Кенджаева Камила Шамухтаровнаниг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Диабетик полинейропатия билан оғриган бемоларда витамин В12 етишмовчилигинг клиник аҳамияти», 14.00.03 – Эндокринология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Tib3490.
Илмий раҳбар: Хайдарова Феруза Алимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Академик Ё.Х.Тўракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.10.01.
Расмий оппонентлар: Рахимова Гульнара Нишановна, тиббиёт фанлари доктори,профессор; Камалов Тельман Туляганович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: қандли диабет 2 тур билан оғриган беморларда витамин B12 етишмовчилигининг клиник аҳамиятини, унинг диабетик полинейропатиянинг ривожланиши ва оғирлик даражасига қўшган ҳиссасини баҳолаш, шунингдек гликемияни назорат қилувчи терапия фонида витамин B12 етишмовчилигини мониторинг қилиш ва коррекциялаш мақсадга мувофиқлигини асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
витамин B12  етишмовчилиги диабетик полинейропатияда периферик нервларнинг яққолроқ нейрофизиологик бузилишларга олиб келиши, яъни нерв импульсини ўтказиш тезлигининг пасайиши ва М-жавоб амплитудасининг камайиши билан намоён бўлиши  аниқланган;
диабетик полинейропатия билан оғриган беморларда витамин B12 етишмовчилигини коррекция қилиш натижасида стимуляцион электронейромиография кўрсаткичларининг ишончли яхшиланиши ва периферик нервлар функционал ҳолатининг қисман тикланиши исботланган;
қон зардобидаги витамин B12 даражаси билан диабетик полинейропатиянинг клиник ва нейрофизиологик намоён бўлишларининг оғирлик даражаси ўртасида корреляцион боғлиқлик ўрнатилиб, уни диагностик ва прогностик маркер сифатида қўллаш мумкинлиги асосланган;
диабетик полинейропатияни эрта диагностика қилиш ва даволаш самарадорлигини мониторинг қилиш алгоритмига витамин B12 даражасини аниқлаш ҳамда стимуляцион электронейромиографияни киритишнинг мақсадга мувофиқлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Диабетик полинейропатия билан оғриган беморларда витамин В12 етишмовчилигининг клиник аҳамияти бўйича олинган илмий натижаларга кўра:
биринчи илмий янгилик: витамин B12  етишмовчилиги диабетик полинейропатияда периферик нервларнинг яққолроқ нейрофизиологик бузилишларга олиб келиши, яъни нерв импульсини ўтказиш тезлигининг пасайиши ва М-жавоб амплитудасининг камайиши билан намоён бўлиши  аниқланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази илмий кенгаши томонидан 2025 йил 4 мартда 2-сон билан тасдиқланган «Метформин қабул қилаётган қандли диабет 2 тур беморларида витамин B12 етишмовчилиги ва қўшимча витамин B12 қабул қилишга бўлган эҳтиёжни қондириш» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд филиали бўйича 14.03.2025 йилдаги 21-н-сон ҳамда академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 28.03.2025 йилдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 01/53-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: витамин B12 етишмовчилигини эрта аниқлаш орқали диабетик полинейропатия асоратлари (яралар, инфекциялар, ампутациялар) частотасини 20–30% га камайтириш, шошилинч тиббий ёрдамга мурожаатлар сонини қисқартириш, беморларнинг даволашга бўлган мойиллигини ошириш ҳамда меҳнатга лаёқатли ёшдаги шахслар орасида ногиронлик даражасини пасайтиришда намоён бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун йилига сарфланадиган 7440000–9800000 сўм миқдорида маблағлар Витамин B12 етишмовчилигини эрта диагностика қилиш ва коррекциялаш орқали диабетик полинейропатия асоратларини олдини олиш, қўшимча неврлогик консултациялар, текширувлар ва қиммат симптоматик препаратларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: диабетик полинейропатия билан оғриган беморларда витамин B12 етишмовчилигини коррекция қилиш натижасида стимуляцион электронейромиография кўрсаткичларининг ишончли яхшиланиши ва периферик нервлар функционал ҳолатининг қисман тикланиши исботланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази илмий кенгаши томонидан 2025 йил 4 мартда 2-сон билан тасдиқланган «Метформин қабул қилаётган қандли диабет 2 тур беморларида витамин B12 етишмовчилиги ва қўшимча витамин B12 қабул қилишга бўлган эҳтиёжни қондириш» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд филиали бўйича 14.03.2025 йилдаги 21-н-сон ҳамда академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 28.03.2025 йилдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 01/53-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: EQ-5D ва SF-36 шкалалари бўйича HRQoL кўрсаткичларининг яхшиланиши, вақтинчалик ва доимий меҳнатга лаёқатсизликнинг камайиши, меҳнатга лаёқатсизлик варақалари давомийлигининг қисқариши ва беморларнинг тиббий ёрдамдан қониқиш даражасининг ошишида намоён бўлади. Ҳаёт сифати умумий ўсиши бир беморга йилiga 0,05–0,1 QALY ни ташкил этади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун йилига сарфланадиган 7440000–9800000 сўм миқдорида маблағлар Витамин B12 етишмовчилигини эрта диагностика қилиш ва коррекциялаш орқали диабетик полинейропатия асоратларини олдини олиш, қўшимча неврлогик консултациялар, текширувлар ва қиммат симптоматик препаратларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: қон зардобидаги витамин B12 даражаси билан диабетик полинейропатиянинг клиник ва нейрофизиологик намоён бўлишларининг оғирлик даражаси ўртасида корреляцион боғлиқлик ўрнатилиб, уни диагностик ва прогностик маркер сифатида қўллаш мумкинлиги асосланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази илмий кенгаши томонидан 2025 йил 4 мартда 2-сон билан тасдиқланган «Метформин қабул қилаётган қандли диабет 2 тур беморларида витамин B12 етишмовчилиги ва қўшимча витамин B12 қабул қилишга бўлган эҳтиёжни қондириш» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд филиали бўйича 14.03.2025 йилдаги 21-н-сон ҳамда академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 28.03.2025 йилдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 01/53-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: хавф гуруҳларини шакллантириш, диагностика ва даволашда персоналлаштирилган ёндашувни таъминлаш, полинейропатия прогрессиясининг олдини олиш ва оғир асоратлар частотасини камайтиришда намоён бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун йилига сарфланадиган 7440000–9800000 сўм миқдорида маблағлар Витамин B12 етишмовчилигини эрта диагностика қилиш ва коррекциялаш орқали диабетик полинейропатия асоратларини олдини олиш, қўшимча неврлогик консултациялар, текширувлар ва қиммат симптоматик препаратларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: диабетик полинейропатияни эрта диагностика қилиш ва даволаш самарадорлигини мониторинг қилиш алгоритмига витамин B12 даражасини аниқлаш ҳамда стимуляцион электронейромиографияни киритишнинг мақсадга мувофиқлиги асосланганлиги бўйича таклифлар академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази илмий кенгаши томонидан 2025 йил 4 мартда 2-сон билан тасдиқланган «Метформин қабул қилаётган қандли диабет 2 тур беморларида витамин B12 етишмовчилиги ва қўшимча витамин B12 қабул қилишга бўлган эҳтиёжни қондириш» услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Самарқанд филиали бўйича 14.03.2025 йилдаги 21-н-сон ҳамда академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали бўйича 28.03.2025 йилдаги 55-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 01/53-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ижобий терапевтик таъсирни эрта аниқлаш имконияти, клиник назорат аниқлигининг ошиши ва диабетик полинейропатия прогрессиясининг олдини олиш орқали беморлар ногиронлигини камайтиришда намоён бўлади. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун йилига сарфланадиган 7440000–9800000 сўм миқдорида маблағлар Витамин B12 етишмовчилигини эрта диагностика қилиш ва коррекциялаш орқали диабетик полинейропатия асоратларини олдини олиш, қўшимча неврлогик консултациялар, текширувлар ва қиммат симптоматик препаратларга бўлган эҳтиёжни камайтириш натижасида иқтисод қилинади.