Сафаров Мухаммад Махмудовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тизза бўғими бутсимон боғламлари бир босқичли аутопластикаси», 14.00.22 – Травматология ва ортопедия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Tib4321.
Илмий раҳбар: Ирисметов Муроджон Эргашевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06.2025.27.12.Тib.19.01.
Расмий оппонентлар:  Акрамов Вохиджон Рустамович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Кадиров Ифтихор Мураджанович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади олдинги ва орқа бутсимон боғламларнинг кам жароҳатли бир босқичли аутопластикасини такомиллаштириш орқали тизза бўғимининг иккала бутсимон боғламлари узилган беморларни жарроҳлик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
олдинги ва орқа бутсимон боғламларни тиклаш учун Хамстринг пайларидан суяк усти пардаси компонентини қўшган ҳолда аутотрансплантат олиш усули ишлаб чиқилган, бунда қўшимча донор аутотрансплантатидан фойдаланиш заруриятининг йўқолиши, пайдан керакли узунликни белгилаб олиш ва умумий жарроҳлик шикастланишини камайтириши исботланган;
суяк каналларини шакллантириш кетма-кетлиги асосида Хамстринг трансплантатларини фиксация қилиш орқали олдинги ва орқа бутсимон боғламларни реконструкция қилишнинг кам шикастли бир босқичли усули такомиллаштирилган;
остеопоротик ўзгаришлари бўлган беморларда суяк тўқимасининг минерал зичлиги кўрсаткичларини таҳлил қилиш асосида иккала бутсимон боғламларнинг бир вақтнинг ўзида аутопластикасини бажаришга кўрсатмалар асосланган;
инструментал ва артроскопик маълумотларга асосланган ҳолда иккала бутсимон боғламлар узилиши диагностикаси оптималлаштирилган, натижаларга кўра беморларга даволаш тактикасини белгилаш ва натижаларни башорат қилиш имконияти яратилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларини амалиётга жорий этиш. 
Илмий ишланмани бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларига жорий этиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2026 йил 16 февралдаги 3-сон хулосасига асосан:
биринчи илмий янгилик: олдинги ва орқа бутсимон боғламларни тиклаш учун Хамстринг пайларидан суяк усти пардаси компонентини қўшган ҳолда аутотрансплантат олиш усули ишлаб чиқилган, бунда қўшимча донор аутотрансплантатидан фойдаланиш заруриятининг йўқолиши, пайдан керакли узунликни белгилаб олиш ва умумий жарроҳлик шикастланишини камайтириши исботланган. Усул донор зонасидан янада оқилона фойдаланиш, жарроҳлик босқичлари сонини қисқартириш ва донорлик асоратлари хавфини камайтириш имконини берди, бу эса операциядан кейинги кечиш ва даволашнинг функционал натижаларига ижобий таъсир кўрсатди. Тадқиқот натижалари Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали (17.07.2025 йилдаги 206-сон далолатнома) ва Бухоро кўп тармоқли тиббиёт маркази Травматология ва ортопедия бўлими (17.07.2025 йилдаги 143-сон далолатнома) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги:  оптималлаштирилган аутотрансплантат олиш усулидан фойдаланиш қўшимча донорлик аралашувисиз етарли узунликдаги ва сифатли трансплантат олишни таъминлайди. Бу жарроҳлик шикастланишини камайтиради, донорлик соҳасидаги оғриқ синдромининг оғирлигини камайтиради ва операциядан кейинги эрта даврда беморларнинг тикланишини тезлаштиради. Натижада, операцияга чидамлилик ошади ва тизза бўғими функциясининг субъектив ва объектив кўрсаткичлари яхшиланади. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорлик қўшимча донорлик аутотрансплантатидан фойдаланишни рад этиш ва жарроҳлик аралашуви вақтини ўртача 40-50 дақиқага қисқартириш билан боғлиқ. Бу харажат материаллари ва анестезиологик таъминот харажатларини 720000 сўмга камайтириш, шунингдек, операциядан кейинги оғриқсизлантириш ва донорлик асоратларини даволаш харажатларини тахминан 430000 сўмга камайтириш имконини берди. Хулоса: Суяк усти қисми компонентини ўз ичига олган аутотрансплантатни олиш усулини оптималлаштириш қўшимча донор материалисиз керакли узунликдаги ва сифатли трансплантатни олишни таъминлайди. Ушбу усулнинг жорий этилиши даволаш самарадорлигини оширади ва ортиқча харажатларни камайтиради.
иккинчи илмий янгилик: суяк каналларини шакллантириш кетма-кетлиги асосида Хамстринг трансплантатларини фиксация қилиш орқали олдинги ва орқа бутсимон боғламларни реконструкция қилишнинг кам шикастли бир босқичли усули такомиллаштирилган. Суяк каналларини шакллантиришнинг тартибга солинган кетма-кетлиги ва трансплантатларнинг стандартлаштирилган тортиш бурчакларидан фойдаланиш тизза бўғимининг қайта тикланадиган биомеханикасини ва техник хатолар хавфини камайтиришни таъминлади. Ушбу усулни қўллаш анъанавий икки босқичли даволаш усулларига нисбатан клиник ва функционал кўрсаткичларни яхшилаш, реабилитация муддатларини қисқартириш ва оёқ-қўлларнинг таянч қобилиятини эрта тикланишини таъминлаш имконини берган. Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали (17.07.2025 йилдаги 206-сон далолатнома) ва Бухоро кўп тармоқли тиббиёт маркази Травматология ва ортопедия бўлими (17.07.2025 йилдаги 143-сон далолатнома) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги. Олдинги ва орқа бутсимон боғламларни реконструкция қилишнинг ишлаб чиқилган бир босқичли кам жарохатли усули битта жарроҳлик аралашуви билан тизза бўғимининг стабиллилигини тиклаш имконини беради. Бу беморга тушадиган руҳий-эмоционал юкламани камайтиради, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик даврини қисқартиради, кундалик ва касбий фаолиятга қайтишни тезлаштиради. Операция босқичларини стандартлаштириш, ижобий функционал натижаларни таъминлайди ва беморларнинг даволанишдан қониқишини оширади. Иқтисодий самарадорлиги. Олдинги ва орқа бутсимон боғламларни бир босқичли реконструкция қилиш усулини қўллаш такрорий касалхонага ётқизиш ва иккинчи жарроҳлик аралашувини истисно қилиш имконини берди. Бу стационар даволаниш харажатларини (ўртача 6 ётоқ куни - 2028000 сўм), шунингдек, такрорий операция ва анестезия харажатларини тахминан 3500000 сўмга тежашни таъминлади. Хулоса: Ишлаб чиқилган олдинги ва орқа бутсимон боғламларни реконструкция қилишнинг бир босқичли кам жарохатли усулини қўллаш битта жарроҳлик аралашуви давомида тизза бўғимининг стабиллилигини тиклашни таъминлайди. Бу усул клиник-функционал натижаларни яхшилаш, даволаш муддатларини қисқартириш ва ҳар бир бемор учун ўртача 5500000 сўмгача соғлиқни сақлаш маблағларини тежаш имконини беради..
учинчи илмий янгилик: остеопоротик ўзгаришлари бўлган беморларда суяк тўқимасининг минерал зичлиги кўрсаткичларини таҳлил қилиш асосида иккала бутсимон боғламларнинг бир вақтнинг ўзида аутопластикасини бажаришга кўрсатмалар асосланган. Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали (17.07.2025 йилдаги 206-сон далолатнома) ва Бухоро кўп тармоқли тиббиёт маркази Травматология ва ортопедия бўлими (17.07.2025 йилдаги 143-сон далолатнома) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги. Суяк тўқимасининг минерал зичлигини баҳолаш ва жарроҳлик аралашувларининг босқичма-босқичлигини асослаш остеопоротик ўзгаришлари бўлган беморларда трансплантатни фиксация қилишнинг муваффақиятсизлиги ва операциядан кейинги асоратлар ривожланиш хавфини камайтиришга имкон беради. Бу такрорий операциялар эҳтимолини. Иқтисодий самарадорлиги. Суяк тўқимасининг минерал зичлигини ҳисобга олиш ва жарроҳлик даволашнинг босқичма-босқичлигини асослаш фиксатсион асоратлар ва трансплантат етишмовчилиги частотасини камайтиришга имкон берди. Такрорий операциялар ва узоқ муддатли тикловчи даволашнинг олдини олиш такрорий касалхонага ётқизиш, дори-дармонлар билан даволаш ва реабилитация харажатларини ўз ичига олган ҳолда ҳар бир бемор учун 8200000 сўм миқдорида маблағларни тежашни таъминлади. Хулоса: Ҳар иккала бутсимон боғламлар узилишларини жарроҳлик йўли билан даволашни режалаштиришда суяк тўқимасининг минерал зичлигини ҳисобга олиш жарроҳлик аралашувларининг босқичма-босқичлигини оқилона аниқлаш имконини беради. Бу фиксация асоратлари хавфини камайтиради, реконструкция ишончлилигини оширади ва такрорий операцияларнинг олдини олиш орқали иқтисодий самарадорликни таъминлайди.
тўртинчи илмий янгилик: инструментал ва артроскопик маълумотларга асосланган ҳолда иккала бутсимон боғламлар узилиши диагностикаси оптималлаштирилган, натижаларга кўра беморларга даволаш тактикасини белгилаш ва натижаларни башорат қилиш имконияти яратилиши исботланган. Боғлам аппарати, суяк тузилмалари ва суяк тўқимасининг минерал зичлиги ҳолатини комплекс баҳолашга асосланган алгоритмдан фойдаланиш дифференциал диагностикада ноаниқликни камайтириш ва беморларни ностабиллик даражаси ва фиксатсион асоратлар хавфи бўйича объектив гурухлаш имконини берган. Ишлаб чиқилган алгоритм асосида олдинги ва орқа бутсимон боғламларнинг бир ёки икки босқичли аутопластикасини асосли танлаш, шунингдек, беморнинг индивидуал анатомик ва функционал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда даволашнинг яқин ва узоқ муддатли натижаларини башорат қилиш имконияти яратилган. Тадқиқот натижалари Республика ихтисослаштирилган травматология ва ортопедия илмий-амалий тиббиёт маркази Самарқанд филиали (17.07.2025 йилдаги 206-сон далолатнома) ва Бухоро кўп тармоқли тиббиёт маркази Травматология ва ортопедия бўлими (17.07.2025 йилдаги 143-сон далолатнома) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: комплекс даволаш-диагностик алгоритмни жорий этиш тизза бўғимининг иккала бутсимон боғламлари узилган беморларни объектив табақалаштиришни таъминлайди ва жарроҳлик тактикасини индивидуаллаштириш имконини беради. Бу диагностик хатолар частотасининг пасайишига, асоссиз такрорий жарроҳлик аралашувлар сонининг камайишига ва даволашнинг функционал натижаларининг яхшиланишига олиб келади. Алгоритмни қўллаш оёқ-қўлларнинг таянч қобилиятини эрта тиклашга, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик муддатларини қисқартиришга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги. ишлаб чиқилган алгоритмнинг иқтисодий самарадорлиги диагностик хатолар ва такрорий жарроҳлик аралашувлар сонини камайтириш орқали эришилади. Операциядан олдинги текширувни оптималлаштириш ва даволаш тактикасини оқилона танлаш касалхонада даволанишнинг ўртача давомийлигини 9 кундан 6 кунгача қисқартириш имконини берди, бу эса 1014000 сўмни тежашни таъминлади (битта ётоқ кунининг нархи 338000 сўм). Такрорий операциялар сонининг камайиши ҳар бир бемор учун ўртача 1850000 сўмни тежаш имконини берди. Хулоса: Ишлаб чиқилган комплекс даволаш ва диагностика алгоритми иккала бутсимон боғламлар узилишида тизза бўғимининг ҳолатини объектив баҳолаш ва оптимал жарроҳлик тактикасини асосли танлаш имконини беради. Уни қўллаш даволашнинг функционал натижаларини яхшилашга, такрорий аралашувлар частотасини камайтиришга ёрдам беради ва ҳар бир бемор учун ўртача 2860000 сўмгача молиявий маблағларни тежашни таъминлайди.