Ибрагимова Феруза Икромовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Кимёвий саноат ишчиларида стоматологик касалликларини профилактикаси ва башорат қилиш бўйича концептуал ёндашув»; 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.DSc/Tib1419.
Илмий консултантлар: Ғаффоров Сунатулло Амруллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Расмий оппонентлар: Хабибова Назира Насуллоевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Булычева Елена Анатольевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хабилов Ниғмон Луқмонович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тюмен давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кимё саноати ишчиларида стоматологик патологиянинг олдини олишга концептуал ёндашув асосида фаол профилактикани ишлаб чиқиш ва стоматологик касалликларини башорат қилишни яхшилашдан иборат.
III . Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кимё саноати ишчиларига стоматологик ёрдам кўрсатишнинг ташкилий, тиббий-ижтимоий ва иқтисодий масалаларини ҳал этиш, шунингдек, “стоматолог-ходим” муносабатларининг ҳуқуқий асосини яратиш имконини берадиган янги “ходим-стоматолог-раҳбар” тизими таклиф этилиб, тиббий-диагностик стоматологик ёрдамни такомиллаштириш ва бирлаштириш, ходимлар ўртасида бирламчи стоматологик профилактика тадбирларини ташкил этиш ва амалга ошириш учун стоматологик ёрдам кўрсатиш жараёнини кимё саноати раҳбари назорат қилиш қоидалари ишлаб чиқилган;
кимё саноати ишчиларида стоматологик касбий ва меҳнат билан боғлиқ касалликларнинг бирламчи профилактикасининг 5 та асосий тамойиллари, жумладан, фаол бирламчи профилактика, ишчиларнинг соғлигини сақлаш ва асраш, фаол профилактикага ходимларнинг онгли муносабати, мақбул иш жойини яратиш ва меҳнат унумдорлигини ошириш тамойиллари хар бир ишчи даражасида қўлланиши тизимлаштириш орқали такомиллаштирилган;
кимё саноати ишчиларида стоматологик касбий ва ишлаб чиқариш касалликларининг бирламчи профилактикаси чора-тадбирларини амалга оширишда қўллаш учун 7 та қарши кўрсатма ишлаб чиқилган бўлиб, улар профилактика чоралари кенг ҳажмли, қиммат, зерикарли, самарасиз, кўп элементли бўлмаслиги, кўп вақт талаб қилмаслиги ва пилот лойиҳаси сифатида синовдан ўтказилиши кераклиги исботланган;
кимё саноати ишчиларининг соғлиғини сақлаш ва асраш, “стоматолог-ходим-раҳбар” тизимини бошқариш ва кимё саноати ишчиларида стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикасига психологик, ижтимоий ва иқтисодий концептуал ёндашув ишлаб чиқилган;
стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикасига концептуал ёндашувни ҳисобга олган ҳолда, кимё саноати ишчилари орасида стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикаси самарадорлигини баҳолаш стоматологик, айнан тиш қаттиқ тўқимаси, оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва парадонт касалликларини олдин олиш схемалари ишлаб чиқилган ва уларнинг юқори самарадорлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий - тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга тадбиғи бўйича 2026 йил 12 январдаги 01/22 - сон хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: кимё саноати ишчиларига стоматологик ёрдам кўрсатишнинг ташкилий, тиббий-ижтимоий ва иқтисодий масалаларини ҳал этиш, шунингдек, “стоматолог-ходим” муносабатларининг ҳуқуқий асосини яратиш имконини берадиган янги “ходим-стоматолог-раҳбар” тизими таклиф этилиб, тиббий-диагностик стоматологик ёрдамни такомиллаштириш ва бирлаштириш, ходимлар ўртасида бирламчи стоматологик профилактика тадбирларини ташкил этиш ва амалга ошириш учун стоматологик ёрдам кўрсатиш жараёнини кимё саноати раҳбари назорат қилиш қоидалари ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (20.09.2024 йилдаги 47-S-сон) ҳамда Сурхандарё вилоят болалар стоматология поликлиникаси (катталар бўлими билан) бўйича буйруқ (26.09.2025 йилдаги 37-Т-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник холати, жисмоний юкларналарга чидамлилиги ва ҳаёт сифати кўрсатгичларига ижобий таъсир кўрсатиб, тавсия этилаётган даволаш-профилактика усули ижтимоий аҳамиятини оширган. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликга асоратларнинг олдини олиш, стационар даво муддати камайиши (стоматологик касалликларни 1 кунлик стационар даво нархи 86100 сўм), сарфланадиган маблағларни тежалиши (даволаш 4 кунга қисқариш натижасида 344400 сўм тежалишади) ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини 10 кундан 6 кунга қисқарлиши ҳисобига эришилди. Хулоса: олинган маълумотларга асосланиб, кимёвий саноат ишчиларида стоматологик даволовчи-профилактик комплекс алгоритмининг татбиқ қилиниши, ишчиларда стоматологик саломатлик даражасини кўтариш имконини бериб, ушбу касалликлар натижасида ҳосил бўладиган асоратлар олди олиниши ҳамда ишчиларининг ҳаёт сифатини яхшиланишига эришишга хизмат қилган;
иккинчи илмий янгилик: кимё саноати ишчиларида стоматологик касбий ва меҳнат билан боғлиқ касалликларнинг бирламчи профилактикасининг 5 та асосий тамойиллари, жумладан, фаол бирламчи профилактика, ишчиларнинг соғлигини сақлаш ва асраш, фаол профилактикага ходимларнинг онгли муносабати, мақбул иш жойини яратиш ва меҳнат унумдорлигини ошириш тамойиллари хар бир ишчи даражасида қўлланиши тизимлаштириш орқали такомиллаштирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (20.09.2024 йилдаги 47-S-сон) ҳамда Сурхандарё вилоят болалар стоматология поликлиникаси (катталар бўлими билан) бўйича буйруқ (26.09.2025 йилдаги 37-Т-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник холати, жисмоний юкларналарга чидамлилиги ва ҳаёт сифати кўрсатгичларига ижобий таъсир кўрсатиб, тавсия этилаётган даволовчи-профилактик усули ижтимоий аҳамиятни оширган. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликга асоратларнинг олдини олиш, стационар даво муддати камайиши (стоматологик касалликларни 1 кунлик стационар даво нархи 86100 сўм), сарфланадиган маблағларни тежалиши (даволаш 4 кунга қисқариш натижасида 344400 сўм тежалишади) ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини 10 кундан 6 кунга қисқарлиши ҳисобига эришилди. Хулоса: олинган маълумотларга асосланиб, кимёвий саноат ишчиларида стоматологик даволовчи-профилактик комплекс алгоритмининг татбиқ қилиниши, ишчиларда стоматологик саломатлик даражасини кўтариш имконини бериб, ушбу касалликлар натижасида ҳосил бўладиган асоратларнинг олди олиниши ҳамда ишчиларининг ҳаёт сифатини яхшиланишига эришишга хизмат қилади;
учинчи илмий янгилик: кимё саноати ишчиларида стоматологик касбий ва ишлаб чиқариш касалликларининг бирламчи профилактикаси чора-тадбирларини амалга оширишда қўллаш учун 7 та қарши кўрсатма ишлаб чиқилган бўлиб, улар профилактика чоралари кенг ҳажмли, қиммат, зерикарли, самарасиз, кўп элементли бўлмаслиги, кўп вақт талаб қилмаслиги ва пилот лойиҳаси сифатида синовдан ўтказилиши кераклиги исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (20.09.2024 йилдаги 47-S-сон) ҳамда Сурхандарё вилоят болалар стоматология поликлиникаси (катталар бўлими билан) бўйича буйруқ (26.09.2025 йилдаги 37-Т-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник холати, жисмоний юкларналарга чидамлилиги ва ҳаёт сифати кўрсатгичларига ижобий таъсир кўрсатиб, тавсия этилаётган даволаш-профилактика усули ижтимоий аҳамиятни оширган. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликга асоратларнинг олдини олиш, стационар даво муддати камайиши (стоматологик касалликларни 1 кунлик стационар даво нархи 86100 сўм), сарфланадиган маблағларни тежалиши (даволаш 4 кунга қисқариш натижасида 344400 сўм тежалишади) ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини 10 кундан 6 кунга қисқарлиши ҳисобига эришилди. Хулоса: олинган маълумотларга асосланиб, кимёвий саноат ишчиларида стоматологик даволовчи-профилактик комплекс алгоритмининг татбиқ қилиниши, ишчиларда стоматологик саломатлик даражасини кўтариш имконини бериб, ушбу касалликлар натижасида ҳосил бўладиган асоратларнинг олди олиниши ҳамда ишчиларининг ҳаёт сифатини яхшиланишига эришишга хизмат қилган;
тўртинчи илмий янгилик: кимё саноати ишчиларининг соғлиғини сақлаш ва асраш, “стоматолог-ходим-раҳбар” тизимини бошқариш ва кимё саноати ишчиларида стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикасига психологик, ижтимоий ва иқтисодий концептуал ёндашув ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (20.09.2024 йилдаги 47-S-сон) ҳамда Сурхандарё вилоят болалар стоматология поликлиникаси (катталар бўлими билан) бўйича буйруқ (26.09.2025 йилдаги 37-Т-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник холати, жисмоний юкларналарга чидамлилиги ва ҳаёт сифати кўрсатгичларига ижобий таъсир кўрсатиб, тавсия этилаётган даволаш-профилактик усули ижтимоий аҳамиятни оширган. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликга асоратларнинг олдини олиш, стационар даво муддати камайиши (стоматологик касалликларни 1 кунлик стационар даво нархи 86100 сўм), сарфланадиган маблағларни тежалиши (даволаш 4 кунга қисқариш натижасида 344400 сўм тежалишади) ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини 10 кундан 6 кунга қисқарлиши ҳисобига эришилди. Хулоса: олинган маълумотларга асосланиб, кимёвий саноат ишчиларида стоматологик даволовчи-профилактик комплекс алгоритмининг татбиқ қилиниши, ишчиларда стоматологик саломатлик даражасини кўтариш имконини бериб, ушбу касалликлар натижасида ҳосил бўладиган асоратларнинг олди олиниши ҳамда ишчиларининг ҳаёт сифатини яхшиланишига эришишга хизмат қилган;
бешинчи илмий янгилик: стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикасига концептуал ёндашувни ҳисобга олган ҳолда, кимё саноати ишчилари орасида стоматологик патологиясининг фаол бирламчи профилактикаси самарадорлигини баҳолаш стоматологик, айнан тиш қаттиқ тўқимаси, оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати ва парадонт касалликларини олдин олиш схемалари ишлаб чиқилган ва уларнинг юқори самарадорлиги исботланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий - амалий маълумотлар Хоразм вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича буйруқ (20.09.2024 йилдаги 47-S-сон) ҳамда Сурхандарё вилоят болалар стоматология поликлиникаси (катталар бўлими билан) бўйича буйруқ (26.09.2025 йилдаги 37-Т-сон) клиник амалиётига жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник холати, жисмоний юкларналарга чидамлилиги ва ҳаёт сифати кўрсатгичларига ижобий таъсир кўрсатиб, тавсия этилаётган даволовчи-профилактик усули ижтимоий аҳамиятни оширган. Иқтисодий самарадорлиги: иқтисодий самарадорликга асоратларнинг олдини олиш, стационар даво муддати камайиши (стоматологик касалликларни 1 кунлик стационар даво нархи 86100 сўм), сарфланадиган маблағларни тежалиши (даволаш 4 кунга қисқариш натижасида 344400 сўм тежалишади) ва меҳнатга лаёқатсизлик кунларини 10 кундан 6 кунга қисқарлиши ҳисобига эришилди. Хулоса: олинган маълумотларга асосланиб, кимёвий саноат ишчиларида стоматологик даволовчи-профилактик комплекс алгоритмининг татбиқ қилиниши, ишчиларда стоматологик саломатлик даражасини кўтариш имконини бериб, ушбу касалликлар натижасида ҳосил бўладиган асоратларнинг олди олиниши ҳамда ишчиларининг ҳаёт сифатини яхшиланишига эришишга хизмат қилган.
