Ўлжабаев Жавлонбек Aбдуғани ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Туғруқ жараёнидаги аёлларда интраоперацион гемостазиологик асоратларнинг молекуляр-генетик хавф омиллари хусусиятлари” 14.00.01 – Aкушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Tib5069.
Илмий раҳбар: Aхмаджонова Гулноза Муродовна тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Aндижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01.
Расмий оппонентлар: Кудрявцева Елена Владимировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Суяркулова Мадхия Еркиновна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Россия Федерацияси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Федерал давлат aвтоном олий таълим муассасаси Н.И.Пирогов номидаги Россия миллий тадқиқот тиббиёт университети (Россия).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II . Тадқиқотнинг мақсади Кесарча кесиш амалиётида гемостазиологик асоратлар ривожланиш хавфини оширишга олиб келувчи гемостаз тизими фаолиятининг хусусиятларини ўрганиш ҳамда унинг бошқарилишида иштирок етувчи генларнинг полиморф вариантларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
абдоминал туғруқ амалиёти режалаштирилган ҳомиладорларда гемостаз тизими бузилишларининг этногенетик хусусиятлари ITGA-2 ва SERPINE1 генлари полиморфизми ҳамда фибриноген ва D-димер кўрсаткичларининг ўзаро мутаносиблиги асосида очиб берилган бўлиб, мазкур молекуляр ва биокимёвий маркерларнинг патологик боғлиқлиги тизимли гемостатик дисбалансни келтириб чиқарувчи детерминант сифатида исботланган;
репродуктив ёшдаги аёлларда гемостаз ва қон томир девори функсионал ҳолатига масъул бўлган FGB (G-455A), ITGA-2 (C807T) ва PAI-1 (5G/4G) генларининг ноқулай аллел ва генотиплари тарқалиш частотаси аниқланиб, мутант генотипларнинг (A/A ва Т/Т) гестацион жараёндаги геморрагик асоратлар учун ирсий мойиллик омили эканлиги аниқланган;
ҳомиладорлик ва туғруқ жараёнида гемостаз тизимидаги яширин генетик нуқсонларнинг клиник аҳамияти аниқланиб, молекуляр-генетик скрининг натижалари кесарча кесиш амалиёти давридаги асоратларни эрта верификация қилиш ва юқори хавф гуруҳини шакллантириш имконини берувчи диагностик кўрсаткич сифатида асосланган;
SERPINE1 ва ITGA-2 генетик маркерларининг геморрагик асоратлар хавфини башорат қилишдаги прогностик аҳамияти (AUC > 0,60) аниқланган ҳамда жарроҳлик тактикасини индивидуализациялашнинг патогенетик асослари далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Туғруқ жараёнидаги аёлларда интраоперацион гемостазиологик асоратларнинг молекуляр-генетик хавф омиллари хусусиятлари бўйича олиб борилган тадқиқотнинг илмий янгилиги (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгаш 2025 йил 7 октябрдаги 26/24 сон хулосаси)га кўра.
биринчи илмий янгилик: абдоминал туғруқ амалиёти режалаштирилган ҳомиладорларда гемостаз тизими бузилишларининг этногенетик хусусиятлари ITGA-2 ва SERPINE1 генлари полиморфизми ҳамда фибриноген ва D-димер кўрсаткичларининг ўзаро мутаносиблиги асосида очиб берилган бўлиб, мазкур молекуляр ва биокимёвий маркерларнинг патологик боғлиқлиги тизимли гемостатик дисбалансни келтириб чиқарувчи детерминант сифатида исботланган. Aндижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2024 йил 24 декабрдаги 61-91/u-сон хулосаси билан тасдиқланган “Туғруқ ҳолатидаги аёлларда операция ичи гемостатик асоратлар учун молекуляр генетик хавф омиллари” услубий тавсияномасида фойдаланилган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий етилган. Ижтимоий самарадорлиги: ҳомиладорларда абдоминал туғруқ босқичларида гемостаз бузилишлари ва акушерлик асоратлари сонини камайтиришга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: гемостаз тизими бузилиши бўлган бир нафар аёлни тўлиқ генлар полиморфизмига тикшириш 1312500 сўмни ташкил етади. SERPINE1 ва ITGA-2 генларини текшириш 248400 сўмгача маблағни иқтисод қилиш имконини берган. Хулоса: таклиф етилган усул тадқиқот кўламига кўра (n=80) 19872000 сўм маблағни иқтисод қилиш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик: репродуктив ёшдаги аёлларда гемостаз ва қон томир девори функсионал ҳолатига масъул бўлган FGB (G-455A), ITGA-2 (C807T) ва PAI-1 (5G/4G) генларининг ноқулай аллел ва генотиплари тарқалиш частотаси аниқланиб, мутант генотипларнинг (A/A ва Т/Т) гестацион жараёндаги геморрагик асоратлар учун ирсий мойиллик омили эканлиги аниқланган. Aндижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2024 йил 24 декабрдаги 61-91/u-сон буйруғи билан тасдиқланган “Туғруқ ҳолатидаги аёлларда операция ичи гемостатик асоратлар учун молекуляр генетик хавф омиллари” услубий қўлланмасига киритилган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги ҳомиладорларда абдоминал туғруқ босқичларида гемостаз бузилишлари ва акушерлик қон кетишининг олдини олишнинг эрта предикторларини аниқлашга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: гемостаз тизими бузилишини олдини олишда текширув олиб бориш бир нафар аёлда 1650000 сўм маблағ сарф қилинишин талаб етади. Хулоса: қон кетиш предикторларини эрта аниқлаш усули тадқиқот кўламига кўра 1 нафар бемор учун 372600 сўмни тадқиқот қўламида эса (n=80) 29808000 сўм маблағни иқтисод қилиш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: ҳомиладорлик ва туғруқ жараёнида гемостаз тизимидаги яширин генетик нуқсонларнинг клиник аҳамияти аниқланиб, молекуляр-генетик скрининг натижалари кесарча кесиш амалиёти давридаги асоратларни эрта верификация қилиш ва юқори хавф гуруҳини шакллантириш имконини берувчи диагностик кўрсаткич сифатида асосланган. Aндижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2024 йил 24 декабрдаги 61-91/u-сон хулосаси билан тасдиқланган “Туғруқ ҳолатидаги аёлларда операция ичи гемостатик асоратлар учун молекуляр генетик хавф омиллари” услубий тавсияномасига киритилган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги гемостаз бузилишларини туғруқдан олдинги бўлмаган босқичда ўз вақтида аниқлашга ва касалхонада бўлиш муддатини қисқартиришга ёрдам берган. Иқтисодий самарадорлиги: гемостаз тизими бузилиши бўлган бир нафар аёлни қон кетиш билан стационарда 1 кунлик даво муддати 3650000 сўм маблағ сарф қилинишин талаб этади. Хулоса: таклиф етилган усул тадқиқот кўламига кўра шифоҳонада бўлиш вақтини 3 кунга қисқартириши 1 нафар бемор учун 2760000 сўмни тадқиқот қўламида эса (n=80) 220800000 сўм маблағни иқтисод қилиш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: SERPINE1 ва ITGA-2 генетик маркерларининг геморрагик асоратлар хавфини башорат қилишдаги прогностик аҳамияти (AUC > 0,60) аниқланган ҳамда жарроҳлик тактикасини индивидуализациялашнинг патогенетик асослари далилланган. Aндижон давлат тиббиёт институти эксперт кенгашининг 2024 йил 24 декабрдаги 61-91/u-сонли “Туғруқ ҳолатидаги аёлларда операция ичи гемостатик асоратлар учун молекуляр генетик хавф омиллари” услубий тавсияномасида ўз аксини топган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган вилояти филиалининг 2024 йил 12 майдаги 24-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги акушерлик қон кетиш хавфини башорат қилиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: гемостаз тизими бузилишида бўлган бир нафар аёлни қон кетишида дори воситалари харажатлари 650000 сўм маблағ сарф қилинишини талаб этади. Хулоса: таклиф этилган усул тадқиқот кўламига кўра акушерлик қон кетишларини олдини олиш учун дори-дармон харажатларини камайтириш ҳисобига 41400 сўм маблағ иқтисод қилиш имконини берган ва бир нафар бемор учун тадқиқот қўламида (n=80) 33120000 сўм маблағни иқтисод қилиш имконини берган.
