Қиёмова Нозигул Фарҳод қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Коврак (Ferula foetida) экстрактининг энтерал ферментлар фаоллигига меъёрда ва қандли диабетда таъсири», 03.00.08 – Одам ва ҳайвонлар физиологияси (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Б690.
Илмий раҳбар: Курбанов Шаниёз Курбанович, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети ҳузуридаги PhD.03/2025.27.12.Б.11.06 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Эсимбетов Адилбай Тлепович, биология фанлари доктори, профессор; Юсупова Умида Рахмановна, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: F.foetida экстрактининг соғлом ҳамда аллоксанли диабет чақирилган каламушларнинг энтерал ферментлар фаоллигига таъсирини тавсифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
аллоксан диабетда тана, ингичка ичак ва меъда ости бези масса кўрсаткичларига F.foetida экстрактининг коррексияловчи таъсири исботланган;
аллоксан диабетда индуцирланган глюкоза, холестерин, триглицерид миқдори F.foetida экстракти таъсирида кескин камайганлиги аниқланган;
F.foetida экстракти таъсирида ҳам соғлом, ҳам аллоксан диабетга чалинган каламушларда энтерал α-глюкозидазалар фаоллиги камайса ҳам, олигопептидазалар фаоллиги ўзгармаслиги исботланган;
F.foetida экстракти соғлом ва аллоксан диабет чақирилган каламушлардаги α- глюкозидазалар ва олигопептидазаларнинг ингичка ичак бўйлаб тақсимланиш топографиясини ўзгартирмаслиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Коврак (F.foetida) экстрактининг энтерал ферментлар фаоллигига меъёрда ва қандли диабетда таъсири” мавзусидаги диссертация иши бўйича олинган илмий натижалар асосида:
F.foetida экстрактининг каламушларга ҳар куни берилиши натижасида углеводлар ассимиляцияси аҳамиятли даражада ўзгарганлиги бўйича олинган натижалардан Беларус давлат университети экологик тиббиёт ва радиобиология кафедрасининг “Салбий антропоген ва табиий омиллар таъсири зонасида яшовчи аҳолида микроелементлар статусини баҳолаш, уларнинг қалқонсимон без фаолиятига салбий таъсирини олдини олиш усулларини ишлаб чиқиш” номли илмий лойиҳасида фойдаланилган (Беларус давлат университетининг 2025 йил 21 июлдаги 01-54/2077-сон маълумотномаси). Натижада, F.foetida экстрактининг биологик фаол компонентларидан экологик ноқулай ҳудудларда фойдаланиш қалқонсимон без етишмовчилигининг тикланиш даврини қисқартириш имконини берган;
F.foetida экстрактининг диабетда ингичка ичак шиллиқ қаватидаги карбогидразалар фаоллигини ингибирловчи хусусияти бўйича олинган натижалардан 2022–2024-йилларда ЎзМУ да бажарилган ИЛ-4821091572 рақамли: “Қалқонсимон без аутопатологиясини ва унинг меъда ости безидаги асоратларини нутритив коррексиясининг фундаментал асослари” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025 йил 22 йилдаги 04/11-9385-сонли маълумотномаси). Натижада, F.foetida экстрактининг энтерал дисахаридазалар фаоллигига ингибирловчи таъсири ҳақида олинган маълумотлар, аутоиммун қалқонсимон без касалликларида без тўқимасининг яллиғланиш хавфини камайтирувчи биологик фаол моддалар қаторига F.foetida экстрактини киритиш имконини берган.