Мирзабаев Жамшид Иркиновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Минтақада туристик хизматлар ва маҳсулотлар бозорини ривожлантириш” 08.00.05 – “Хизмат кўрсатиш тармоқлар иқтисодиёти”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Iqt5690
Илмий раҳбар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Пўлатов Муҳиддин Эгамбердиевич
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти, DSc.03/2025.27.12.I.27.01
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Тухлиев Искандар Суюнович; иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Эштаев Алишер Абдуғаниевич
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети
Диссертация йўналиши: илмий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади
минтақада туристик хизматлар ва маҳсулотлар бозорини ривожлантириш бўйича илмий-амалий таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
“туристик хизматлар” ва “туристик маҳсулот” тушунчалари бўйича мавжуд назарий ёндашувлар, илмий манбалар ва амалий кузатувлар таҳлили асосида, туризм соҳасининг функсионал хусусиятлари, турист эҳтиёжларининг динамикаси ҳамда кўп тармоқли хизмат кўрсатувчи субъектлар ўзаро алоқалари қонуниятларини инобатга олган ҳолда, ушбу категорияларнинг мазмун-моҳиятини тўла қамраб олувчи такомиллашган муаллифлик таърифлари ишлаб чиқилган;
туристик маҳсулотлар ва хизматлар сифатига таъсир қилувчи омиллар тизимли таҳлил қилиниб, хизмат кўрсатишнинг тезлиги ва аниқлиги, ходимларнинг касбий малакаси, хавфсизлик стандартларига риоя этилиши, хизматнинг барқарорлиги ва ишончлилиги, санитария-гигиена меъёрлари, тўлов хизматларининг қулайлиги ҳамда туристик ахборотнинг очиқлиги ва шаффофлигидан иборат бош компонентлар тавсия қилинган;
мавсумий чекловларни камайтириш мақсадида йил давомида амал қиладиган турларни ташкил этиш, миллий анъаналар ва маданий меросга асосланган иммерсив маҳсулотлар яратиш кабиларни ўз ичига олган, туристик бозорда талабнинг ўзгарувчанлиги, туристлар эҳтиёжларининг хилма-хиллиги ва ҳудудий ресурслар салоҳиятини чуқур таҳлил қилиш асосида туристик маҳсулотларни диверсификация қилишнинг устувор йўналишлари илмий жиҳатдан асосланган;
Самарқанд вилоятида туристик хизматлар ҳажмининг 2010 – 2024-йиллардаги динамикаси асосида 2025 – 2029-йилларга мўлжалланган прогноз параметрлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Минтақада туризм хизматлари ва маҳсулотлари бозорини ривожлантириш юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
“туристик хизматлар” ва “туристик маҳсулот” тушунчалари бўйича мавжуд назарий ёндашувлар, илмий манбалар ва амалий кузатувлар таҳлили асосида, туризм соҳасининг функсионал хусусиятлари, турист эҳтиёжларининг динамикаси ҳамда кўп тармоқли хизмат кўрсатувчи субъектлар ўзаро алоқалари қонуниятларини инобатга олган ҳолда, ушбу категорияларнинг мазмун-моҳиятини тўла қамраб олувчи такомиллашган муаллифлик таърифлари 61010400 – Туризм (фаолият йўналишлари бўйича)” таълим йўналишининг талабалари учун тайёрланган “Халқаро туризм” номли дарсликка киритилган (Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти Кенгашининг 2025-йил 31-октябрдаги 3-сонли қарори, 296-31/10 рақамли гувоҳнома). Ушбу таърифлар туризм соҳасининг функсионал хусусиятлари, турист эҳтиёжларининг динамикаси ва хизмат кўрсатувчи субъектлар ўртасидаги ўзаро боғлиқлик қонуниятларини қамраб олган ҳолда, таълим жараёнида туризм категорияларини аниқ ва замонавий талқинда ўргатиш имконини яратган;
туристик маҳсулотлар ва хизматлар сифатига таъсир қилувчи омиллар тизимли таҳлил қилиниб, хизмат кўрсатишнинг тезлиги ва аниқлиги, ходимларнинг касбий малакаси, хавфсизлик стандартларига риоя этилиши, хизматнинг барқарорлиги ва ишончлилиги, санитария-гигиена меъёрлари, тўлов хизматларининг қулайлиги ҳамда туристик ахборотнинг очиқлиги ва шаффофлигидан иборат бош компонентлар Самарқанд вилояти туризм бошқармаси фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Туризм Қўмитасининг 2026-йил 13-январдаги 03-17/310-сонли маълумотномаси). Мазкур таркибий йўналишларни амалиётга жорий этиш натижасида хизматлар сифатини назорат қилиш тизими такомиллаштирилди, туристлар қониқиш даражаси юқорилади, хизмат кўрсатувчи субъектлар фаолияти муайян стандартлар асосида мувофиқлаштирилди ҳамда ҳудудий туристик маҳсулотнинг рақобатбардошлик имкониятлари кенгайди;
мавсумий чекловларни камайтириш мақсадида йил давомида амал қиладиган турларни ташкил этиш, миллий анъаналар ва маданий меросга асосланган иммерсив маҳсулотлар яратиш кабиларни ўз ичига олган, туристик бозорда талабнинг ўзгарувчанлиги, туристлар эҳтиёжларининг хилма-хиллиги ва ҳудудий ресурслар салоҳиятини чуқур таҳлил қилиш асосида туристик маҳсулотларни диверсификация қилишнинг устувор йўналишлари Самарқанд вилояти туризм бошқармаси фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Туризм Қўмитасининг 2026-йил 13-январдаги 03-17/310-сонли маълумотномаси). Мазкур диверсификация ёндашувлари ҳудудда туристик таклифнинг барқарорлигини таъминлаб, мавсумийликка боғлиқ хавфларни камайтириш, маҳаллий туристик маҳсулотнинг жозибадорлигини оширишга ёрдам берган;
Самарқанд вилоятида туристик хизматлар ҳажмининг 2010 – 2024-йиллардаги динамикаси асосида 2025 – 2029-йилларга мўлжалланган прогноз параметрлари ишлаб чиқилган ва Самарқанд вилояти туризм бошқармаси фаолиятига жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Туризм Қўмитасининг 2026-йил 13-январдаги 03-17/310-сонли маълумотномаси). Прогнознинг амалга оширилиши натижасида Самарқанд вилоятида туристик хизматлар хажми полинимиал модел бўйича 2029-йилга бориб 2,0 баробарга ошиши башорат қилинган.