Avazov Jamshid Orzikulovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining immunogenetik va mikrobiotik omillari” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya hamda 14.00.20 – Tibbiy genetika (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.PhD/Tib6564.
Ilmiy rahbarlar: Xatamov Xayrulla Musurmonovich, tibbiyot fanlari doktori; Ziyadullaev Shuxrat Xudoyberdievich tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Immunologiya va inson genomikasi instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Rasmiy opponentlar: Muxamedov Rustam Sultanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Irsalieva Fatima Xusnutdinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining immunogenetik va mikrobiotik omillarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor dilatatsion kardiomiopatiyali bemorlarda limfotsitoz fonida CD3+, CD8 ilk bor atopik dermatitli bemorlar teri mikrobiotasida Staphylococcus spp. ni MALDI-ToF MS usuli bilan aniqlangan disbiotik holatda Staphylococcus aureus ustunlik qilishi, ushbu mikroorganizm kasallik bilan bog‘liq biomarker ekanligi isbotlangan;
atopik dermatitning turli klinik shakllari, og‘irligi va bosqichlarida teri mikrobiotasida Staphylococcus aureus ni sezilarli darajada ustunligi va rezident koagulazonegativ stafilokokklar (CoNS - Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus hominis va Staphylococcus haemolyticus) esa ayniqsa, avj oluvchi fazalarda va kasallik og‘ir shakllarida kamroq uchrashi aniqlangan;
ilk bor o‘zbek populyasiyasiga mansub axolida atopik dermatit kasalligiga moyillikni IL-4 geni C-589T polimorfizmining T-allel va TT-genotipi namoyon qilishi, kasallikdan ximoya (protektorlik)ni C allel va CC genotipi namoyon qilishi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek populyasiyasiga mansub axoli atopik dermatit kasalligida IL-17A geni G-197A (rs2275913) polimorfizmi genotip va allellarining sog‘lomlarga nisbatan uchrashi darajalari orasida statistik jihatdan ahamiyatli farqlanmasligi sababli ushbu gen polimorfizmining atopik dermatitga bog‘liq emasligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
Atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining immunogenetik va mikrobiotik omillarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalarga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor atopik dermatitli bemorlar teri mikrobiotasida Staphylococcus spp. ni MALDI-ToF MS usuli bilan aniqlangan disbiotik holatda Staphylococcus aureus ustunlik qilishi, ushbu mikroorganizm kasallik bilan bog‘liq biomarker ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti ilmiy kengashining 2025 yil 25 dekabrdagi 12-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 25.12.2025 yildagi №14-sonli buyrugi va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2026 yildagi №13-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2026 yil 12-yanvardagi №01/54 -sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfini belgilash usulini qo‘llash kasallik progressirlanishini oldini olish va statsionarda davolanish muddatini qisqartirish xisobiga iqtisodiy samaradorlikka erishishga imkon yaratadi; xulosa: atopik dermatitli bemorlar teri mikrobiotasi disbiotik holatida Staphylococcus aureus ustunlik qilishi, ushbu mikroorganizm kasallik bilan bog‘liq biomarker ekanligi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: atopik dermatitning turli klinik shakllari, og‘irligi va bosqichlarida teri mikrobiotasida Staphylococcus aureus ni sezilarli darajada ustunligi va rezident koagulazonegativ stafilokokklar (CoNS - Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus hominis va Staphylococcus haemolyticus) esa ayniqsa, avj oluvchi fazalarda va kasallik og‘ir shakllarida kamroq uchrashi aniqlanganligi bo‘yicha «IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti ilmiy kengashining 2025 yil 25 dekabrdagi 12-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 25.12.2025 yildagi №14-sonli buyrugi va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2026 yildagi №13-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2026 yil 12-yanvardagi №01/54 -sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfini belgilash usulini qo‘llash kasallik progressirlanishini oldini olish va statsionarda davolanish muddatini qisqartirish xisobiga iqtisodiy samaradorlikka erishishga imkon yaratadi; xulosa: atopik dermatitning turli klinik shakllari, og‘irligi va bosqichlarida teri mikrobiotasida Staphylococcus aureus ni sezilarli darajada ustunligi va rezident koagulazonegativ stafilokokklar (CoNS - Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus hominis va Staphylococcus haemolyticus) esa ayniqsa, avj oluvchi fazalarda va kasallik og‘ir shakllarida kamroq uchrashi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek populyasiyasiga mansub axolida atopik dermatit kasalligiga moyillikni IL-4 geni C-589T polimorfizmining T-allel va TT-genotipi namoyon qilishi, kasallikdan ximoya (protektorlik)ni C allel va CC genotipi namoyon qilishi isbotlanganligi bo‘yicha «IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti ilmiy kengashining 2025 yil 25 dekabrdagi 12-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 25.12.2025 yildagi №14-sonli buyrugi va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2026 yildagi №13-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2026 yil 12-yanvardagi №01/54 -sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfini belgilash usulini qo‘llash kasallik progressirlanishini oldini olish va statsionarda davolanish muddatini qisqartirish xisobiga iqtisodiy samaradorlikka erishishga imkon yaratadi; xulosa: o‘zbek populyasiyasiga mansub axolida atopik dermatit kasalligiga moyillikni IL-4 geni C-589T polimorfizmining T-allel va TT-genotipi namoyon qilishi, kasallikdan ximoya (protektorlik)ni C allel va CC genotipi namoyon qilishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek populyasiyasiga mansub axoli atopik dermatit kasalligida IL-17A geni G-197A (rs2275913) polimorfizmi genotip va allellarining sog‘lomlarga nisbatan uchrashi darajalari orasida statistik jihatdan ahamiyatli farqlanmasligi sababli ushbu gen polimorfizmining atopik dermatitga bog‘liq emasligi aniqlanganligi bo‘yicha «IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti ilmiy kengashining 2025 yil 25 dekabrdagi 12-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 25.12.2025 yildagi №14-sonli buyrugi va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 06.01.2026 yildagi №13-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2026 yil 12-yanvardagi №01/54 -sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda atopik dermatitga moyillik va progressirlanishining o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali va Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida IL-4 va IL-17A genlari polimorf markerlarini aniqlash asosida atopik dermatit rivojlanishining genetik xavfini belgilash usulini qo‘llash kasallik progressirlanishini oldini olish va statsionarda davolanish muddatini qisqartirish xisobiga iqtisodiy samaradorlikka erishishga imkon yaratadi; xulosa: o‘zbek populyasiyasiga mansub axoli atopik dermatit kasalligida IL-17A geni G-197A (rs2275913) polimorfizmining atopik dermatitga bog‘liq emasligi aniqlangan.
