Наширова Дилноза Буриевнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларда йўналма ҳаракат фе'лларининг семантик типологияси ва ўзаро таржимаси” 10.00.06 - Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №B2023.1.PhD/Fil3120
Илмий раҳбар: Менглиев Бахтиёр Раджабович, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК рақами: DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05. 
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Тожиева Гулбаҳор Номозовна; филология фанлари доктори, профессор Нармурадов Зайниддин Раджабович. 
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларидаги йўналма ҳаракат феълларининг семантик хусусиятларини қиёслаш, лексикографик талқинини очиб бериш, ўзаро чогʻиштириш орқали уларнинг умумий ҳамда фарқли жиҳатларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
йўналма ҳаракат феъллари семик таркиби аташ, ифода ва вазифа семаларидан таркиб топиши, бунда уларнинг вазифа семаси ўзгармас, аташ ва ифода семалари сезиларли даражада фарқли эканлиги далилланган;
ўзбек ва инглиз тилларида йўналма ҳаракат феъллари ҳаракат феъллари сирасига киритилиши уларнинг лексик семантик гуруҳи таркибидаги унсурларнинг бирлаштирувчи ва фарқловчи белгиларини ўрганиш натижасида чиқарилган хулосаларга асосланиши орқали очиб берилган;
феълларда, хусусан, йўналма ҳаракат феълларида тил бирликларининг ўзаро мантиқий мослиги талаб қилганлиги учун синтагматик муносабатлар мавжудлиги, аммо феъллардаги маъно муносабатларини бутун ва қисм нуқтайи назаридан ташкил этиш имконсизлиги туфайли иерархик муносабатлар мавжуд эмаслиги исботланган;
йўналма ҳаракат феълларининг берилиши инглиз тилидаги изоҳли луғатларда барча маълумотларни қамраб олиши, ўзбек тилидаги изоҳли луғатларда феълларнинг грамматик кўрсаткичлари ва этимологик маълумотлари берилмаслиги билан ўзига хослик ҳосил қилиши шу тиллардаги луғатлар таҳлили воситасида очиб берилган; 
инглизча-ўзбекча, ўзбекча-инглизча луғатларда йўналма ҳаракат феълларига оид маълумотлар лексема, унинг транскрипсияси, грамматик кўрсаткичлари, таржима эквиваленти каби маълумотлардан ташқари жонли нутқда юзага чиқувчи прагматик хусусиятларни ифодаловчи маълумотларни ҳам қамраб олиши лозимлиги нутқий парчалар воситасида далилланган.  
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  
Инглиз ҳамда ўзбек тилларида йўналма ҳаракат феълларининг семантик хусусиятлари, ўзаро таржимаси ва лексикографик талқинини тадқиқ қилиш бўйича олинган натижалар асосида:
йўналма ҳаракат феълларининг берилиши инглиз тилидаги изоҳли луғатларда барча маълумотларни қамраб олиши, ўзбек тилидаги изоҳли луғатларда феълларнинг грамматик кўрсаткичлари ва этимологик маълумотлари берилмаслиги билан ўзига хослик ҳосил қилиши шу тиллардаги луғатлар таҳлили воситасида очиб берилганлиги ва инглизча-ўзбекча, ўзбекча-инглизча луғатларда йўналма ҳаракат феълларига оид маълумотлар лексема, унинг транскрипсияси, грамматик кўрсаткичлари, таржима эквиваленти каби маълумотлардан ташқари жонли нутқда юзага чиқувчи прагматик хусусиятларни ифодаловчи маълумотларни ҳам қамраб олиши лозимлиги исботланганига доир қарашлардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2020-2023-йилларга мўлжалланган АМ-ФЗ-201908172 рақамли “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2023-йил 22-декабрдаги № 01/4-2781 рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа материаллари мавҳум отларнинг ўзаро таржимаси, уларнинг лугʻатларда берилишига оид янги илмий манба ва маълумотлар билан бойиган;
ўзбек ва инглиз тилларида йўналма ҳаракат феъллари ҳаракат феъллари сирасига киритилиши уларнинг лексик семантик гуруҳи таркибидаги унсурларнинг бирлаштирувчи ва фарқловчи белгиларини ўрганиш натижасида чиқарилган хулосаларга асосланиши орқали очиб берилганлиги, шунингдек, йўналма ҳаракат феълларининг берилиши инглиз тилидаги изоҳли луғатларда барча маълумотларни қамраб олиши, ўзбек тилидаги изоҳли луғатларда феълларнинг грамматик кўрсаткичлари ва этимологик маълумотлари берилмаслиги билан ўзига хослик ҳосил қилиши шу тиллардаги луғатлар таҳлили воситасида далилланганлигига оид маълумотлардан 2021-2023-йилларга мўлжалланган СУЗ-800-21-ГР-3181 рақамли “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге cомпетенcе ат Карши Стате Университй” номли халқаро грант лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2024-йил 12-январдаги № 04/98 рақамли маълумотномаси). Бу маълумотлар лойиҳа доирасида тайёрланган илмий мақолалар, тезислар ҳамда монографиялар савиясини оширишда хизмат қилган; 
феълларда, хусусан, йўналма ҳаракат феълларида тил бирликларининг ўзаро мантиқий мослиги талаб қилганлиги учун синтагматик муносабатлар мавжудлиги, аммо феъллардаги маъно муносабатларини бутун ва қисм нуқтаи назаридан ташкил этиш имконсизлиги туфайли иерархик муносабатлар мавжуд эмаслиги исботланганлигига доир маълумотлардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпанияси “Олтин воҳа” радиосининг “Очиқ мулоқот” радиоешиттиришида фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2023-йил 29-декабр 17-05/284-сонли маълумотномаси). Натижада мазкур радиоешиттириш мазмуни мукаммаллашган, илмий далилларга бой бўлишини таъминлаш имконини берган.