Тургунов Абдурахман Гуломжон ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистонда ирригация-мелиорация ишлари тарихи (Андижон области мисолида, 1941–1991-йиллар)”  07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Tar2341
Илмий раҳбар: Мўминов Хусанбой Мадаминжонович, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.07.01.
Расмий оппонентлар: Расулов Бахтиёр Маҳмуджонович, тарих фанлари доктори, профессор; Хайитов Жаҳонгир Шодмонович, тарих фанлари доктори (DSc), доцент
Етакчи ташкилот:  Наманган давлат университети 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади 1941 – 1991-йилларда Андижон областидаги ирригация-мелиорация ишлари тарихи, бу ердаги қўриқ ва бўз ерларнинг ўзлаштирилиши жараёнлари ҳамда унинг натижаларини тарихийлик нуқтаи назаридан батафсил очиб беришдан иборат. 
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Ирригация-мелиорация ишларини ташкил қилиш ва тартибга солиш мақсадида етакчи ташкилот – Андижон област сув хўжалиги (“Андижаноблводхоз”) бошқармасининг ташкил қилинганлиги ва унинг сув хўжалиги ташкилотларида суғориш ҳамда ерга ишлов бериш тадбирларини умумий назоратини бевосита амалга оширганлиги, ирригация обектларини барпо этишда икки трест – “Андижанводстрой” ҳамда “Андижанирстрой” ташкилотларининг муҳим ўринга эга бўлганлиги, бироқ, ушбу ташкилотлар мавжуд бўлишига қарамасдан белгиланган ирригацион-мелиоратив чора-тадбирлар режаларининг йиллар кесимида тўла ва қониқарли тарзда бажарилмаганлиги асослаб берилган;
Областда сув хўжалигини молиялаштириш жараёнларининг Иккинчи Жаҳон уруши муносабати билан тўхтаб қолганлиги ва соҳага капитал маблағлар ажратиш тадбирларнинг 1950-йиллардан бошланганлиги, жойларда белгиланган режадаги маблағларнинг аслига нисбатан номутаносиблиги, 1953-йилдан эътиборан янги ерларни ўзлаштириш ишларига маблағлар ажратишнинг оммалашганлиги, капитал маблағларнинг етарли даражада эмаслиги ортидан кўплаб ҳудудларни очилмай қолиб кетганлиги  далилланган;
ўзбек халқи менталитетида суғориш ишларидаги бунёдкорлик азал-азалдан мавжуд бўлиб келганлиги ва бунда етук тажрибага эга бўлган андижонлик муҳандис-гидротехник кадрларнинг нафақат областдаги ирригация-мелиорация ва механизация ишларини амалга оширишда, балки суғориш тизими оддий ва қолоқ ҳолатда бўлган – Афғонистон, Сурия, Мозамбик ва Ангола каби мамлакатларга амалий сафарга юборилганлиги ҳамда уларнинг йирик гидроиншоотлар (сув омборлари) ва канал, насос станцияларини барпо этиш, реконструксия қилиш ишларида фаол қатнашганлиги, суғорма деҳқончилик маданиянини тарғиб қилиш, қишлоқ хўжалигининг етакчи соҳаси бўлган пахтачиликни жадаллаштиришга катта ҳисса қўшганлиги очиб берилган;
Андижон областидаги қўриқ ва бўз ерларни ўзлаштириш ишларининг пахта яккаҳокимлиги таъсирида “мажбурий-ихтиёрий” тарзда кечганлиги, деҳқончиликда етук тажрибага эга бўлган оилаларнинг чўл ерларига кўчириб келтирилганлиги, бироқ кўплаб ҳудудларда маиший шароитларнинг яшаш учун қониқарли даражада бўлмаганлиги ортидан баъзи оилаларнинг ўзлари яшаб турган илгариги жойларига қайтиб кетганлиги, ўзлаштирилган ҳудудларда пахтачиликка ихтисослашган раён, колхоз ва совхозларнинг ташкил этилганлиги бирламчи манбалар ёрдамида таҳлил қилинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 1941 – 1991-йиллар даврий чегарасида Андижон областидаги ирригация-мелиорация ишлари тарихига оид ишлаб чиқилган илмий хулоса ва таклифлар асосида:
Ирригация-мелиорация ишларини ташкил қилиш ва тартибга солиш мақсадида етакчи ташкилот бўлган Андижон област сув хўжалиги (“Андижаноблводхоз”) бошқармасининг ташкил қилинганлиги ва унинг сув хўжалиги ташкилотларида суғориш ҳамда ерга ишлов бериш тадбирларини умумий назоратини бевосита амалга оширганлиги, ирригация обектларини барпо этишда икки трест – “Андижанводстрой” ҳамда “Андижанирстрой” ташкилотларининг муҳим ўринга эга бўлганлиги бўйича тадқиқот хулосаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Қишлоқ меҳнаткашлари учун”, “Экомувозанат”, “Яшил макон” дастурлари ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий Телерадиокомпанияси ““Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 29-сентябрдаги 05-09-1523-сон маълумотномаси). Илмий натижаларнинг мазкур дастурларга тақдим этилиши телетомошабинларда Республика, қолаверса, совет ҳукмронлигининг 1941–1991-йилларида Андижон областидаги ирригация – мелиорация ишлари тарихи бўйича тасаввурларини янада кенгайтиришга кўмак берган;
Областда сув хўжалигини молиялаштириш жараёнларининг Иккинчи Жаҳон уруши муносабати билан тўхтаб қолганлиги ва соҳага капитал маблағлар ажратиш тадбирларнинг 1950-йиллардан бошланганлиги, жойларда белгиланган режадаги маблағларнинг аслига нисбатан номутаносиблиги, 1953-йилдан эътиборан янги ерларни ўзлаштириш ишларига маблағлар ажратишнинг оммалашганлиги, капитал маблағларнинг етарли даражада эмаслиги ортидан кўплаб ҳудудларни очилмай қолиб кетганлиги  бўйича диссертациянинг илмий натижаларидан Андижон вилоят тарихи ва маданияти давлат музейининг “Тарих” мавзусидаги экспозицион режаларини тузишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2025-йил 26-сентябрдаги 02-05/3797-сон маълумотномаси). Натижада музейга ташриф буюрган ихлосмандларда Андижон вилояти сув хўжалиги тизими тарихи бўйича янги тасаввурларнинг шаклланишига ёрдам берган;
ўзбек халқи менталитетида суғориш ишларидаги бунёдкорлик азал-азалдан мавжуд бўлиб келганлиги ва бунда етук тажрибага эга бўлган андижонлик муҳандис-гидротехник кадрларнинг нафақат областдаги ирригация-мелиорация ва механизация ишларини амалга оширишда, балки суғориш тизими оддий ва қолоқ ҳолатда бўлган – Афғонистон, Сурия, Мозамбик ва Ангола каби мамлакатларга амалий сафарга юборилганлиги ҳамда уларнинг йирик гидроиншоотлар (сув омборлари) ва канал, насос станцияларини барпо этиш, реконструксия қилиш ишларида фаол қатнашганлигига доир тадқиқот илмий хулосаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Қишлоқ меҳнаткашлари учун”, “Экомувозанат”, “Яшил макон” дастурлари ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий Телерадиокомпанияси ““Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 29-сентябрдаги 05-09-1523-сон маълумотномаси). Қайд қилинган дастурларга илмий хулосаларнинг тақдим этилиши натижасида телетомошабинларда 1941–1991-йилларда Андижон областидаги ирригация тизими тарихи бўйича билимларини мустаҳкамлашга хизмат қилган;
Андижон областидаги қўриқ ва бўз ерларни ўзлаштириш ишларининг пахта яккаҳокимлиги таъсирида “мажбурий-ихтиёрий” тарзда кечганлиги, деҳқончиликда етук тажрибага эга бўлган оилаларнинг чўл ерларига кўчириб келтирилганлиги, бироқ кўплаб ҳудудларда маиший шароитларнинг яшаш учун қониқарли даражада бўлмаганлиги ортидан баъзи оилаларнинг ўзлари яшаб турган илгариги жойларига қайтиб кетганлигига тааллуқли тадқиқотнинг натижаларидан Андижон вилоят тарихи ва маданияти давлат музейининг “Тарих” мавзусидаги экспозицион режаларини тузишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2025-йил 26-сентябрдаги 02-05/3797-сон маълумотномаси). Натижада музейга ташриф буюрганларда совет давлатининг Андижон областидаги қўриқ ерларни ўзлаштиришда олиб борган пахта яккаҳокимлиги сиёсати мазмун-моҳиятини тўла англашига ёрдам берган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish