Зиятова Гўзал Зарифбаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Инслунрезистентликни лаборатор мониторингидаги организм ҳимоя тизимларининг биокимёвий маркерларининг роли», 03.00.01 – Биокимё (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.1.PhD/B1077.
Илмий раҳбар: Хаджиметов Абдуғафор Ахатович, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Холиқов Қаххор Мирзаевич, биология фанлари номзоди, доцент; Далимова Сурайё Нигмановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абу Али Ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: семизлик мавжуд беморларда организмнинг инсулинга чидамлилик асосида инсулинрезистентлик шароитида биокимёвий маркерларнинг аҳамиятини баҳолаш ҳамда ушбу ҳолатни лаборатор мониторингини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
семизлик билан инсулинрезистентлиги бўлган беморлар гуруҳларида инсулинрезистентлик диагностикаси, эркин ёғ кислоталари, триглицеридлар, адипокинлар, яллиғланиш чақирувчи ситокинлар (ИЛ-18 ва ТНФα), ацилкарнитин ишлаб чиқарилиши сўлак ва қондаги гормонал номутаносиблик билан боғлиқлиги илмий асосланган;
инсулинрезистентлик мавжуд беморларнинг қон зардобидаги ИЛ-18 ва ТНФα миқдорининг ўзгариши ушбу патологиянинг ривожланишида резистентлиги асосидаги сурункали яллиғланиш жараёнининг сезгир белгиси эканлиги исботланган;
семизлик билан боғлиқ инсулинрезистентликда қон плазма триглицеридларнинг юқори даражаси жигарда (глюкоза ишлаб чиқаришни блоклаш), скелет мушакларида (глюкоза ўзлаштирилишини рағбатлантириш) ва ёғ тўқимасида (липолизни бостириш) инсулин таъсирининг бузилиши билан бевосита боғлиқлиги илмий асосланиб, қон оқимига эркин ёғ кислотасининг чиқарилиши кўпайиши, ёғ кислоталари билан зўриқишининг ошиши, ёғ кислоталарининг этерификацияси ва триглицеридларнинг тўпланиши адипоцитлар секресия ва яллиғланишнинг, шунингдек, жигарда стеатоз келиб чиқишининг асосий сабаблари эканлиги исботланган;
диабет бўлмаган ва семизлик мавжуд одамларда АЁЖК жигар, скелет мушаклари ва ёғ тўқималарида инсулин резистентлик билан намоён бўладиган полиорганли касалликлар қон плазмасидаги эркин ёғ кислотаси ва триглицерид таркибига турли органларнинг инсулинга сезувчанлиги ўртасидаги боғлиқлик илмий асосланиб, инсулинга сезувчанлик белгиси сифатида ушбу кўрсаткичларни ўрни исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инслунрезистентликни лаборатор мониторингидаги организм ҳимоя тизимларининг биокимёвий маркерларининг роли бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биничи илмий янгилик: семизлик билан инсулинрезистентлиги бўлган беморлар гуруҳларида инсулинрезистентлик диагностикаси, эркин ёғ кислоталари, триглицеридлар, адипокинлар, яллиғланиш чақирувчи ситокинлар (ИЛ-18 ва ТНФα), ацилкарнитин ишлаб чиқарилиши сўлак ва қондаги гормонал номутаносиблик билан боғлиқлиги илмий асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институтининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 1 июлда 01-р/7-сон билан тасдиқланган “Инсулинрезистентликни ривожланишида ёғлар алмашинуви ва ёғ тўқималарининг даражасини баҳолаш” услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент педиатрия тиббиёт институти бўйича 12.09.2024 йилдаги 430-сон ҳамда Республика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё вилояти филиали бўйича 24.09.2024 йилдаги 137-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14/38-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: турли хил метаболик касалликларни аниқлайдиган ва касалликнинг дастлабки босқичларида мақсадли тўғри даволанишни амалга оширадиган, шунингдек касалликнинг ва асоратлар ривожланишининг олдини оладиган замонавий ишлаб чиқилган диагностика ёндашувларини жорий этиш, бу метаболик синдром ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларга диагностик ёндашувни оптималлаштириш ва индивидуаллаштиришга имкон беради. Иқтисодий самарадорлик: оғиз суюқлиги ва қон зардобидаги биокимёвий маркерларни лаборатор баҳолаш орқали инсулинрезистентлик билан оғриган беморларни даволаш самарадорлигини ошириш натижасида 7,8 миллион сўм иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: инсулинрезистентлик мавжуд беморларнинг қон зардобидаги ИЛ-18 ва ТНФα миқдорининг ўзгариши ушбу патологиянинг ривожланишида резистентлиги асосидаги сурункали яллиғланиш жараёнининг сезгир белгиси эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институтининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 1 июлда 01-р/7-сон билан тасдиқланган “Инсулинрезистентликни ривожланишида ёғлар алмашинуви ва ёғ тўқималарининг даражасини баҳолаш” услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент педиатрия тиббиёт институти бўйича 12.09.2024 йилдаги 430-сон ҳамда Республика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё вилояти филиали бўйича 24.09.2024 йилдаги 137-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14/38-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: турли хил метаболик касалликларни аниқлайдиган ва касалликнинг дастлабки босқичларида мақсадли тўғри даволанишни амалга оширадиган, шунингдек касалликнинг ва асоратлар ривожланишининг олдини оладиган замонавий ишлаб чиқилган диагностика ёндашувларини жорий этиш, бу метаболик синдром ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларга диагностик ёндашувни оптималлаштириш ва индивидуаллаштиришга имкон беради. Иқтисодий самарадорлик: оғиз суюқлиги ва қон зардобидаги биокимёвий маркерларни лаборатор баҳолаш орқали инсулинрезистентлик билан оғриган беморларни даволаш самарадорлигини ошириш натижасида 7,8 миллион сўм иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: диабет бўлмаган ва семизлик мавжуд одамларда АЁЖК жигар, скелет мушаклари ва ёғ тўқималарида инсулин резистентлик билан намоён бўладиган полиорганли касалликлар қон плазмасидаги эркин ёғ кислотаси ва триглицерид таркибига турли органларнинг инсулинга сезувчанлиги ўртасидаги боғлиқлик илмий асосланиб, инсулинга сезувчанлик белгиси сифатида ушбу кўрсаткичларни ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институтининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 1 июлда 01-р/7-сон билан тасдиқланган “Инсулинрезистентликни ривожланишида ёғлар алмашинуви ва ёғ тўқималарининг даражасини баҳолаш” услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент педиатрия тиббиёт институти бўйича 12.09.2024 йилдаги 430-сон ҳамда Республика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё вилояти филиали бўйича 24.09.2024 йилдаги 137-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14/38-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: турли хил метаболик касалликларни аниқлайдиган ва касалликнинг дастлабки босқичларида мақсадли тўғри даволанишни амалга оширадиган, шунингдек касалликнинг ва асоратлар ривожланишининг олдини оладиган замонавий ишлаб чиқилган диагностика ёндашувларини жорий этиш, бу метаболик синдром ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларга диагностик ёндашувни оптималлаштириш ва индивидуаллаштиришга имкон беради. Иқтисодий самарадорлик: оғиз суюқлиги ва қон зардобидаги биокимёвий маркерларни лаборатор баҳолаш орқали инсулинрезистентлик билан оғриган беморларни даволаш самарадорлигини ошириш натижасида 7,8 миллион сўм иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: диабет бўлмаган ва семизлик мавжуд одамларда АЁЖК жигар, скелет мушаклари ва ёғ тўқималарида инсулин резистентлик билан намоён бўладиган полиорганли касалликлар қон плазмасидаги эркин ёғ кислотаси ва триглицерид таркибига турли органларнинг инсулинга сезувчанлиги ўртасидаги боғлиқлик илмий асосланиб, инсулинга сезувчанлик белгиси сифатида ушбу кўрсаткичларни ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат стоматология институтининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 1 июлда 01-р/7-сон билан тасдиқланган “Инсулинрезистентликни ривожланишида ёғлар алмашинуви ва ёғ тўқималарининг даражасини баҳолаш” услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент педиатрия тиббиёт институти бўйича 12.09.2024 йилдаги 430-сон ҳамда Республика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё вилояти филиали бўйича 24.09.2024 йилдаги 137-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 мартдаги 14/38-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлик: турли хил метаболик касалликларни аниқлайдиган ва касалликнинг дастлабки босқичларида мақсадли тўғри даволанишни амалга оширадиган, шунингдек касалликнинг ва асоратлар ривожланишининг олдини оладиган замонавий ишлаб чиқилган диагностика ёндашувларини жорий этиш, бу метаболик синдром ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларга диагностик ёндашувни оптималлаштириш ва индивидуаллаштиришга имкон беради. Иқтисодий самарадорлик: оғиз суюқлиги ва қон зардобидаги биокимёвий маркерларни лаборатор баҳолаш орқали инсулинрезистентлик билан оғриган беморларни даволаш самарадорлигини ошириш натижасида 7,8 миллион сўм иқтисод қилинади.