Маткаримова Алима Абуовнанинг
фан  доктори  (DSc)  диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оролбуйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислиги: клиник куринишлари ва даволаш самарадорлиги" 14.00.36 – Аллергология ва иммунология ҳамда 14.00.09 – Педиатрия (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.DSc/Tib1101.
Илмий раҳбарлар: Исмаилова Адолат Абдурахимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ахмедова Дилорам Ильхомовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.  
Диссертация бажарилган муассаса номи: Иммунология ва инсон геномикаси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 рақамли кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш..
Расмий оппонентлар: Рахманкулова Зухра Жандаровна тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдужабарова Зульфия Муратходжаевна тиббиёт фанлари доктори, доцент; Ахмедова Холида Юлдашевна тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухора давлат тиббиет институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислигининг клиник кўринишлари ва даволаш самарадорлигини аниқлашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги.
илк бор "мураккаб стационар ташхиси" қўйилган тез-тез касалланувчи болаларда нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари, бошқа сурункали касалликлар, туғма ривожланиш нуқсонлари ташхисланган ва касалхоналарга мурожаатларнинг сабаби қайталанувчи зотилжам, нафас олиш йўлларининг пастки қисмлари сурункали шикастланиши хамда сурункали гематологик ва неврологик касалликлар эканлиги аниқланган;
илк бор бирламчи иммунтанқисликни ташхислаш алгоритми бўйича 22% - Вискотт-Олдрич синдроми, 22% - Луи-Бар синдроми, 12,2% - Брутон агаммаглобулинемияси, 12,2% - селектив IgA (SDIgA) танқислиги, 9,8% - ОВИН, 9,8% - Ди-Жоржи синдроми, 4,9% - Джоб синдроми (гипер-IgE) 4,9% - СГК ва 2,4% - аутоиммун лимфопролифератив синдроми аниқланган; 
илк бор Оролбўйи минтақасида комбинацияланган синдромал бирламчи иммунитет танқислиги шакллари (Вискотта–Олдрича, Луи–Барр, Джоб синдромлари, ХГВ) бўлган болаларда лимфопения ва лейкоцитоз фонида CD4⁺, CD8⁺, NK-ҳужайралар ва В-ҳужайралар,  иммуноглобулинлар ва IgG (IgG, IgG1, IgG2, IgG4), йирик ва майда АЮК миқдорларининг камайиши сабабли сурункали яллиғланиш юки ва иммун жавобининг “чарчаши”га олиб келиши исботланган;
илк бор бирламчи иммунитет танқислигининг гуморал шакллари (Брутон агаммаглобулинемияси, ОВИН, IgA нинг селектив танқислиги) бўлган болаларда лимфопения, В-лимфотцитларнинг кескин камайиши ёки йўқлиги, CD4+, CД4/CD8, NK -ҳужайралар ва фагоцитознинг пасайиши, IgG, IgA, IgM, иммуноглобулинлар миқдорларининг чуқур танқислиги сабабли иммунитетнинг аралаш  дисфункция холатига олиб келиши исботланган;
илк бор бирламчи иммунтанқисликнинг турли (юқумли ва юқумли бўлмаган) кўринишлари мультитизимли тавсифга эгалиги хамда  минтақавий хусусиятларидан нафас йўллари касалликларининг оғир инфекциялар устунлиги билан кечиши Оролбўйининг иқлим ва экологик омиллари билан узвий боғлиқлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислиги: клиник кўринишлари ва даволаш самарадорлигини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор "мураккаб стационар ташхиси" қўйилган тез-тез касалланувчи болаларда нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари, бошқа сурункали касалликлар, туғма ривожланиш нуқсонлари ташхисланган ва касалхоналарга мурожаатларнинг сабаби қайталанувчи зотилжам, нафас олиш йўлларининг пастки қисмлари сурункали шикастланиши хамда сурункали гематологик ва неврологик касалликлар эканлиги аниқланганлиги бўйича «Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунитет танқислигини ташхислаш мезонлари» ва «Амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2025 йил 25 январдаги  №1-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклифлар Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 28.02.2025 йилдаги №80-1-сонли, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича  11.03.2025 йилдаги 1168-13-191-ТВ2025-сонли ва 19.05.2025 йилдаги 2499-13-191-ТБ/2025-сонли ва Қорақалпоғистон Республикаси Амударё тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 13.03.2025 йилдаги 1268-13-181-ТБ/2025-сонли ва 22.05.2025 йилдаги 2741-13-181-ТБ/2025-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 майдаги 10/53-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши бирламчи иммунитет танқислигини эрта ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли ва  Амударё туманлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислик мезонлари ва амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш усулини қўллаш аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг ўртача 2-3 баравар камайтириш, ташхислаш харажатларини 30-40% гача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса: "мураккаб стационар ташхиси" қўйилган тез-тез касалланувчи болаларда нафас олиш аъзоларининг сурункали касалликлари, бошқа сурункали касалликлар, туғма ривожланиш нуқсонлари ташхисланган ва касалхоналарга мурожаатларнинг сабаби қайталанувчи зотилжам, нафас олиш йўлларининг пастки қисмлари сурункали шикастланиши хамда сурункали гематологик ва неврологик касалликлар эканлиги асосланган;  
иккинчи илмий янгилик: илк бор бирламчи иммунтанқисликни ташхислаш алгоритми бўйича 22% - Вискотт-Олдрич синдроми, 22% - Луи-Бар синдроми, 12,2% - Брутон агаммаглобулинемияси, 12,2% - селектив IgA (SDIgA) танқислиги, 9,8% - ОВИН, 9,8% - Ди-Жоржи синдроми, 4,9% - Джоб синдроми (гипер-IgE) 4,9% - СГК ва 2,4% - аутоиммун лимфопролифератив синдроми аниқланганлиги бўйича «Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунитет танқислигини ташхислаш мезонлари» ва «Амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2025 йил 25 январдаги  №1-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклифлар Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 28.02.2025 йилдаги №80-1-сонли, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича  11.03.2025 йилдаги 1168-13-191-ТВ2025-сонли ва 19.05.2025 йилдаги 2499-13-191-ТБ/2025-сонли ва Қорақалпоғистон Республикаси Амударё тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 13.03.2025 йилдаги 1268-13-181-ТБ/2025-сонли ва 22.05.2025 йилдаги 2741-13-181-ТБ/2025-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 майдаги 10/53-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши бирламчи иммунитет танқислигини эрта ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли ва  Амударё туманлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислик мезонлари ва амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш усулини қўллаш аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг ўртача 2-3 баравар камайтириш, ташхислаш харажатларини 30-40% гача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;   хулоса бирламчи иммунтанқисликни ташхислаш алгоритми бўйича Вискотт-Олдрич синдроми, Луи-Бар синдроми, Брутон агаммаглобулинемияси, селектив IgA (SDIgA) танқислиги, ОВИН,  Ди-Жоржи синдроми, Джоб синдроми (гипер-IgE), СГК ва аутоиммун лимфопролифератив синдроми аниқланган; 
учинчи илмий янгилик: илк бор Оролбўйи минтақасида комбинацияланган синдромал бирламчи иммунитет танқислиги шакллари (Вискотта–Олдрича, Луи–Барр, Джоб синдромлари, ХГВ) бўлган болаларда лимфопения ва лейкоцитоз фонида CD4⁺, CD8⁺, NK-ҳужайралар ва В-ҳужайралар,  иммуноглобулинлар ва IgG (IgG, IgG1, IgG2, IgG4), йирик ва майда АЮК миқдорларининг камайиши сабабли сурункали яллиғланиш юки ва иммун жавобининг “чарчаши”га олиб келиши исботланганлиги бўйича «Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунитет танқислигини ташхислаш мезонлари» ва «Амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2025 йил 25 январдаги  №1-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклифлар Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 28.02.2025 йилдаги №80-1-сонли, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича  11.03.2025 йилдаги 1168-13-191-ТВ2025-сонли ва 19.05.2025 йилдаги 2499-13-191-ТБ/2025-сонли ва Қорақалпоғистон Республикаси Амударё тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 13.03.2025 йилдаги 1268-13-181-ТБ/2025-сонли ва 22.05.2025 йилдаги 2741-13-181-ТБ/2025-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 майдаги 10/53-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши бирламчи иммунитет танқислигини эрта ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли ва  Амударё туманлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислик мезонлари ва амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш усулини қўллаш аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг ўртача 2-3 баравар камайтириш, ташхислаш харажатларини 30-40% гача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса: Оролбўйи минтақасида комбинацияланган синдромал бирламчи иммунитет танқислиги шакллари (Вискотта–Олдрича, Луи–Барр, Джоб синдромлари, ХГВ) бўлган болаларда лимфопения ва лейкоцитоз фонида CD4⁺, CD8⁺, NK-ҳужайралар ва В-ҳужайралар,  иммуноглобулинлар ва IgG (IgG, IgG1, IgG2, IgG4), йирик ва майда АЮК миқдорларининг камайиши сабабли сурункали яллиғланиш юки ва иммун жавобининг “чарчаши”га олиб келиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор бирламчи иммунитет танқислигининг гуморал шакллари (Брутон агаммаглобулинемияси, ОВИН, IgA нинг селектив танқислиги) бўлган болаларда лимфопения, В-лимфотцитларнинг кескин камайиши ёки йўқлиги, CD4+, CД4/CD8, NK -ҳужайралар ва фагоцитознинг пасайиши, IgG, IgA, IgM, иммуноглобулинлар миқдорларининг чуқур танқислиги сабабли иммунитетнинг аралаш  дисфункция холатига олиб келиши исботланганлиги бўйича «Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунитет танқислигини ташхислаш мезонлари» ва «Амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2025 йил 25 январдаги  №1-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклифлар Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 28.02.2025 йилдаги №80-1-сонли, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича  11.03.2025 йилдаги 1168-13-191-ТВ2025-сонли ва 19.05.2025 йилдаги 2499-13-191-ТБ/2025-сонли ва Қорақалпоғистон Республикаси Амударё тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 13.03.2025 йилдаги 1268-13-181-ТБ/2025-сонли ва 22.05.2025 йилдаги 2741-13-181-ТБ/2025-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 майдаги 10/53-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши бирламчи иммунитет танқислигини эрта ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли ва  Амударё туманлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислик мезонлари ва амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш усулини қўллаш аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг ўртача 2-3 баравар камайтириш, ташхислаш харажатларини 30-40% гача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади; хулоса: бирламчи иммунитет танқислигининг гуморал шакллари (Брутон агаммаглобулинемияси, ОВИН, IgA нинг селектив танқислиги) бўлган болаларда лимфопения, В-лимфотцитларнинг кескин камайиши ёки йўқлиги, CD4+, CД4/CD8, NK -ҳужайралар ва фагоцитознинг пасайиши, IgG, IgA, IgM, иммуноглобулинлар миқдорларининг чуқур танқислиги сабабли иммунитетнинг аралаш  дисфункция холатига олиб келиши асосланган;
бешинчи илмий янгилик: илк бор бирламчи иммунтанқисликнинг турли (юқумли ва юқумли бўлмаган) кўринишлари мультитизимли тавсифга эгалиги хамда  минтақавий хусусиятларидан нафас йўллари касалликларининг оғир инфекциялар устунлиги билан кечиши Оролбўйининг иқлим ва экологик омиллари билан узвий боғлиқлиги исботланганлиги бўйича «Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунитет танқислигини ташхислаш мезонлари» ва «Амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Иммунология ва инсон геномикаси институти Илмий кенгашининг 2025 йил 25 январдаги  №1-сонли баённомаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклифлар Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 28.02.2025 йилдаги №80-1-сонли, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича  11.03.2025 йилдаги 1168-13-191-ТВ2025-сонли ва 19.05.2025 йилдаги 2499-13-191-ТБ/2025-сонли ва Қорақалпоғистон Республикаси Амударё тумани кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази бўйича 13.03.2025 йилдаги 1268-13-181-ТБ/2025-сонли ва 22.05.2025 йилдаги 2741-13-181-ТБ/2025-сонли буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 майдаги 10/53-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши бирламчи иммунитет танқислигини эрта ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Хоразм вилояти кўп тармоқли болалар тиббиёт маркази, Қорақалпоғистон Республикаси Хўжайли ва  Амударё туманлари кўп тармоқли болалар тиббиёт марказлари амалий фаолиятларига жорий этилиши Оролбўйи минтақаси болаларида бирламчи иммунтанқислик мезонлари ва амбулатор шароитида бирламчи иммунтанқисликли болаларни маршрутлаш усулини қўллаш аниқлаш усулини қўллаш хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг ўртача 2-3 баравар камайтириш, ташхислаш харажатларини 30-40% гача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса: бирламчи иммунтанқисликнинг турли (юқумли ва юқумли бўлмаган) кўринишлари мультитизимли тавсифга эгалиги хамда  минтақавий хусусиятларидан нафас йўллари касалликларининг оғир инфекциялар устунлиги билан кечиши Оролбўйининг иқлим ва экологик омиллари билан узвий боғлиқлиги асосланган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish