Жуманиёзова Сабоҳат Бектурдиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Антроп тамойил намоён бўлишининг фалсафий методологик жиҳатлари”, 09.00.01 – Онтология, гносеология ва мантиқ.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Fal1272.
Илмий раҳбар: Шермухамедова Нигина Арслановна, фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.F.01.07.
Расмий оппонентлар: Туленова Карима Жандаровна – фалсафа фанлари доктори, профессор, Ниязимбетов Марат Кудиярович – фалсафа фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент кимё-технология институти.
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади антроп тамойилнинг инсон-табиат муносабатлари динамикаси, жамият ривожланиши истиқболларини белгилаш омили ва илмий рационалликнинг методологияси сифатидаги фалсафий жиҳатларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Антроп тамойил инсон онгининг когнитив билимлар тизимига таянган ҳолда инновацион ғояларни вужудга келтириш, мураккаб ижтимоий шароитларда қатъий қарорлар қабул қилиш қобилиятини шакллантириш ва ривожлантиришга қодир бўлган диалектик жараён сифатида, онтологик жиҳатдан инсон фаол ақлининг ижтимоий борлиқда намоён бўлиш шакли, гносеологик жиҳатдан билим, тафаккур ва амалий фаолиятнинг ўзаро бирлигини таъминловчи борлиқни тушуниш усули ижтимоий тараққиётга хизмат қилиш механизми сифатида методологик аҳамият касб этиши асосланган;
антроп тамойилнинг шаклланиш жараёни ижтимоий муҳит, сиёсий тизим ва инсоннинг ички руҳий моҳияти ўртасидаги мураккаб ўзаро боғлиқликда ривожланиши антропологик парадигмалар кесимида таҳлил қилинган ва инсон моҳиятини талқин этишдаги рационал ва иррационал ёндашувлар ўртасидаги назарий фарқлар умумий жиҳатларнинг эпистемологик жиҳатлари очиб берилган;
антроп тамойил тафаккур синапсларининг кўтарилиши, миянинг фаоллашиши, фикр теранлигини таъминлаш методологияси сифатида ижтимоий муҳитда шаклланиши ва бу жараёнда билимдан бош омил сифатида фойдаланишнинг афзалликлари очиб берилган;
антроп тамойилнинг экстремал коммуникативизмга интилиш сифатида прагматик фаолият доирасида намоён бўлиши, мўътадил коммуникативизм коммуникатив рационалликнинг консептуал моделлари сифатида рационаллик ва интерсубективлик назарияси доирасида фикр, сўз ва амалиёт бирлигини таъминлаши илмий жиҳатдан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Антроп тамойил намоён бўлишининг фалсафий методологик жиҳатлари бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
Антроп тамойил инсон онгининг когнитив билимлар тизимига таянган ҳолда инновацион ғояларни вужудга келтириш, мураккаб ижтимоий шароитларда қатъий қарорлар қабул қилиш қобилиятини шакллантириш ва ривожлантиришга қодир бўлган диалектик жараён сифатида, онтологик жиҳатдан инсон фаол ақлининг ижтимоий борлиқда намоён бўлиш шакли, гносеологик жиҳатдан билим, тафаккур ва амалий фаолиятнинг ўзаро бирлигини таъминловчи борлиқни тушуниш усули ижтимоий тараққиётга хизмат қилиш механизми сифатида методологик аҳамият касб этишига оид ғоялардан Ўзбекистон Республикаси Маънавият ва маърифат марказида “Маънавий тараққиётни таъминлаш доирасида замонавий ва таъсирчан тарғибот технологияларини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий этиш” йўналишидаги методологик йўрикнома асосида услубий қўлланмаларни тайёрлаш ва уларни оммалаштиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маънавият ва маърифат марказининг 2025-йил 7-апрелдаги 10/177-сонли маълумотномаси). Натижалар, марказ ходимларининг аҳолининг психологик ҳолатини ўрганиш, уларнинг маънавий маданиятини тушуниш ва улар билан оқилона мулоқот маданиятини ташкил этишига хизмат қилган;
антроп тамойил тафаккур синапсларининг кўтарилиши, миянинг фаоллашиши, фикр теранлигини таъминлаш методологияси сифатида ижтимоий муҳитда шаклланиши ва билим унинг намоён бўлишига таъсир қилувчи бош омил эканлигига оид хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг ижтимоий фаол ёшлар қатламининг стапртап лойиҳаларини тайёрлаш, инновацион ғояларини замонавий кибер макондаги кибер хавфлардан сақланишда мафкуравий иммунитетни шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлигининг 2025-йил
26-майдаги 2-13-21-2838-сонли маълумотнома). Натижалар, ижтимоий фаол ёшларни рағбатлантириш, уларнинг мақсадли фаолиятини ташкил этиш ва янги авлод захира раҳбар кадрларини тайёрлашга хизмат қилган;
антроп тамойилнинг шаклланиш жараёни ижтимоий муҳит, сиёсий тизим ва инсоннинг ички руҳий моҳияти ўртасидаги мураккаб ўзаро боғлиқликда ривожланиши антропологик парадигмалар кесимида таҳлил қилинган ва инсон моҳиятини талқин этишдаги рационал ва иррационал ёндашувлар ўртасидаги назарий фарқлар умумий жиҳатларнинг эпистемологик жиҳатларига оид ғоялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасаси фаолиятида кўрсатувлар тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 2-июндаги 15-20/387-сонли маълумотномаси). Натижалар, мў'тадил коммуникавитизм моделларининг илмий фаолиятни тизимли ташкил қилишга хизмат қилган;
антроп тамойилнинг экстремал коммуникативизмга интилиш сифатида прагматик фаолият доирасида намоён бўлиши, мўтадил коммуникативизм коммуникатив рационалликнинг консептуал моделлари сифатида рационаллик ва интерсубъективлик назарияси доирасида фикр сўз ва амалиёт бирлигини таъминлашига оид ғоялардан Ўзбекистон маҳаллалари уюшмасининг фуқаролик жамияти институтларида ижтимоий муҳит барқарорлигини таъминлаш ва жамиятнинг маънавий-интеллектуал ривожлантиришнинг стратегиясини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон маҳаллалари уюшмасининг 2025-йил 4-июндаги 02-02-04/623-сонли маълумот-номаси). Натижалар, когнитив билимларга таянган ҳолда инновацион ғояларни илгари суриш, қатий қарорлар қабул қилиш қобилиятини шакллантирувчи ва уларни ривожлантирувчи диалектик жараён сифатида ижтимоий тараққиётни таъминлашга хизмат қилган.