Юлдашов Сарвархон Акмалжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тиреотоксикоз фонида кўз олмасининг клиник морфологик хусусиятлари», 14.00.02 – Морфология, 14.00.02 – Офталмология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3722.
Илмий раҳбар: Ахмедова Сайёра Мухамадовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Нозимов Ахмаджон Эркин ўғли, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).  
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Xaсанова Дилноза Ахроровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Жалалова Дилфуза Зухриддиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўш давлат университети (Қирғизистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: тиреотоксикоз фонида ривожланувчи эндокрин офталмопатияда кўз олмаси ва унинг ёрдамчи қисмларидаги морфологик ўзгаришларни баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ултратовуш диагностикаси ва экзофталмометриядан комплекс фойдаланиш, ишончли клиник-экспериментал корреляцияларни олиш асосида, эндокрин офталмопатияда патогенетик жиҳатдан асосланган диагностика мезонлари сифатида кўзни ҳаракатлантирувчи мушакларнинг қалинлашиши, яллиғланиш инфилтрацияси ва функционал чекланишининг аҳамияти исботланган;
тиреотоксикоз шароитида қондаги қалқонсимон без гормонлари даражаси ва орбита юмшоқ тўқималарининг морфометрик кўрсаткичлари ўртасида сезиларли корреляция боғлиқликлари: эркин Т3 мушак диаметри (р=+0,86; p<0,001) ва эркин Т4 коллаген зичлиги (р=+0,78; p<0,01) ўртасида кучли ижобий корреляция, шунингдек, ТСИ (тиреоид стимулловчи иммуноглобулин)  ва мушак диаметри (р=-0,72; p<0,01) ва коллаген зичлиги (р=-0,80; p<0,001) ўртасида кучли салбий корреляция аниқланган;
илк бор эндокрин офталмопатияли беморларда яллиғланиш ва шиш даражаси кўзни ҳаракатлантирувчи мушаклардаги ултратовуш морфометрик ўзгаришлари асосида миқдорий баҳоланиб, Б-сканерлаш белгилар касаллик фаоллигининг обектив кўрсаткичи эканлиги исботланган;
илк бор хориоидея қалинлиги, хориоид қон томир комплекси (СVI) ва ОКТ-ангиография кўрсаткичларини комплекс баҳолаш эндокрин офталмопатияда микроваскуляр-ишемик бузилишларни аниқлаш имконини бериши ва кўз олмаси шикастланишининг диагностик маркерлари сифатида фойдаланиш мумкинлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Тиреотоксикоз фонида ривожланувчи эндокрин офталмопатияда кўз олмаси ва унинг ёрдамчи қисмларидаги морфологик ўзгаришларни баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: ултратовуш диагностикаси ва экзофталмометриядан комплекс фойдаланиш, ишончли клиник-экспериментал корреляцияларни олиш асосида, эндокрин офталмопатияда патогенетик жиҳатдан асосланган диагностика мезонлари сифатида кўзни ҳаракатлантирувчи мушакларнинг қалинлашиши, яллиғланиш инфилтрацияси ва функционал чекланишининг аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 24-февралда 02-25/498-т-сон билан тасдиқланган “Тиреотоксикоз фонида эндокрин офталмопатиянинг клиник-морфологик текшириш усуллари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 17.05.2025 йилдаги 50-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 15.03.2025 йилдаги 46-М-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот тажрибавий қисми натижалари тиреотоксикоз фонида кўрув аъзосида ривожланувчи морфологик ва морфометрик ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш, эрта ташхислаш, профилактика ва даволашга қаратилган усулларни яхшилаш учун назарий асос бўлиб хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: тиреотоксикоз фонида эндокрин офталмопатия ривожланишининг эрта даврида кузатиладиган морфологик ўзгаришларни билиш, шунингдек, юзага келувчи офталмопатияни даволаш ва олдини олиш орқали келиб чиқиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш орқали бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: тиреотоксикоз шароитида қондаги қалқонсимон без гормонлари даражаси ва орбита юмшоқ тўқималарининг морфометрик кўрсаткичлари ўртасида сезиларли корреляция боғлиқликлари: эркин Т3 мушак диаметри (р=+0,86; p<0,001) ва эркин Т4 коллаген зичлиги (р=+0,78; p<0,01) ўртасида кучли ижобий корреляция, шунингдек, ТСИ (тиреоид стимулловчи иммуноглобулин)  ва мушак диаметри (р=-0,72; p<0,01) ва коллаген зичлиги (р=-0,80; p<0,001) ўртасида кучли салбий корреляция аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 24-февралда 02-25/498-т-сон билан тасдиқланган “Тиреотоксикоз фонида эндокрин офталмопатиянинг клиник-морфологик текшириш усуллари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 17.05.2025 йилдаги 50-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 15.03.2025 йилдаги 46-М-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тиреотоксикоз билан касалланган беморларга кўрсатиладиган тиббий ёрдамнинг сифатини ошириш учун тиреотоксикозда кузатиладиган кўз олмаси ва орбитал юмшоқ тўқималардаги морфологик ўзгаришларини модели яратилган. Олинган натижалар, юзага келувчи эндокрин офталмопатия, уни даволаш ва олдини олиш тартибини башоратлаш орқали самарали даволаш тартибини татбиқ этиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: гормон даражаси ва морфологик ўзгаришлар ўртасидаги корреляция (масалан, Т4 даражаси ва коллаген зичлигининг бир вақтда ортиши) оғир асоратларнинг олдини олишга имкон бериб, қиммат жарроҳлик аралашувларга (масалан, орбитал декомпрессия) эҳтиёжни 30-40% га камайтириш ва эндокрин офталмопатиянинг экспериментал моделларида аниқланган корреляциялар келажакда режалаштирилган клиник тадқиқотлар босқичларини қисқариш натижасида умумий харажатлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: илк бор эндокрин офталмопатияли беморларда яллиғланиш ва шиш даражаси кўзни ҳаракатлантирувчи мушаклардаги ултратовуш морфометрик ўзгаришлари асосида миқдорий баҳоланиб, Б-сканерлаш белгилар касаллик фаоллигининг обектив кўрсаткичи эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 24-февралда 02-25/498-т-сон билан тасдиқланган “Тиреотоксикоз фонида эндокрин офталмопатиянинг клиник-морфологик текшириш усуллари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 17.05.2025 йилдаги 50-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 15.03.2025 йилдаги 46-М-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эндокрин офталмопатия ташхисли беморларда кўз олмаси ва орбита юмшоқ тўқималарининг ултратовуш диагностикаси нисбатан сезгир, арзон ва оддий техник базани талаб қилувчи текширув усули ҳисобланиб, мазкур патологияни эрта босқичларида аниқлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: Б-скан асосида экстраокуляр мушакларининг ултратовуш морфометрик таҳлилидан фойдаланиш эндокрин офталмопатияда яллиғланиш ва шиш даражасини аниқлашга сарфланадиган 225000 сўм (орбитал МРТнинг ўртача нархи 300000 сўм, Б-скан ултратовуш диагностикаси нархи эса 75000 сўм) бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор хориоидея қалинлиги, хориоид қон томир комплекси (СVI) ва ОКТ-ангиография кўрсаткичларини комплекс баҳолаш эндокрин офталмопатияда микроваскуляр-ишемик бузилишларни аниқлаш имконини бериши ва кўз олмаси шикастланишининг диагностик маркерлари сифатида фойдаланиш мумкинлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 24-февралда 02-25/498-т-сон билан тасдиқланган “Тиреотоксикоз фонида эндокрин офталмопатиянинг клиник-морфологик текшириш усуллари” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 17.05.2025 йилдаги 50-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган кўз микрохирургияси илмий-амалий тиббиёт маркази Фарғона филиали бўйича 15.03.2025 йилдаги 46-М-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/43-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: оптик когерент томография (ОКТ) ва ОКТ-ангиография ёрдамида эндокрин офталмопатиянинг дастлабки босқичларида хориоидея ҳамда тўр пардадаги субклиник ўзгаришлар аниқланади, бу эса кўриш функцияларини эрта босқичда сақлаб қолиш имконини оширади. Компрессион оптик нейропатия ва ишемик асоратларни прогнозлаш орқали беморларнинг ҳаёт сифати ва функционал фаоллигини тиклаш учун зарур шароит яратилади. Натижада ногиронлик даражаси, ижтимоий тиббий хизматлар ва реабилитация ресурсларига бўлган эҳтиёж сезиларли даражада камаяди. Шунингдек бу усуллар скрининг ва мониторингга мос – инвазив бўлмаган, тезкор ва бемор учун қулай усул сифатида профилактик дастурларда қўллашга тавсия этилади. Иқтисодий самарадорлиги: эндокрин офталмопатияни эрта аниқлаш учун скрининг усулларини диагностика ва даволаш протоколларига ОКТ текширувини интеграция қилиш орқали жорий этиш эндокрин офталмопатия билан касалланган беморларни тўлиқ диагностикаси ва клиник динамик кузатиш учун ўртача йиллик 750000 сўмлик ва консерватив даволаш муолажаларига сарфланадиган 1,2-1,5 миллион сўмлик харажатларнинг 50%гача иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish