Файзуллаев Жовҳарбек Султон ўғлининг
техника фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи):
“Тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган электромагнит занжирлар ва ўзгартиргичлар”,
05.05.02 – “Электротехника. Электр энергия станциялари, тизимлари. Электротехник мажмуалар ва қурилмалар”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.DSc/Т974
Илмий маслаҳатчи Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Халиков Абдулхақ Абдулхаирович, т.ф.д., профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат транспорт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат транспорт университети, DSc.10/2025.27.12.Т.01.03.
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Пирматов Нурали Бердиярович – техника фанлари доктори, профессор; Ишназаров Ойбек Хайруллаевич – техника фанлари доктори, профессор;Садуллаев Насрулло Нематович – техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган занжирлар назариясини ривожлантириш ҳамда ахборот-энергетик характеристикалари яхшиланган электр ва ноелектр катталиклар электромагнит ўзгартиргичларини яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган занжирлар ночизиқ дифференциал тенгламалари таркибига магнит оқимларнинг занжир узунлиги бўйича иккинчи ҳосиласини нолга тенг бўлиши шартини ҳамда занжирнинг тарқоқ параметрларини тавсифловчи бирор геометрик ўлчами ёки қўзғатувчи чулғам ўрамлари сони поғон қийматини занжир узунлиги координатасининг функсияси сифатида киритиш орқали ночизиқ дифференциал тенгламаларнинг аниқ аналитик ечимларини топиш усули ишлаб чиқилган;
илк бор тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган электромагнит занжирлар ишчи магнит оқимлари чизиқли тақсимланишини улардаги узун ферромагнит ўзаклар энининг занжир узунлиги бўйлаб ўзгариш қонуниятини танлаш орқали ошириш усули ишлаб чиқилган;
ишчи магнит оқимлари чизиқли тақсимланган электромагнит ўзгартиргичларни яратиш имкониятини берувчи уларнинг тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган занжирларида тегишли геометрик ўлчамлари ҳамда қўзғатиш чулғамлари параметрларини занжир узунлиги координатасига боғловчи аналитик ифодалари ҳосил қилинган;
тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган дифференциал электромагнит занжирларни тадқиқ этиш услуби улардаги магнит ҳамда геометрик нейтрал кесимлари орасидаги фарқни инобатга олиш орқали такомиллаштирилган;
илк бор сезгирлиги ва аниқлиги юқори ҳамда чизиқли ўзгартириш тавсифларига эга бўлган ток, механик кучланиш, силжиш, тезлик, тезланиш ва вибрация параметрларини ўлчовчи ўзгартиргичларнинг янги конструксиялари ишлаб чиқилган;
қўзғалувчан қисми турини ва тарқоқ параметрли ҳамда ночизиқ магнит боғланган занжирлардаги ишчи магнит оқимларини занжир бўйлаб тақсимланиш чизиқлилигини ошириш усулларини инобатга олган ҳолда янги электромагнит ўзгартиргичларнинг математик моделлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши қуйидагилардан иборат:
Тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган электромагнит ўзгартиргичларни ишлаб чиқиш бўйича олинган натижалар асосида:
катта чизиқли силжишларни ўлчовчи трансформатор ўзгартиргичи қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 07521, 2023 й.). Натижада, статик характеристикаси чизиқли бўлган катта силжишни электр кучланишга ўзгартирувчи қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
катта чизиқли силжишларни ўлчовчи трансформатор ўзгартиргичи қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 7953, 2023 й.). Натижада, сезгирлиги юқори ва ўзгартириш функсияси чизиқли бўлган катта силжишларни электр кучланишга ўзгартирувчи қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
бурчак силжишларни ўлчовчи трансформатор ўзгартиргичи қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 8010, 2025 й.). Натижада, ўзгартириш функсияси чизиқли ва бир вақтнинг ўзида иккита обект бурилиш бурчаклари ҳамда улар орасидаги фарқни электр кучланишларга ўзгартириш орқали функсионал имкониятлари кенгайтирилган қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
катта чизиқли силжишларни ўлчовчи трансформатор ўзгартиргичи қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 8312, 2025 й.). Натижада, статик характеристикаси чизиқли бўлган катта силжишларни электр кучланишга ўзгартирувчи қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
ток ва бурчак силжишларни ўлчовчи ферродинамик ўзгартиргич қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 8359, 2026 й.). Натижада, сезгирлиги ва аниқлиги юқори ҳамда ўзгартириш функсияси чизиқли бўлган ток ва бурчак силжишларни электр кучланишга ўзгартирувчи қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
бурчак силжишларни ўлчовчи трансформатор ўзгартиргичи қурилмаси учун Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Интеллектуал мулк марказининг ихтирога патенти олинган (№ИАП 8447, 2026 й.). Натижада, ўзгартириш функсияси чизиқли ва аниқлиги юқори ҳамда бир вақтнинг ўзида иккита обект бурилиш бурчаклари ҳамда улар орасидаги фарқни электр кучланишларга ўзгартириш орқали функсионал имкониятлари кенгайтирилган қурилмани ишлаб чиқиш имконини берган;
сезгирлиги ва аниқлиги юқори ҳамда статик характеристикаси чизиқли бўлган бурчак силжишлар фарқини электр кучланишга ўзгартирувчи тарқоқ параметрли ва ночизиқ магнит боғланган занжирли янги электромагнит ўзгартиргич қурилмаси “Темирйўлинфратузилма” акциядорлик жамияти таркибидаги “Тошкент” электр таъминоти дистанцияси “Раҳимов” контакт тармоғи раёнида ўтказувчи таянчдаги консолларни горизонтал текисликда оғиш бурчагини назорат қилиш ва унинг носозлигини ўз вақтида аниқлаш мақсадида қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлигининг 2026 йил 11 февралдаги 4/Э193-сон маълумотномаси). Натижада, ўтказувчи таянч консоллари ҳолатини назорат қилиш ва унинг носозлигини ўз вақтида аниқлаш ҳисобига 363,25 млн сўм иқтисодий самарадорликка эришилган.