Худайберганов Мунис Рузибаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес ассоцияланган аллергик дерматозларни диагностикасини оптималлаштириш” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.DSc/Tib819.
Илмий маслаҳатчи: Наврузова Шакар Истамовна тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Расмий оппонентлар: Зиядуллаев Шухрат Худайбердиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шамсиев Фурқат Мухитдинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Полевщиков Александр Витальевич, биология фанлари доктори, профессор (Россия).
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес ассоцияланган аллергик дерматозларни диагностикасини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор кўкрак ёшидаги болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозларда овкат аллергенларига, тухум, сигир сути, балик махсулотларига, эрта ёшдаги болаларда эса овкат аллергенларига, уй чангига, дала ва бегона ўтларга юкори даражали реактивлик аникланган;
цитомегаловирус ва герпесвирус инфекциялари билан боғлиқ аллергодерматозларда тери гиперреактивлиги ривожланиши ва сурункалашувига тез-тез стоматит ва ЎРВИ билан касалланиш, такрорий антибиотикотерапия, ичак дисбактериози, озиқ-овқат ва дори аллергияси, шунингдек ота-оналардаги атопия ва TORCH-инфекция сабаб бўлиши аниқланган; 
илк бор беш ёшгача бўлган барча болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозда сўлакда  лизоцим ва  sIgA миқдорининг кескин камайиши фонида қон зардобида яллиғланишга хос (IL-17A  МСР-1) ва қарши (IL-4) цитокинлари  хамда IgE микдорларининг кескин ортиши аникланган; 
илк бор болалар аллергодерматозлари шаклланиши ва кечиши патомеханизмида уларнинг ёши, сенсибилизация доираси, цитомегаловирусли ва герпетик инфекциялар билан ассоцирланишига боғлиқ кўкрак ёшидаги болалар учун sIgA ва IL-4, эрта ёшдаги болалар учун IgE ва 4-5 ёшдаги болалар учун IgE ва МСР-1 самарали диагностика маркерлари эканлиги исботланган; 
илк бор клиник, аллергологик, вирусологик, иммунологик ва интеграция баллари йигиндиси асосида яратилган юқори сезгир (97,5%)  ва  специфик (68,3%) хусусиятга эга DIVA-индекси, вирус ассоцирланган аллергодерматозларни ташхислаш ва даволашда индивидуал ёндашув учун юқори самарадор эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес ассоцияланган аллергик дерматозларни диагностикасини оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилиги: илк бор кўкрак ёшидаги болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозларда овкат аллергенларига, тухум, сигир сути, балик махсулотларига, эрта ёшдаги болаларда эса овкат аллергенларига, уй чангига, дала ва бегона ўтларга юкори даражали реактивлик аникланганлиги бўйича «Болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури» ва «Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали кенгашининг 2025 йил 28 июндаги №182-сонли ва №183-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №147-4-сонли, Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 22.08.2025 йилдаги №86-сонли ва Сурхондарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №98-Т- сонли   буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 ноябрдаги №28/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аллергик дерматозлари бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарқанд, Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари  амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури ва эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига 2700000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: кўкрак ёшидаги болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозларда овкат аллергенларига, тухум, сигир сути, балик махсулотларига, эрта ёшдаги болаларда эса овкат аллергенларига, уй чангига, дала ва бегона ўтларга юкори даражали реактивлик асосланган;
иккинчи илмий янгилиги: цитомегаловирус ва герпесвирус инфекциялари билан боғлиқ аллергодерматозларда тери гиперреактивлиги ривожланиши ва сурункалашувига тез-тез стоматит ва ЎРВИ билан касалланиш, такрорий антибиотикотерапия, ичак дисбактериози, озиқ-овқат ва дори аллергияси, шунингдек ота-оналардаги атопия ва TORCH-инфекция сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури» ва «Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали кенгашининг 2025 йил 28 июндаги №182-сонли ва №183-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №147-4-сонли, Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 22.08.2025 йилдаги №86-сонли ва Сурхондарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №98-Т- сонли   буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 ноябрдаги №28/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аллергик дерматозлари бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарқанд, Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари  амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури ва эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига 2700000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: цитомегаловирус ва герпесвирус инфекциялари билан боғлиқ аллергодерматозларда тери гиперреактивлиги ривожланиши ва сурункалашувига тез-тез стоматит ва ЎРВИ билан касалланиш, такрорий антибиотикотерапия, ичак дисбактериози, озиқ-овқат ва дори аллергияси, шунингдек ота-оналардаги атопия ва TORCH-инфекция сабаб бўлиши  асосланган;
учинчи илмий янгилиги: илк бор беш ёшгача бўлган барча болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозда сўлакда  лизоцим ва  sIgA миқдорининг кескин камайиши фонида қон зардобида яллиғланишга хос (IL-17A  МСР-1) ва қарши (IL-4) цитокинлари  хамда IgE микдорларининг кескин ортиши аникланганлиги бўйича «Болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури» ва «Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали кенгашининг 2025 йил 28 июндаги №182-сонли ва №183-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №147-4-сонли, Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 22.08.2025 йилдаги №86-сонли ва Сурхондарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №98-Т- сонли   буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 ноябрдаги №28/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аллергик дерматозлари бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарқанд, Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари  амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури ва эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига 2700000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: беш ёшгача бўлган барча болаларда вирус ассоцирланган аллергодерматозда сўлакда  лизоцим ва  sIgA миқдорининг кескин камайиши фонида қон зардобида яллиғланишга хос (IL-17A  МСР-1) ва қарши (IL-4) цитокинлари  хамда IgE микдорларининг кескин ортиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: илк бор болалар аллергодерматозлари шаклланиши ва кечиши патомеханизмида уларнинг ёши, сенсибилизация доираси, цитомегаловирусли ва герпетик инфекциялар билан ассоцирланишига боғлиқ кўкрак ёшидаги болалар учун sIgA ва IL-4, эрта ёшдаги болалар учун IgE ва 4-5 ёшдаги болалар учун IgE ва МСР-1 самарали диагностика маркерлари эканлиги исботланганлиги бўйича «Болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури» ва «Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали кенгашининг 2025 йил 28 июндаги №182-сонли ва №183-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №147-4-сонли, Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 22.08.2025 йилдаги №86-сонли ва Сурхондарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №98-Т- сонли   буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 ноябрдаги №28/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аллергик дерматозлари бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарқанд, Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари  амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури ва эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига 2700000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: болалар аллергодерматозлари шаклланиши ва кечиши патомеханизмида уларнинг ёши, сенсибилизация доираси, цитомегаловирусли ва герпетик инфекциялар билан ассоцирланишига боғлиқ кўкрак ёшидаги болалар учун sIgA ва IL-4, эрта ёшдаги болалар учун IgE ва 4-5 ёшдаги болалар учун IgE ва МСР-1 самарали диагностика маркерлари эканлиги асосланган;
бешинчи илмий янгилиги илк бор клиник, аллергологик, вирусологик, иммунологик ва интеграция баллари йигиндиси асосида яратилган юқори сезгир (97,5%)  ва  специфик (68,3%) хусусиятга эга DIVA-индекси, вирус ассоцирланган аллергодерматозларни ташхислаш ва даволашда индивидуал ёндашув учун юқори самарадор эканлиги исботланганлиги бўйича «Болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури» ва «Эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали кенгашининг 2025 йил 28 июндаги №182-сонли ва №183-сонли хулосалари). Мазкур таклифлар Самарқанд вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №147-4-сонли, Бухоро вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 22.08.2025 йилдаги №86-сонли ва Сурхондарё вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 20.08.2025 йилдаги №98-Т- сонли   буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 04 ноябрдаги №28/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аллергик дерматозлари бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Самарқанд, Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари  амалий фаолиятларига жорий этилишида  болаларда аллергик дерматозларнинг олдини олиш дастури ва эрта ёшдаги болаларда цитомегаловирус ва герпес билан боғлиқ аллергик дерматитларнинг дифференциал ташхислаш усулларини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг стационарда даволаниш муддатини қисқартириш хисобига 2700000 сўм иқтисодий самарадорликка эришишга имкон яратади; хулоса: клиник, аллергологик, вирусологик, иммунологик ва интеграция баллари йигиндиси асосида яратилган ўта юқори сезгир  ва  специфик хусусиятга эга DIVA-индекси, вирус ассоцирланган аллергодерматозларни ташхислаш ва даволашда индивидуал ёндашув учун юқори самарадор эканлиги асосланган;

Yangiliklarga obuna bo‘lish