Rasulov Ulug‘bek Muqimovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Asetillanish tipiga bog‘liq hayvonlarda ikkilamchi immuntanqisliklar holatlarining immunobiologik ko‘rsatkichlari va ularni o‘simlik preparatlari bilan muvofiqlashtirish” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.PhD/Tib6129.
Ilmiy rahbarlar: Rasulov Foziljon Xasanovich, tibbiyot fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Rasmiy opponentlar: Nuraliev Nekqadam Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Axmedova Xolida Yuldashevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: atsetillanish tipiga bog‘liq hayvonlarda ikkilamchi immuntanqisliklar holatlarining immunobiologik ko‘rsatkichlari va ularni o‘simlik preparatlari bilan muvofiqlashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor o‘simlik preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) immun javob shakllanishi jarayonida T va V limfotsitlarning o‘zaro hamkorlikdagi faoliyatini rag‘batlantirish xususiyati tez atsetillanish (TA) fenotipga ega sichqonlarda sekin atsetillanish tipidagi (SA) hayvonlarga nisbatan ishonarli yuqoriligi, ushbu preparatlar antigenga xos sitotoksik T-limfotsitlarning funksional faolligini qo‘y eritrotsitlariga nisbatan kuchaytirishi aniqlangan;
ilk bor o‘simliklar preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) qo‘y eritrotsitlariga (QE) nisbatan immun javobni kuchaytirishi, shuningdek markaziy immun organlari (suyak ko‘migi, timus) va periferik organlar (limfa tugunlari)dagi hujayralar sonini oshirish qobiliyatiga egaligi, sekin atsetillanish (SA) va tez atsetillanish (TA) tipidagi hayvonlarda periferik qondagi eritrotsitlar va leykotsitlar sonini ham ko‘paytirishi aniqlangan;
ilk bor eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda sekin atsetillanish (SA) tipidagi hayvonlarda tez atsetillanish (TA) tipidagi hayvonlarga nisbatan TAHQH soni keskin kamayishi, TDK va Bal`zam Gulzor ta’sirida eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda SA va TA tipidagi eksperimental xayvonlarda TAHQH sonlarining ishonarli ortishi aniqlangan;
ilk bor eksperimental anemiyada dorivor o‘simliklar preparatlari (TDK, Balzam Gulzor) immunogenezni ishonarli kuchaytirishi, ayniqsa sekin atsetillanish (SA) bilan kasallangan hayvonlarda tez atsetillanish (TA) fenotipiga nisbatan kuchlirok ta’sir qilishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
Asetillanish tipiga bog‘liq hayvonlarda ikkilamchi immuntanqisliklar holatlarining immunobiologik ko‘rsatkichlari va ularni o‘simlik preparatlari bilan muvofiqlashtirishdan olingan ilmiy natijalarga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangiligi: ilk bor o‘simlik preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) immun javob shakllanishi jarayonida T va V limfotsitlarning o‘zaro hamkorlikdagi faoliyatini rag‘batlantirish xususiyati tez atsetillanish (TA) fenotipga ega sichqonlarda sekin atsetillanish tipidagi (SA) hayvonlarga nisbatan ishonarli yuqoriligi, ushbu preparatlar antigenga xos sitotoksik T-limfotsitlarning funksional faolligini qo‘y eritrotsitlariga nisbatan kuchaytirishi aniqlanganligi bo‘yicha «Asetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 31 oktyabrdagi 01-02/u-t-34-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyati Sog‘liqni saqlash Boshqarmasining 2024 yil 8 noyabrdagi 204-sonli buyrug‘i bilan Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (20.12.2024 yil), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filialiga (16.12.2024 yil) xamda Andijon davlat tibbiyot institutining 2024 yil 5 dekabrdagi T-01/08/2778-sonli buyrug‘i bilan Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliyotiga tadbiq etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 22/25-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar ikkilamchi immuntanqislikda immun tizim faoliyati buzilishlarini aniqlashga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini tanlashga, o‘simlik immunomodulyatorlaridan foydalanishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filiali va Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliy faoliyatlariga atsetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llarini joriy etilishi bilan bog‘liq iqtisodiy xarajatlar: sarflanadigan materiallar + reaktivlar + jihozlar qiymati har bir tajriba guruxi uchun 22000 so‘m tejalishini ta’minlaydi; xulosa: o‘simlik preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) immun javob shakllanishi jarayonida T va V limfotsitlarning o‘zaro hamkorlikdagi faoliyatini rag‘batlantirish xususiyati tez atsetillanish tipga ega sichqonlarda sekin atsetillanish tipidagi hayvonlarga nisbatan ishonarli yuqoriligi, ushbu preparatlar antigenga xos sitotoksik T-limfotsitlarning funksional faolligini qo‘y eritrotsitlariga nisbatan kuchaytirishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangiligi: ilk bor o‘simliklar preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) qo‘y eritrotsitlariga (QE) nisbatan immun javobni kuchaytirishi, shuningdek markaziy immun organlari (suyak ko‘migi, timus) va periferik organlar (limfa tugunlari)dagi hujayralar sonini oshirish qobiliyatiga egaligi, sekin atsetillanish (SA) va tez atsetillanish (TA) tipidagi hayvonlarda periferik qondagi eritrotsitlar va leykotsitlar sonini ham ko‘paytirishi aniqlanganligi bo‘yicha «Asetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 31 oktyabrdagi 01-02/u-t-34-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyati Sog‘liqni saqlash Boshqarmasining 2024 yil 8 noyabrdagi 204-sonli buyrug‘i bilan Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (20.12.2024 yil), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filialiga (16.12.2024 yil) xamda Andijon davlat tibbiyot institutining 2024 yil 5 dekabrdagi T-01/08/2778-sonli buyrug‘i bilan Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliyotiga tadbiq etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 22/25-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar ikkilamchi immuntanqislikda immun tizim faoliyati buzilishlarini aniqlashga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini tanlashga, o‘simlik immunomodulyatorlaridan foydalanishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filiali va Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliy faoliyatlariga atsetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llarini joriy etilishi bilan bog‘liq iqtisodiy xarajatlar: sarflanadigan materiallar + reaktivlar + jihozlar qiymati har bir tajriba guruxi uchun 22000 so‘m tejalishini ta’minlaydi; xulosa: o‘simliklar preparatlari (TDK, Bal`zam Gulzor) qo‘y eritrotsitlariga nisbatan immun javobni kuchaytirishi, shuningdek markaziy immun organlari (suyak ko‘migi, timus) va periferik organlar (limfa tugunlari)dagi hujayralar sonini oshirish qobiliyatiga egaligi, sekin atsetillanish va tez atsetillanish tipidagi hayvonlarda periferik qondagi eritrotsitlar va leykotsitlar sonini ham ko‘paytirishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangiligi: ilk bor eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda sekin atsetillanish (SA) tipidagi hayvonlarda tez atsetillanish (TA) tipidagi hayvonlarga nisbatan TAHQH soni keskin kamayishi, TDK va Bal`zam Gulzor ta’sirida eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda SA va TA tipidagi eksperimental xayvonlarda TAHQH sonlarining ishonarli ortishi aniqlanganligi bo‘yicha «Asetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 31 oktyabrdagi 01-02/u-t-34-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyati Sog‘liqni saqlash Boshqarmasining 2024 yil 8 noyabrdagi 204-sonli buyrug‘i bilan Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (20.12.2024 yil), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filialiga (16.12.2024 yil) xamda Andijon davlat tibbiyot institutining 2024 yil 5 dekabrdagi T-01/08/2778-sonli buyrug‘i bilan Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliyotiga tadbiq etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 22/25-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar ikkilamchi immuntanqislikda immun tizim faoliyati buzilishlarini aniqlashga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini tanlashga, o‘simlik immunomodulyatorlaridan foydalanishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filiali va Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliy faoliyatlariga atsetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llarini joriy etilishi bilan bog‘liq iqtisodiy xarajatlar: sarflanadigan materiallar + reaktivlar + jihozlar qiymati har bir tajriba guruxi uchun 22000 so‘m tejalishini ta’minlaydi; xulosa: eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda sekin atsetillanish tipidagi hayvonlarda tez atsetillanish tipidagi hayvonlarga nisbatan TAHQH soni keskin kamayishi, TDK va Bal`zam Gulzor ta’sirida eksperimental kamqonlik va subletal nurlanishda SA va TA tipidagi eksperimental xayvonlarda TAHQH sonlarining ishonarli ortishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor eksperimental anemiyada dorivor o‘simliklar preparatlari (TDK, Balzam Gulzor) immunogenezni ishonarli kuchaytirishi, ayniqsa sekin atsetillanish (SA) bilan kasallangan hayvonlarda tez atsetillanish (TA) fenotipiga nisbatan kuchlirok ta’sir qilishi isbotlanganligi bo‘yicha «Asetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llari» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 31 oktyabrdagi 01-02/u-t-34-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Farg‘ona viloyati Sog‘liqni saqlash Boshqarmasining 2024 yil 8 noyabrdagi 204-sonli buyrug‘i bilan Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (20.12.2024 yil), Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filialiga (16.12.2024 yil) xamda Andijon davlat tibbiyot institutining 2024 yil 5 dekabrdagi T-01/08/2778-sonli buyrug‘i bilan Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliyotiga tadbiq etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 22/25-son ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar ikkilamchi immuntanqislikda immun tizim faoliyati buzilishlarini aniqlashga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini tanlashga, o‘simlik immunomodulyatorlaridan foydalanishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Farg‘ona viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Farg‘ona filiali va Andijon davlat tibbiyot instituti ilmiy-tekshirish laboratoriyasi amaliy faoliyatlariga atsetillanish tipiga qarab ikkilamchi immunitet tanqisligi va ularni o‘simlik preparatlari bilan korregirlash yo‘llarini joriy etilishi bilan bog‘liq iqtisodiy xarajatlar: sarflanadigan materiallar + reaktivlar + jihozlar qiymati har bir tajriba guruxi uchun 22000 so‘m tejalishini ta’minlaydi; xulosa: eksperimental anemiyada dorivor o‘simliklar preparatlari (TDK, Balzam Gulzor) immunogenezni ishonarli kuchaytirishi, ayniqsa sekin atsetillanish bilan kasallangan hayvonlarda tez atsetillanish fenotipiga nisbatan kuchlirok ta’sir qilishi asoslangan.
