қилиш имкониятлари исботланган ва юқори хавф гуруҳидаги аёлларни эрта скрининг қилишнинг диагностик қиймати илмий асосланган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлигини муҳофаза қилиш илмий-амалий тиббиёт маркази филиалларининг акушерлик стационарларида хавфни клиник-лаборатор баҳолаш алгоритми таркибида амалиётга жорий этилган (Андижон филиали – 2025 йил 8 июлдаги 475-сонли баённома; Наманган филиали – 2025 йил 9 июлдаги 176-сонли баённома). Ижтимоий самарадорлиги: эрта прогнозлаш аниқлигини ошириш ва оғир оналик ҳамда перинатал асоратлар частотасини камайтиришдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: преэклампсиянинг оғир шаклларини даволаш харажатларини камайтириш ва стационар даволаниш муддатини қисқартириш билан боғлиқ бўлиб, бу асоратлар хавфи юқори бўлган ҳар бир бемор учун 25 миллион сўмгача маблағни тежаш имконини беради. Хулоса: таклиф этилган эрта скрининг ёндашуви ҳомиладорликнинг I триместрида преэклампсия хавфини доклиник босқичда аниқлаш, оғир оналик ва перинатал асоратларни камайтириш ҳамда юқори хавфли ҳар бир бемор учун 25 миллион сўмгача маблағни иқтисод қилиш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: преэклампсиянинг оғир шаклларини башорат қилишда тана вазни индекси ва адипокинларнинг диагностик чегаравий қийматлари (лептин ≥ 28 нг/мл, адипонектин ≤ 7 мкг/мл, лептин/адипонектин ≥ 5) аниқланган ҳамда ушбу маркерларнинг профилактик чоралар вақтини оптималлаштиришдаги прогностик аҳамияти далилланган. Мазкур қоидалар акушерлик стационарларининг клиник амалиётига татбиқ этилган (Андижон филиали – 2025 йил 8 июлдаги 475-сонли баённома; Наманган филиали – 2025 йил 9 июлдаги 176-сонли баённома) ва преэклампсияни кузатиш ҳамда унинг профилактикаси тактикасига оид қарорлар қабул қилишда қўлланилмоқда. Ижтимоий самарадорлиги: метаболик бузилишлари бўлган ҳомиладор аёлларни олиб бориш ёндашувларини стандартлаштириш, преэклампсиянинг оғир шакллари частотасини камайтириш, оналик ва перинатал саломатлик кўрсаткичларини яхшилашдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: интенсив даволаш ва муддатидан олдин туғдириш харажатларини камайтириш билан ифодаланади; алгоритмни қўллаш бевосита тиббий харажатларни камида 30% га камайтириш имконини берди, бу юқори хавф гуруҳидаги ҳар бир бемор учун ўртача 18–20 миллион сўмни тежашга тўғри келади. Хулоса: таклиф этилган диагностик чегаравий мезонлар преэклампсиянинг оғир шаклларини эрта башоратлаш, профилактик чоралар вақтини оптималлаштириш ва юқори хавф гуруҳидаги ҳар бир бемор учун ўртача 18–20 миллион сўм маблағни иқтисод қилиш имконини берган.