Аралов Ғайрат Муҳаммадиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ҳудудларда меҳнат бозорини оптималлаштиришнинг эконометрик моделлари” (Қашқадарё вилояти мисолида), 08.00.06 – “Эконометрика ва статистика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Iqt4031. 
Илмий раҳбар: Рахимов Анвар Норимович, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат техника университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Райҳон Беруний номидаги Урганч давлат университети, DSc.03/2025.27.12.I.06.04.
Расмий оппонентлар: Саухонов Жонибек Казиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Шамуротов Сабиржон Базарбаевич, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, (PhD).
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ҳудудларда меҳнат бозорини оптималлаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҳудудларда бандлик, ишсизлик, иш ҳақи ва меҳнат миграцияси кўрсаткичлари лог-нормалланган -2,0≤f1≤1,8; -2,6≤f2≤2,0; -1,5≤f3≤1,7 ва -2,2≤f4≤1,9 чегаравий ўзгариш интервалларига таъсирчан, тармоқлараро ресурс оқими тақсимот индекси бўйича μ_X=0,394; μ_Q=0,289; μ_S=0,317 оптимал параметрларига мосланган меҳнат бозорини мувозанатлаштиришнинг OI(μ)=∑_(m=1)^p▒(μ_m∙(n∙∑_i▒〖w_i∙v_(m,i) 〗)/(N∙∑_k▒∑_t▒f_(k,t) ))  панел-кластер модели таклиф этилган;
ҳудудий меҳнат бозори сегментларида касбий-малакавий мос келмаслик даражаси композит индекси (ПМИ)нинг (PMI<0,155) мувофиқ, (0,155≤PMI≤0,193) қисман мувофиқ, (PMI>0,193) номувофиқ даражалари асосида интеллектуал ресурслар оқимини оптимал таркиблашнинг такомиллаштирилган тизимли механизми таклиф этилган;
минтақада иқтисодий ўсиш ва бандликнинг ўзаро таъсирида кутиладиган эҳтимолий ноаниқлик даражасини k_1=0,145; k_2=0,207 коеффициентлар бирлигига минималлаштириш ҳамда аҳолини истеъмолга маржинал мойиллик кўрсаткичининг “Деcаде-лонг” интервалларида МПC=0,57 дан МПC=0,63 гача вариацион кенглигини кузатиш асосида меҳнат бозори яширин сегментининг чегаравий ҳолатини баҳолаш усули таклиф этилган;
Қашқадарё вилоятида меҳнат бозорини оптималлаштириш асосида иқтисодий тизимни ривожлантиришнинг 2026-2030-йиллар учун прогноз параметрлари ишлаб чиқилган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ҳудудларда меҳнат бозорини оптималлаштиришнинг эконометрик моделлари бўйича олинган илмий натижалар асосида: 
ҳудудларда бандлик, ишсизлик, иш ҳақи ва меҳнат миграцияси кўрсаткичлари лог-нормалланган -2,0≤f1≤1,8; -2,6≤f2≤2,0; -1,5≤f3≤1,7 ва -2,2≤f4≤1,9 чегаравий ўзгариш интервалларига таъсирчан, тармоқлараро ресурс оқими тақсимот индекси бўйича μ_X=0,394; μ_Q=0,289; μ_S=0,317 оптимал параметрларига мосланган меҳнат бозорини мувозанатлаштиришнинг OI(μ)=∑_(m=1)^p▒(μ_m∙(n∙∑_i▒〖w_i∙v_(m,i) 〗)/(N∙∑_k▒∑_t▒f_(k,t) ))  панел-кластер модели таклифидан Қашқадарё вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Қашқадарё вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 8-январдаги 07-07/314-сон маълумотномаси). Таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Қашқадарё вилоятида меҳнат босорининг хизмат кўрсатиш ва ишлаб чиқариш саноат тармоқларидаги 20 фоизлик интеллектуал ресурс оқими интеграциясини таъминлашга эришилиб, қишлоқ хўжалигида тўпланган сифациз бандликни оптимал йўналтириш лойиҳаларини ишлаб чиқишда фойдаланилган; 
ҳудудий меҳнат бозори сегментларида касбий-малакавий мос келмаслик даражаси композит индекси (ПМИ)нинг (PMI<0,155) мувофиқ, (0,155≤PMI≤0,193) қисман мувофиқ, (PMI>0,193) номувофиқ даражалари асосида интеллектуал ресурслар оқимини оптимал таркиблашнинг такомиллаштирилган тизимли механизмидан Қашқадарё вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Қашқадарё вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 8-январдаги 07-07/314-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Қашқадарё вилояти меҳнат бозори ПМИ индекси пасайишининг 0,37 фоизига нисбатан интеллектуал ресурс оқимини бошқариш самарадорлигини 1 фоиз нисбатда оширишга эришилган. Касбий-малакавий мувофиқликни кучайтириш ва мақсадли квоталаш шаффофлигини таъминлашнинг кузатув, таҳлил, қарор, ижро, қайта алоқа алгортмик тамойилга асосланган тизимли механизмини такомиллаштиришда фойдаланилган; 
минтақада иқтисодий ўсиш ва бандликнинг ўзаро таъсирида кутиладиган эҳтимолий ноаниқлик даражасини k_1=0,145; k_2=0,207 коеффициентлар бирлигига минималлаштириш ҳамда аҳолини истеъмолга маржинал мойиллик кўрсаткичининг “Деcаде-лонг” интервалларида МПC=0,57 дан МПC=0,63 гача вариацион кенглигини кузатиш асосида меҳнат бозори яширин сегментининг чегаравий ҳолатини баҳолаш усулидан Қашқадарё вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Қашқадарё вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 8-январдаги 07-07/314-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Қашқадарё вилоятида норасмий бандлик расмий статистикаси ва реал ҳолат ўртасидаги тафовутни қисқартиришга эришилган. Яширин бандликнинг эконометрик-статистик асосланган 13,6 фоиздан ошиши чегарасида меҳнат бозори ноаниқ ҳажмини ҳамда сегментларида тарқалиш даражасини баҳолашда фойдаланилган;
Қашқадарё вилоятида меҳнат бозорини оптималлаштириш асосида иқтисодий тизимни ривожлантиришнинг 2026-2030 йиллар учун прогноз параметрларидан Қашқадарё вилоятини 2024-2025-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича йўл харитасини амалга оширишда фойдаланилган (Қашқадарё вилояти ҳокимлигининг 2026-йил 8-январдаги 07-07/314-сон маълумотномаси). Таклиф этилган прогноз параметрларидан Қашқадарё вилоятини жтимоий-иқтисодий барқарор ривожлантиришнинг мақсадли кўрсаткичларини баҳолашда ва иқтисодий ўсишнинг устувор йўналишларини белгилашда фойдаланилган.