Очилов Озоджон Мардиевичнинг 
филология фанлари бўйича фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“ХХ аср биринчи чораги хитой шеъриятининг янгиланиш тамойиллари” 
10.00.05 – “Осиё ва Африка халқлари тили ва адабиёти” (филология фанлари) 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.DSc/Fil434
Илмий маслаҳатчи: Маннонов Абдураҳим Муталович, филология фанлари доктори, профессор 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат шарқшунослик университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат шарқшунослик университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.05.03.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Мухибова Улфатхон Учкуновна; филология фанлари доктор, профессор Насирова Саодат Абдуллаевна; филология фанлари доктори, профессор Жабборов Нурбой Абдулхакимович.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллар институти 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқот мақсади ХХ аср биринчи чораги хитой шеъриятининг янгиланиш тамойилларини тарихий-адабий ҳамда бадиий-эстетик контекстда очиб бериш, уларнинг лингвопоетик индикаторларини корпус ва матн таҳлили асосида аниқлаш ва олинган натижаларни эмпирик текширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ХХ аср биринчи чорагидаги хитой шеъриятининг янгиланиши икки босқич (1900-1916 ва 1917-1925-йиллар) кесимида қиёсий-фазавий ёндашув асосида тизимли тадқиқ қилиниб, биринчи босқичда янгиланишнинг асосан мазмуний характер касб этган ҳолда анъанавий поетик қобиқ доирасида кечгани, иккинчи босқичда эса янгиланишнинг тил, шакл, ритм, образ ва функсионал вазифа даражасида тизимли тус олиб, янги поетик моделга айлангани аниқланган;
илк бор сивилизацион босим, парадигматик узилиш ва ижодий кўплик тушунчаларига таянган ҳолда ишлаб чиқилган янгиланишни изоҳловчи интегратив назарий модел асосида янгиланиш жараёни тарихий “чақириқ-жавоб”, парадигма алмашинуви ва кўплик/ризома уйғунлигида  намоён бўлиши далилланган;  
анъанавий хитой шеъриятининг таркибий ва институционал асосларини ташкил этган пинг–зе оҳанг тизими, 5/7 бўғинли вазн, қофия меъёрлари ҳамда давлат имтиҳон тизими (кежü) замонавий даврда юзага келган парадигматик тўқнашувнинг структур сабаблари сифатида қайта талқин қилиниб, янгиланиш жараёнини секинлаштирувчи омиллардан бўлгани илмий далиллар ёрдамида исботланган;
байхуа тилига хос замон-аспект маркерлари, пунктуация, юкламалар ҳамда шахс олмошлари янги поетик нутқда ритм яратиш, субективлик ва диалогикликни кучайтиришга хизмат қилганлиги корпус таҳлиллар асосида аниқланган; 
янги шеъриятнинг миллий уйғониш, шахс эркинлиги, илм-фан тараққиёти ва ижтимоий танқидни ифодаловчи оммавий адабий майдонга айланиши, замонавий дунёқараш таъсирида кечинма ва ғояларни бевосита баён қилишдан кўра, образ ва аниқ деталлар орқали ифодалаш устувор аҳамият касб эта бошлаши, мавҳум-консептуал лексика ҳамда замонавий образларнинг бадиий функсияси фаоллашуви, лирик қаҳрамон ифодаси янгиланиб, тасвирда кўриш, эшитиш ва ҳаракат унсурларининг кучайиши каби қатор омиллар янги ритмик имкониятларни юзага чиқаргани назарий ва матний таҳлиллар асосида далилланган;
шеърият янгиланиш тамойилларини изоҳлаш учун “ички шаклланиш – ташқи тезлашув” консептуал ёндашув модели ишлаб чиқилган бўлиб, ички поетик ривож омиллари билан ташқи эстетик таъсирларнинг танлаб ўзлаштирилиши янгиланиш жараёнининг асосий ҳаракатлантирувчи механизми эканлиги исботланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. ХХ аср биринчи чораги хитой шеъриятининг янгиланиш тамойилларига оид тадқиқотнинг назарий ва амалий натижалари асосида:
Тадқиқотда илгари сурилган “ички шаклланиш – ташқи тезлашув” тамойилига асосланган консептуал ёндашув, шунингдек образ ва конкрет деталлар орқали ифодалашнинг кучайиши, байхуа синтактик соддалиги билан символистик ифода унсурларининг уйғунлашуви; романтизм, имажизм, символизмга хос поетик кечинмаларнинг фуқаровий мазмун билан бойиши ҳамда пролетар ифода воситаларининг халқона ритм билан қўшилиши натижасида янгиланиш жараёни узилишсиз кечгани ҳақидаги илмий хулосалар, шунингдек, корпус таҳлилга таяниб эришилган қатор амалий натижалардан Тошкент давлат шарқшунослик университетининг 2023-йил 11-июндаги 26-ИБ қарори билан ташкиллаштирилган “Адабиётшунослик терминлар луғати” амалий лойиҳаси доирасида хитой адабиёти терминларини шакллантиришда фойдаланилган (Тошкент давлат шарқшунослик университетининг 2026-йил, 13-февралдаги 04/391-сон маълумотномаси). Натижада, хитой адабиётининг анъанавий ва замонавий шеъриятига доир юзга яқин термин учун аниқ, меъёрий ва замонавий изоҳлар ишлаб чиқишга хизмат қилган.
Икки босқичли қиёсий таҳлил модели асосида янгиланиш динамикасини тил, шакл ва образлар кесимида хариталаш, турли назарий консепсияларни бирлаштириш натижасида ишлаб чиқилган интегратив назарий модел, ички ва ташқи омиллардан танлаб-ўзлаштириш консептуал харитасини қўллаш борасидаги қарашлар, корпус яратиш ва унда амалий таҳлиллар ўтказишга оид тадқиқот натижаларидан Чехия Республикасининг Прага шаҳридаги Карлов университетида ўқитилган маъруза машғулотлари доирасида фойдаланилган (Карлов университетининг 2025-йил, 24-сентябрдаги маълумотномаси). Натижада, тингловчиларда индикатор тўпламларини ҳисоблаб чиқиш, даврий кесимларда динамикани талқин қилиш ҳамда хитой шеърий янгиланиши траекториясини ёритувчи таҳлилий ёзма ишланмалар тайёрлаш кўникмаларининг шаклланишига хизмат қилган;
Анъанавий хитой шеърияти парадигмасининг барқарорлигини таъминлаган пинг–зе оҳанг тизими, 5/7 бўғинли вазн, қофия меъёрлари ҳамда кежü институти замонавий даврда парадигматик тўқнашувни юзага келтирган структур омиллар эканлиги; веняндан байхуага ўтиш жараёнида замон/аспект маркерлари, пунктуация ва шахс олмошларининг фаоллашуви поетик ритм ҳамда субективликни кучайтиргани, қатъий метрдан эркин шеърга ўтиш эса интонация, пауза ва такрор асосида меъёрлашгани борасидаги таҳлиллар ва хулосалардан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси томонидан амалга оширилаётган лойиҳалар, маҳорат дарслари ва таржима форумларида фойдаланилган (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг 2025-йил, 25-ноябрдаги 01-03/433 сонли маълумотномаси). Натижада, таржима амалиётида шеърий матннинг ритмик-пунктуацион хусусиятларини сақлаш, субектив ифода воситаларини адекват бериш ҳамда модерн поетик мазмунни тўғри талқин қилиш бўйича янги методик ёндашувларнинг шаклланишига ёрдам берган; 
Тадқиқот ишидаги веняндан байхуага ўтиш жараёнида замон-аспект маркерлари, пунктуация ҳамда шахс олмошларининг поетик нутқда ритм яратишдаги ўрни, адабиётнинг жамият ҳаётидаги роли, шеъриятнинг миллий уйғониш ва ижтимоий онгни шакллантиришдаги аҳамияти борасидаги илмий хулосалардан ТДШУ ҳузуридаги “Конфуций номидаги ўзбек-хитой институти” ННТ ўқув фаолияти жараёнида фойдаланилган (“Конфуций номидаги ўзбек-хитой институти” ННТнинг 2026-йил 20-январдаги 273/26-сон маълумотномаси). Натижада, муассаса ўқувчиларида тил, адабиёт ва маданият ўртасидаги боғлиқликни англаш, тарихий воқеаларга бадиий тафаккур орқали баҳо бериш кўникмаларини ривожлантиришга ҳамда поетик матнларни таҳлил қилишга оид соддалаштирилган мисоллар шеър ўқиш машғулотларида таҳлилий фикрлаш ва матн билан ишлаш малакаларини шакллантиришга хизмат қилган. 
Янги шеърият эски меъёрларнинг бекор қилиниши билан бирга анъанавий образлар ва ритмик формулаларнинг байхуа синтаксиси ва эркин сатр эстетикасида ижодий қайта вазифаланиши орқали талқин қилинганлиги; селектив ўзлаштириш харитаси: имажизм, романтизм, символизм ва ижтимоий йўналишли поетикалар билан маҳаллий анъаналар, фолклор жанрлари ўзаро синтез қилиниш механизмлари аниқлаштирилгани; анъанавий хитой шеърияти парадигмасининг барқарорлиги ҳамда ижтимоий институтларга таянган таркибий омилларнинг замонавий даврда парадигматик тўқнашувни юзага келтирган структур сабаб сифатида илмий асосда ёритилиб, классик тизимнинг узлюксизлиги янгиланишнинг кечикиш омили сифатида қайта талқин қилингани каби илмий-амалий натижалар ва янгиликлардан Тошкент давлат шарқшунослик университетида “Хитой адабиёти (қадим ва ўрта асрлар)” дарслигини яратишда фойдаланилган (Тошкент давлат шарқшунослик университетининг 2025-йил 1-ноябрдаги 01-04-02/2855 сонли маълумотномаси). Натижада, дарслик таркибига киритилган “Қадимги ва ўрта асрлар шеърияти”, “Анъанавий шеърият парадигмаси”, “Қадимги хитой адабиётшунослигида адабий танқид”, “Танг шеърияти”, “Маҳкама шеърияти”, “Чу назмлари” каби бир қатор мавзуларнинг илмий-амалий жиҳатдан бойишига хизмат қилган.