Холдаров Муҳиддин Тўғилбой ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Янги Ўзбекистонда оиланинг ижтимоий қадрият сифатида ўрни”, 09.00.04 – Ижтомоий фалсафа.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Fal1083.
Илмий раҳбар: Мухаммадиева Ойниса Мустафакуловна, фалсафа фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.F.01.07.
Расмий оппонентлар: Атамуротов Садулла – фалсафа фанлари доктори, профессор, Мусаева Нодира Махмудовна – фалсафа фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Янги Ўзбекистонда оиланинг ижтимоий қадрият сифатида мақомини илмий асослаш ҳамда уни асраш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Янги Ўзбекистонда оиланинг ижтимоий қадрият сифатидаги ўрни, замонавий оила консепсиясининг ижтимоий-онтологик мазмуни фалсафанинг категориявий таҳлил, тизимли ёндашув ҳамда диалектик методлари воситасида очиб берилган;
Анъанавий оила моделидан замонавий (урбанизациялашган, икки даромадли, гендер тенгликка асосланган) оила моделига ўтиш жараёнларида социологик мониторинг асосида оилавий қадриятларнинг ўзгариши ижтимоий-фалсафий жиҳатдан асослаб берилган;
Оиланинг функсиялари (тарбия, ижтимоий назорат, эмоционал қўллаб-қувватлаш) рақамли муҳитда (ижтимоий тармоқлар, сунъий интеллект, онлайн алоқа воситалари) қай даражада сақланаётганлиги ёки ўзгарганлиги рақамли антропология ёндашуви асосида ўрганилиб, оила ичидаги рақамли “шахсий макон” тушунчаси илмий жиҳатдан асосланган;
Янги Ўзбекистон жамиятида оиланинг ижтимоий қадрият сифатидаги трансформацияси традиционалистик дунёқараш ва замонавий қадриятлар ўртасидаги диалектик муносабатлар асосида кечаётгани, глобаллашув шароитида ресторация, модернизация ҳамда барқарорлик тенденсияларининг ички қарама-қаршиликлари таъсирида эклектик тизим сифатида шаклланаётгани илмий асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Янги Ўзбекистонда оиланинг ижтимоий қадрият сифатидаги ўрнини мустаҳкамлаш бўйича олиб борилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
Янги Ўзбекистонда оиланинг ижтимоий қадрият сифатидаги ўрни ва аҳамияти ижтимоий-фалсафий нуқтайи назардан комплекс таҳлил қилиниб, замонавий оила консепсиясининг ижтимоий-онтологик мазмуни фалсафанинг категориявий таҳлил, тизимли ёндашув ҳамда диалектик методлари воситасида очиб берилган илмий хулоса таклифларидан 2024-2025-йилларда Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг “Маҳалла” телерадиоканалида эфирга узатилган “Китоб ва келажак” ҳамда “Маърифат чироқлари” номли илмий, ма'навий-маданий телерадиодастурлари ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Миллий телерадиокомпанияси “Маҳалла” телерадиоканали давлат муассасасининг 2025-йил 4-апрелдаги 22-сонли маълумотномаси). Натижада, диссертацияда илгари сурилган таклиф ва тавсиялар телекўрсатувлар илмий савиясини оширишга ҳамда тингловчиларнинг оила ва оилавий муносабатларга оид тушунчаларини юксалтиришга, Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган оила институтини мустаҳкамлашга қаратилган ислоҳотлар борасидаги билимларини кенгайтиришга хизмат қилди;
Анъанавий оила моделидан замонавий (урбанизациялашган, икки даромадли, гендер тенгликка асосланган) оила моделига ўтиш жараёнларида социологик мониторинг асосида оилавий қадриятларнинг ўзгариши ижтимоий-фалсафий жиҳатдан асослаб берилган хулосалари ва илмий-амалий таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маданият ва маърифат” телеканали “Агар” ток-шоуси ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 09-апрелдаги 01-20/227-сонли маълумотомаси). Натижада, диссертацияда илгари сурилган хулоса ва таклифлар оммавий ахборот воситалари орқали кенг жамоатчиликка етказилиб, жамиятда оилавий қадриятларнинг трансформацияси, замонавий оила моделининг мазмун-моҳияти ҳамда унинг ижтимоий аҳамияти юзасидан ижтимоий онгни шакллантиришга хизмат қилган. Шу билан бирга, мазкур илмий натижалар асосида тайёрланган ссенарий оилавий муносабатларнинг долзарб муаммоларини ёритиш, уларни ижтимоий-фалсафий жиҳатдан таҳлил қилиш ҳамда кенг аудиторияда муҳокама қилиш имконини берган.;
Оиланинг функсиялари (тарбия, ижтимоий назорат, эмоционал қўллаб-қувватлаш) рақамли муҳитда (ижтимоий тармоқлар, сунъий интеллект, онлайн алоқа воситалари) қай даражада сақланаётганлиги ёки ўзгарганлиги рақамли антропология ёндашуви асосида ўрганилиб, оила ичидаги рақамли “шахсий макон” тушунчаси оид илмий жиҳатдан асосланган хулоса ва янгиликларидан Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2024-2025-йилларда амалга оширилаётган илмий-тадқиқотлар давлат грантлари лойиҳаси доирасида АЛМ-202403110247 рақамли “Ёшларни турли мафкуравий хуружлардан ҳимоя қилиш ва маънавий-ахлоқий тарбиялаш бўйича ўқув ва илмий-методик қўлланмалар, услубий тавсия, маърифий адабиёт ва медиа маҳсулотлар мажмуасини яратиш” мақсадли-амалий лойиҳасида фойдаланилган. (Республика Маънавият ва маърифат маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институтининг 2025-йил 10-сентябрдаги 10/567-сонли маълумотномаси) Натижада, мазкур илмий хулоса ва янгиликлар ёшларни мафкуравий хуружлардан ҳимоя қилиш, уларнинг маънавий-ахлоқий тарбиясини кучайтириш ҳамда оила институтининг рақамли муҳитдаги функсияларини самарали амалга оширишга хизмат қилган.
Янги Ўзбекистон жамиятида оиланинг ижтимоий қадрият сифатидаги трансформацияси традиционалистик дунёқараш ва замонавий қадриятлар ўртасидаги диалектик муносабатлар асосида кечаётгани, глобаллашув шароитида ресторация, модернизация ҳамда барқарорлик тенденсияларининг ички қарама-қаршиликлари таъсирида эклектик тизим сифатида шаклланаётгани илмий асосланган хулоса ва натижалари партия низом ва дастури асосида ишлаб чиқилган чора-тадбирларда назарда тутилган тарихий, маданий ва маънавий муҳитни барқарорлаштиришда унумли фойдаланилган. (“Миллий тикланиш” демократик партияси Марказий кенгашининг 2025-йил 6-ноябрдаги 02/06-104-сонли маълумотномаси). Диссертация ишида келтирилган таклиф ва тавсиялар “Миллий тикланиш” демократик партияси фаолиятида қўлланилиб, партия тизимидаги ходимларнинг сиёсий ҳамда маънавий-маърифий билим ва кўникмаларини ошириш, шунингдек, ўқув-услубий ҳамда мафкуравий тарғибот ишларини илмий савиясини оширишга хизмат қилган.
