Эргашева Лобар Рахматилла қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тижорат банкларидан бевосита солиқларни ундиришни такомиллаштириш йўллари”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Iqt4495. 
Илмий раҳбар: Хайдаров Низамиддин Хамраевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
 Расмий оппонентлар: Жумаев Нодир Хосиятович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Олимжонов Одил Олимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бизнес ва тадбиркорлик олий мактаби.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тижорат банкларидан ундириладиган бевосита солиқларни такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
тижорат банкларидан ундириладиган фойда солиғи ставкасини юридик шахслар учун амал қиладиган ягона стандарт ставка билан уйғунлаштириш орқали банк активлари ўсиши 7 фоизга ҳамда маржасига таъсирини ўзгаришини 1,5 фоизга камайтириш таклиф этилган;
тижорат банкларида махсус захиралар ҳисобини рақамли платформалар ва сунъий интеллект асосида оптималлаштириш натижасида назорат самарадорлигини 35 фоизга ошириш, фойда солиғига тортилмайдиган маблағлар қайта ҳисобга олинганда фойда солиғи базасининг 25 фоизга ўсиши ҳамда банкларнинг ликвидлик даражасини 14 фоизга ошириш таклиф этилган;
фойда солиғидан тушумларни умумдавлат ва маҳаллий бюджетлар ўртасида тақсимлашнинг самарадорлиги илмий асосланиб, амалдаги банклар учун фойда солиғининг 5 фоизини маҳаллий бюджетга йўналтириш орқали ҳудудий молиявий барқарорликни таъминлаш таклиф этилган;
тижорат банкларига йўл инфратузилмасини ривожлантиришга йўналтирилган кредитлар бўйича фойда солиғи ставкасини 6 фоиз бандга камайтириш орқали солиқ преференсияси жорий этилган тақдирда банкларнинг инвестицион фаоллиги, кредит ресурслари ҳажми ва ижтимоий инфратузилма лойиҳаларини молиялаштириш самарадорлигига таъсири илмий жиҳатдан асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тижорат банклари фаолиятини солиққа тортиш механизмларини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган таклифлар асосида:
тижорат банкларидан ундириладиган фойда солиғи ставкасини юридик шахслар учун амал қиладиган ягона стандарт ставка билан уйғунлаштириш орқали банк активлари ўсиши 7 фоизга ҳамда маржасига таъсирини ўзгаришини 1,5 фоизга камайтириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 315 ва 337-моддаларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 18-сентябрдаги 16/1-106295-сонли маълумотномаси). Натижада, давлат бюджети даромадлари ўртача йиллик 12-15 фоизга ортиши, бандлик даражаси ошиши ва иқтисодий ўсиш суръатлари барқарорлашиши кутилган.
тижорат банкларида махсус захиралар ҳисобини рақамли платформалар ва сунъий интеллект асосида оптималлаштириш натижасида назорат самарадорлигини 35 фоизга ошириш, фойда солиғига тортилмайдиган маблағлар қайта ҳисобга олинганда фойда солиғи базасининг 25 фоизга ўсиши ҳамда банкларнинг ликвидлик даражасини 14 фоизга ошириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитаси томонидан амаилотга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 18-сентябрдаги 16/1-106295-сонли маълумотномаси). Натижада, тижорат банкларининг махсус захиралари ҳисобини рақамли платформалар ва сунъий интеллект асосида автоматлаштирилган мониторинг қилиш орқали солиқ ҳисоб-китобларида шаффофлик ва аниқлик даражаси ошган.
фойда солиғидан тушумларни умумдавлат ва маҳаллий бюджетлар ўртасида тақсимлашнинг самарадорлиги илмий асосланиб, амалдаги банклар учун фойда солиғининг 5 фоизини маҳаллий бюджетга йўналтириш орқали ҳудудий молиявий барқарорликни таъминлаш таклифи Ўзбекистон Республикасининг 2024-йил 24-декабрдаги ЎРҚ-1011-сонли “2025-йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида”ги Қонунида ўз аксини топган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 18-сентябрдаги 16/1-106295-сонли маълумотномаси). Натижада, ҳудудий инвестицион фаолликни рағбатлантириш, ижтимоий инфратузилмани барқарор молиялаштириш ҳамда бюджет тизимининг барқарорлигини таъминлашга хизмат қилган.
тижорат банкларига йўл инфратузилмасини ривожлантиришга йўналтирилган кредитлар бўйича фойда солиғи ставкасини 6 фоиз бандга камайтириш орқали солиқ преференсияси жорий этилган тақдирда банкларнинг инвестицион фаоллиги, кредит ресурслари ҳажми ва ижтимоий инфратузилма лойиҳаларини молиялаштириш самарадорлигига таъсири илмий жиҳатдан асослаш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019-йил 19-июлдаги ПҚ-4389-сонли қарорини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 18-сентябрдаги 16/1-106295-сонли маълумотномаси). Натижада,  тижорат банкларини солиққа тортиш бўйича солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш, банк ва солиқ ташкилотлари ўртасида самарали алоқани йўлга қўйиш, солиқ текширувлари шаффофлигини ошган.