Хўжаниязова Барно Хушнудовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар. Диссертасия мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Бухоро тупроқ-иқлим шароитига мос картошка навларини ин витро ва ин виво шароитида баҳолаш», 03.00.12 – Биотехнология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/B998.
Илмий раҳбар: Қўшиев Ҳабибжон Ҳожибобоевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, PhD.03/2025.27.12.В.08.09.
Расмий оппонентлар: Рустамова Нигора Актамовна, биология фанлари доктори, катта илмий ҳодим; Тохиров Бахтиёр Бахшиллоевич, биология фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади. Бухоро тупроқ-иқлим шароитига мос, стресс шароитларга бардошли картошка навларини ин витро ва ин виво шароитида баҳолашнинг агробиотехнологияларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Бухоро вилояти тупроқ-иқлим шароитида картошка навлари ва селекция генотипларининг ин витро регенерация хусусияти, абиотик стрессларга чидамлилик ва физиологик-биокимёвий жавоб реакцияларига кўра мослашувчанлиги исботланган;
илк бор ИССР маркерлар ёрдамида ин витро шароитда ўстирилган картошка намуналарининг генетик барқарорлиги ва полиморфизм даражаси баҳоланган ҳамда Бухоро вилояти шароитида селекция учун энг истиқболли генотиплар (C-46, C-73, C-55, C-17) аниқланган;
стресс (шўрланиш, қурғоқчилик ва иссиқлик) омиллар таъсирида картошка навларининг РWC, МСИ, хлорофилл миқдори ва антиоксидант ферментлар (СОД, CАТ, ПОД) фаоллиги бўйича жавоб реакциялари илк маротаба Инноватор, Санте навлари ва C-46 ва C-73 линияларида асосланган;
Бухоро вилояти тупроқ-иқлим шароитида биотик ҳамда абиотик стрессларга чидамли картошканинг Санте, Инноватор навлари ва C-46 линиясининг Ин виво шароитида юқори ҳосилдорлиги (36,5–37,8 т/га) ҳамда сифат кўрсаткичларини (крахмал 16,8–18,2%) намоён этишига кўра истиқболлилиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бухоро тупроқ-иқлим шароитига мос картошканинг ўсиш ва ривожланишини ўрганиш, физологик-биокимёвий ҳамда тугунагининг сифат кўрсаткичларини баҳолаш бўйича олинган натижалар асосида:
Бухуро вилояти тупроқ-иқлим шароитида C-46, C-73, C-55 ва C-17 биотехнологик картошка генотиплари эртанги экиш муддатлари вилоятнинг Ғиждувон туманидаги “Камронбек Муҳаммадали” фермер хўжалигида 3,0 гектар майдонда, “Одилбек Ойбек” фермер хўжалигида 4 гектар майдонда амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 14 июлдаги 05/06-02-694-сон маълумотномаси). Натижада, баҳорги муддатда етиштирилганда C-17 биотехнологик картошка генотипидан гектар бирлигида ўртача 40-45 т/га, C-46, C-73 ва C-55 генотипларидан 35-40 т/га ҳосил олиш имконини берган;
картошканинг C-46, C-73, C-55 ва C-17 биотехнологик генотиплари ин витро ва ин виво шароитда биологик хусусиятлари асосида Бухоро тупроқ иқлим шароитига мос бўлган микроклоал кўпайтирилган намуналарининг патогенсиз кўчатлари ҳамда туганаклари Бухоро вилояти, Ғиждувон туманидаги фермер хўжаликларида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 14 июлдаги 05/06-02-694-сон маълумотномаси). Натижада, картошканинг C-46, C-73, C-55 ва C-17 биотехнологик генотиплари Бухоро тупроқ-иқлим шароитига мос бўлиб, эртанги экиш муддатларида юқори ҳосил олиш имконини берган.