Нуров Сарбоз Азим ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ер ости сувлари истеъмоли натижасида буйракда кечадиган морфо-функционал ўзгаришлар ва биофаол қўшимчалар таъсирини ўрганиш (Бухоро вилояти)” 14.00.02 – Морфология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Tib4014.
Илмий раҳбар: Тешаев Шухрат Жумаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.01.
Расмий оппонентлар: Закирова Наргиза Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Қурбонов Саид Сафарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Тожикистон).
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ер ости сувлари истеъмоли натижасида буйракда кечадиган морфо-функционал ўзгаришларни ва биофаол қўшимчалар таъсирини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
илк бор тажриба ҳайвонларида юқори кимёвий таркибли ер ости сувларнинг буйракларга таъсири бўйича сурункали перорал сув юкламаси экспериментал модели ишлаб чиқилган;
юқори кимёвий таркибли ер ости сувларининг салбий таъсири натижасида келиб чиқадиган буйрак тўқималарида дистрофик, дегенератив ва васкуляр каби морфологик ўзгаришлар келиб чиқиши исботланган;
биринчи бор коррекция мақсадида юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари билан лимон кислота ва қушқўнмас ўсимлиги дони қабул қилган оқ зотсиз каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари коррекция қилинмаган оқ зотсиз каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичларига нисбатан ижобий томонга ўзгарганлиги аниқланган;
илк бор “Жўйзар” соғломлаштириш сиҳатгохидан олинган сувни истеъмол қилган каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари марказлаштирилган ичимлик сувини истеъмол қилган каламушлар буйрагинин морфологик кўрсаткичларига яқинлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши:
Ер ости сувлари истеъмоли натижасида буйракда кечадиган морфо-функционал ўзгаришларни аниқлаш биофаол қўшимчалар таъсирини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор тажриба ҳайвонларида юқори кимёвий таркибли ер ости сувларнинг буйракларга таъсири бўйича сурункали перорал сув юкламаси экспериментал модели ишлаб чиқилганлиги Бухоро вилоят Жондор туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 27.05.2024- йил №1994-2-45-ТБ/2024-сон) ҳамда Бухоро вилоят Шофиркон туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 24.05.2024- йил 2919-2-41-ТБ/2024-сон) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 25- сентиябрдаги 06/91-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари юқори кимёвий таркибли ер ости суви истеъмолида касалланишнинг буйракдаги патологик ҳолат аниқланганлигини инобатга олиниши беморларни ташхислаш ва даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари истеъмоли натижасида юз берадиган буйрак тузилмаларидаги морфологик ўзгаришлари натижасидаги патологик ҳолат инобатга олиниши даволаш натижаларини яхшилашга кўмаклашиб, 1 нафар бемор ҳисобига буджет маблағларини 100000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган ва  иқтисодий самарадорликка эришилган. Хулоса: тажриба ҳайвонларида юқори кимёвий таркибли ер ости сувининг буйракка таъсирини ўрганиш учун сурункали перорал сув юкламасига асосланган экспериментал модель илк бор ишлаб чиқилди. Мазкур модель нефроннинг гломеруляр ва тубуляр қисмларидаги морфологик ўзгаришларни табиий истеъмол шароитига яқин ҳолда ишончли баҳолаш имконини берди ҳамда юқори минераллашган ичимлик сувларининг морфологик таъсирини аниқлаш учун илмий-методик асос яратди.
иккинчи илмий янгилик: юқори кимёвий таркибли ер ости сувларининг салбий таъсири натижасида келиб чиқадиган буйрак тўқималарида дистрофик, дегенератив ва васкуляр каби морфологик ўзгаришлар келиб чиқиши исботланганлиги Бухоро вилоят Жондор туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 27.0.5.2024 йил №1994-2-45-ТБ/2024-сон) ҳамда Бухоро вилоят Шофиркон  туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 24.05.2024 йил 2919-2-41-ТБ/2024-сон) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 25 сентабрдаги 06/91-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари юқори кимёвий таркибли ер ости суви истеъмолида касалланишнинг буйракдаги патологик ҳолат аниқланганлигини инобатга олиниши беморларни ташҳислаш ва даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари истеъмоли натижасида юз берадиган буйрак тузилмаларидаги морфологик ўзгаришлари натижасидаги патологик ҳолат инобатга олиниши даволаш натижаларини яхшилашга кўмаклашиб, 1 нафар бемор ҳисобига буджет маблағларини 100000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган ва иқтисодий самарадорликка еришилган. Хулоса: юқори кимёвий таркибли ер ости сувларининг узоқ муддатли таъсири натижасида буйрак тўқимасида дистрофик, дегенератив ва васкуляр характердаги морфологик ўзгаришлар ривожланиши экспериментал жиҳатдан исботланди. Ушбу ўзгаришлар нефрон тузилмаларининг структур бузилиши билан намоён бўлиб, юқори минераллашган сувларнинг нефротоксик таъсирини морфологик мезонлар асосида баҳолаш имконини берди.
учинчи илмий янгилик: биринчи бор коррекция мақсадида юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари билан лимон кислота ва қушқўнмас ўсимлиги дони қабул қилган оқ зотсиз каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари коррекция қилинмаган оқ зотсиз каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичларига нисбатан ижобий томонга ўзгарганлиги аниқланганлиги Бухоро вилоят Жондор туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 27.0.5.2024 йил №1994-2-45-ТБ/2024-сон) ҳамда Бухоро вилойат Шофиркон туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 24.05.2024 йил 2919-2-41-ТБ/2024-сон) амалиётга жорий етилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024-йил 25-сентабрдаги 06/91-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари юқори кимёвий таркибли ер ости суви истеъмолида касалланишнинг буйракдаги патологик ҳолат аниқланганлигини инобатга олиниши беморларни ташҳислаш ва даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари истеъмоли натижасида юз берадиган буйрак тузилмаларидаги морфологик ўзгаришлари натижасидаги патологик ҳолат инобатга олиниши даволаш натижаларини яхшилашга кўмаклашиб, 1 нафар бемор ҳисобига буджет маблағларини 100000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган ва иқтисодий самарадорликка эришилган. Хулоса: юқори кимёвий таркибли ер ости суви таъсирида лимон кислотаси ва қушқўнмас ўсимлиги дони билан ўтказилган коррекция натижасида оқ зотсиз каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари коррекция қилинмаган гуруҳга нисбатан ишончли равишда ижобий томонга яхшилангани аниқланди. Бу ҳолат қўлланилган биокоррекция усулининг нефропротектор самарадорлигини морфологик мезонлар асосида тасдиқлади.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор “Жўйзар” соғломлаштириш сиҳатгохидан олинган сувни истеъмол қилган каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари марказлаштирилган ичимлик сувини истеъмол қилган каламушлар буйрагинин морфологик кўрсаткичларига яқинлиги исботланганлиги Бухоро вилоят Жондор тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 27.0.5.2024 йил №1994-2-45-ТБ/2024-сон) ҳамда Бухоро вилойат Шофиркон  туман тиббиёт бирлашмасида (буйруқ 24.05.2024 йил 2919-2-41-ТБ/2024-сон) амалиётга жорий этилди. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 25 сентабрдаги 06/91-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари юқори кимёвий таркибли ер ости суви истеъмолида касалланишнинг буйракдаги патологик ҳолат аниқланганлигини инобатга олиниши беморларни ташхислаш ва даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: юқори кимёвий таркибли ер ости сувлари истеъмоли натижасида юз берадиган буйрак тузилмаларидаги морфологик ўзгаришлари натижасидаги патологик ҳолат инобатга олиниши даволаш натижаларини яхшилашга кўмаклашиб, 1 нафар бемор ҳисобига буджет маблағларини 100000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган ва иқтисодий самарадорликка эришилган. Хулоса: “Жўйзар” соғломлаштириш сиҳатгоҳидан олинган ер ости сувини истеъмол қилган каламушлар буйрагининг морфологик кўрсаткичлари марказлаштирилган ичимлик суви қабул қилган гуруҳ кўрсаткичларига яқин экани аниқланиб, мазкур сувнинг нефротоксик таъсири кузатилмаслиги морфологик мезонлар асосида исботланди.