Авезова Дилнура Байрамовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Она тили таълимида ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакасини ривожлантириш методикаси”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Ped9934.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
Илмий раҳбар: Мавлонова Кларахон Махмутовна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.03.03.
Расмий оппонентлар: Шодиева Матлуба Жураевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Кенжаева Мухайё Абдумуродовна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат педагогика институти
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади она тили таълими жараёнида ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакаларини ривожлантиришга оид илмий ва методик асосларни тадқиқ қилиш, таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакасини ривожлантиришнинг педагогик шарт-шароитлари ёзма нутқини ривожлантиришни мақсад, педагогик-психологик хусусиятларга мослаштириш, таълим ресурсларини аналитик-синтетик типдаги машқларга ва эссе матни мазмуни талабларига интеграциялашни диагностик таҳлил асосида аниқлаштирилган;
она тили таʼлимида ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакасини ривожлантириш модели мустақил фикрни баён қилишнинг стратегик вазифаларини мазмунли-жараёнли компонентига функсионал боғлиқлигини ташкил этувчи алгоритмни киритиш, мавзу моҳиятини грамматик саводхонлик мезонларига модернизациялаш асосида такомиллаштирилган;
она тили дарсларида эссе ёзиш малакасини ривожлантириш методикаси тайёргарлик-ёзиш-тақдим этишдаги когнитив жараённи коллоборатив мазмунга мослаштириш, индивидуаллаштирилган таʼлимни матн яхлитлиги, саводхонлик, тил бирликлари услубияти (нутқнинг жўялилиги)га оид инновацион дидактик ресурсларни қўллаш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларнинг эссени ёзиш малакасини ривожлантириш самарадорлиги баҳолаш мезонларини аниқлаш ва тизимли белгилашда ғоянинг тўлиқ очилиши, мантиқийлик ва изчилликни тил ва услуб кўрсаткичларига имитациялаш, даражали баҳолаш шкаласини жорий этиш ва комплекс баҳолаш усулларини қўллаш асосида оширилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Она тили дарсларида ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакаларини ривожлантириш методикаси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакасини ривожлантиришнинг педагогик шарт-шароитлари ёзма нутқини ривожлантиришни мақсад, педагогик-психологик хусусиятларга мослаштириш, таълим ресурсларини аналитик-синтетик типдаги машқларга ва эссе матни мазмуни талабларига интеграциялашни диагностик таҳлил асосида аниқлаштиришга оид тавсиялар “Ёзма ишларни ташкил этиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети кенгашининг 2025-йил 1-июлдаги 11/3.2-сонли қарорига асосан берилган 2025-371У-716 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада она тили таълимида ёзма ишларни ташкил этиш методикаси қисмининг инновацион ёндашувлар асосида бойишига хизмат қилган;
она тили таълимида ўқувчиларнинг эссе ёзиш малакасини ривожлантириш модели мустақил фикрни баён қилишнинг стратегик вазифаларини мазмунли-жараёнли компонентига функсионал боғлиқлигини ташкил этувчи алгоритмни киритиш, мавзу моҳиятини грамматик саводхонлик мезонларига модернизациялаш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар “Ёзма ишларни ташкил этиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети кенгашининг 2025-йил 1-июлдаги 11/3.2-сонли қарорига асосан берилган 2025-371У-716 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада ўқув қўлланма мазмуни эссе тузилмаси, эссе таҳрири, эссени баҳолаш мезони, эссе ёзиш йўриқномаси билан бойиган ҳамда ўқувчиларда эссе ёзиш ва хатолар устида ишлаш кўникмасининг ривожланишига эришилган;
она тили дарсларида эссе ёзиш малакасини ривожлантириш методикаси тайёргарлик-ёзиш-тақдим этишдаги когнитив жараённи коллоборатив мазмунга мослаштириш, индивидуаллаштирилган таълимни матн яхлитлиги, саводхонлик, тил бирликлари услубияти (нутқнинг жўялилиги)га оид инновацион дидактик ресурсларни қўллаш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар “Ёзма ишларни ташкил этиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети кенгашининг 2025-йил 1-июлдаги 11/3.2-сонли қарорига асосан берилган 2025-371У-716 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада мазкур лойиҳа мазмунида ўқувчиларнинг эссе ёза олиш лаёқатини ошириш, шунингдек, нутқий ва лингвистик компетенсияларни ривожлантириши нуқтайи назаридан бойишига хизмат қилган;
ўқувчиларнинг эссени ёзиш малакасини ривожлантириш самарадорлиги баҳолаш мезонларини аниқлаш ва тизимли белгилашда ғоянинг тўлиқ очилиши, мантиқийлик ва изчилликни тил ва услуб кўрсаткичларига имитациялаш, даражали баҳолаш шкаласини жорий этиш ва комплекс баҳолаш усулларини қўллаш асосида оширишга оид таклифлар “Ёзма ишларни ташкил этиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети кенгашининг 2025-йил 1-июлдаги 11/3.2-сонли қарорига асосан берилган 2025-371У-716 рақамли нашр рухсатномаси). Натижада “Ёзма ишларни ташкил этиш методикаси” номли ўқув қўлланмаси мазмунининг такомиллашувига хизмат қилган.
