Сафоев Нуриддин Нажмиддин ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Квант муҳитида ахборотни ҳимоялашнинг криптографик моделлари ва алгоритмлари”, 05.01.05 - “Ахборотларни ҳимоялаш усуллари ва тизимлари. Ахборот ва киберхавфсизлик” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/Т6150
Илмий раҳбар: Каримов Маджит Маликович, техника фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc. 09/2025.27.12.Т.01.02.
Расмий оппонентлар: Керимов Комил Фикратович, техника фанлари доктори, профессор; Бердимуродов Мансур Алишерович, физика-математика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: “УНИCОН.УЗ” МЧЖ – Фан-техника ва маркетинг тадқиқотлари маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга эга.
II. Тадқиқотнинг мақсади квант муҳитида ахборотни ҳимоялашнинг самарали криптографик модел ва алгоритмларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
квант ҳужайрали автоматика (ҚCА) технологияси ва мантиқий функсияларни бажариш механизмларини такомиллаштириш орқали замонавий квант криптографик тизимлари учун асос бўладиган ХОР, мултиплексер ва демултиплексер каби рақамли таркибий элементларни лойиҳалашнинг квант моделлари ҳамда алгоритмлари ишлаб чиқилган;
ишлаб чиқилган квант мантиқий элементлар асосида Вернам шифрлаш усулини аппарат даражасида амалга ошириш имконини берувчи модел ва алгоритм таклиф этилган;
квант ҳужайрали автоматика (ҚCА) технологиясини, уларнинг тузилмасини ва ишлаш алгоритмларини такомиллаштириш орқали квант муҳитида оқимли шифрлаш ва калитларни генерация қилиш имконини берувчи чизиқли тескари боғланишли силжитиш регистрларини қуришнинг функсионал жиҳатдан оптималлаштирилган квант моделлари таклиф этилган;
квант мантиқий элементлар асосида криптобардошли калитларни ҳосил қилиш имконини берувчи ҳақиқий тасодифий сонлар генераторининг ишончли ва барқарор ишловчи модели ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Квант муҳитида ахборотни ҳимоялашнинг криптографик моделлари ва алгоритмлари боʻйича олинган илмий натижалар асосида: 
замонавий квант криптографик тизимлари учун асос бўладиган ХОР, мултиплексер ва демултиплексер каби мантиқий элементларнинг самарали моделлари “УНИCОН.УЗ” – Фан-техника ва маркетинг тадқиқотлари маркази тест серверида амалий жорий этилган (Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 12-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижалари ушбу корхонада амалга оширилаётган “Квант технологиялари истиқболларини тадқиқ этиш” мавзусидаги илмий-тадқиқот ишида ХОР/ХНОР комбинацион мантиқий элементлари сифатида қўлланилган ва оқимли шифрлаш механизмларининг самарадорлигини ошириш имконини берган;
ишлаб чиқилган квант мантиқий элементлар асосида Вернам шифрлаш усулини аппарат даражасида амалга ошириш имконини берувчи модел ва алгоритм асосида яратилган “ҚCА ВернамШиелд: Хавфсиз Алоқа Архитектураси” дастурий воситаси “АнйСофт” МЧЖ тажрибавий лабораториясида амалиётга жорий этилган (Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 12-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижасида архитектуранинг амалий самарадорлигининг юқорилиги CМОС аналогларига нисбатан энергия сарфини 25–30% гача камайтириш, ишлаш тезлигини эса ТҲз даражасигача ошириш имконини берган;
квант муҳитида оқимли шифрлаш ва калитларни генерация қилиш имконини берувчи чизиқли тескари боғланишли силжитиш регистрларини қуришнинг оптималлаштирилган моделлари асосида ишлаб чиқилган алгоритмик ечимлар “УЗИНФОCОМ” – Давлат ахборот тизимларини яратиш ва қўллаб-қувватлаш бўйича ягона интегратор МЧЖнинг синов лабораторияси фаолиятига амалий жорий этилган (Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 12-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижасида энергия сарфини 15–18% гача камайтириш, бит оқими тезлигини 20% га ошириш имконияти яратилган;
квант мантиқий элементлар асосида криптобардошли калитларни ҳосил қилиш имконини берувчи ҳақиқий тасодифий сонлар генераторининг ишончли ва барқарор ишловчи модели “УНИCОН.УЗ” МЧЖда ўтказилган статистик синовларда НИСТ СП800-22 стандартидаги тестлар натижасида юқори кўрсаткичлар (монобит – 0.984, блок частотаси – 0.948, рунс – 0.928, сериал – 0.995, чизиқли мураккаблик – 0.918) билан амалиётга жорий этилган (Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 12-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижасида генераторнинг ҳақиқий тасодифийлик талабларига тўлиқ жавоб беришга ва оқимли шифрлаш тизимларининг самарадорлигини 20–25% гача оширишга имкон берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish