Равшанов Даврон Мавлоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Бош мия менингиомалари билан оғриган беморларнинг реабилитацион салоҳиятини прогноз қилиш», 14.00.12 – Тиббий реабилитология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Tib6267.
Илмий раҳбар: Мавлянова Зилола Фархадовна, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарканд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.04.
Расмий оппонентлар: Усманходжаева Адибахон Амирсаидовна, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Ачкасов Евгений Евгеньевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси).
Етакчи ташкилот: «Астана тиббиёт университети» (Қозоғистон)
Диссертатсия йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: неврологик, нейропсихологик ва физиологик кўрсаткичларни ҳар томонлама баҳолашга асосланадиган бош мия менингиомаси бўлган беморларда реабилитация салоҳиятини башорат қилишнинг клиник-функционал моделини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор функционал ва когнитив шкалалар (FIM, Barthel, MoCA, FAB), нейровизуализацион таҳлил (ўсманинг жойлашуви ва ҳажми, перитуморал шиш индекси) ва HRV автоном регуляциясини баҳолаш (SDNN, RMSSD, LF/HF, Stress Index) ёрдамида бош мия менингиомаларини жарроҳлик йўли билан олиб ташлашдан кейин беморларда реабилитация салоҳиятининг прогностик модели самарадорлиги исботланган; 
бош мия менингиомаси билан оғриган беморларда реабилитация самарадорлигига таъсир этувчи омилларнинг тизимли таҳлили орқали, ПШИ, юрак ритми ўзгарувчанлиги, бемор ёши ва операциядан олдинги когнитив ҳолат (MoCA) натижаларни башоратловчи мустақил прогностик кўрсаткич эканлаги аниқланиб реабилитация салоҳиятини баҳолашда ишончли нейровегетатив маркерлар сифатида асосланган;
реабилитация натижаларини олдиндан баҳолаш ва прогнозлаш имконини берадиган RP-Index интеграл клиник индекси ишлаб чиқилиб беморларнинг реабилитация имкониятларини эрта босқичда баҳолаш, индивидуал реабилитация самарадорлигини ошириши исботланган;
бош мия менингиомаси билан оғриган беморларда операциядан кейинги даврда юқори, ўрта ва паст реабилитация салоҳияти гуруҳларини ажратиш ва реабилитация ҳажми/интенсивлигини аниқлаш имконини берувчи RP-Index ни ≥65 балл, 45-64 балл ва <45 балл оралиғида амалий стратификация қилиш зарурати исботланган. 
IV. Тадқиқот натижаларини жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиғи бўйича ягона хулоса 2026 йил 5 мартдаги 4-сонли йиғилиш баённомасига № 04/08 хулосасига кўра: 
биринчи илмий янгилик: илк бор функционал ва когнитив шкалалар (FIM, Barthel, MoCA, FAB), нейровизуализацион таҳлил (ўсманинг жойлашуви ва ҳажми, перитуморал шиш индекси) ва HRV автоном регуляциясини баҳолаш (SDNN, RMSSD, LF/HF, Stress Index) ёрдамида бош мия менингиомаларини жарроҳлик йўли билан олиб ташлашдан кейин беморларда реабилитация салоҳиятининг прогностик модели самарадорлиги исботланган бўлиб, СамДТУ Илмий Кенгашининг 2025 йил 26 ноябрдаги 4-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Бош мия менингиомаси билан оғриган беморларда RP-INDEX асосида реабилитацияни клиник-функционал режалаштириш алгоритми» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган ва Ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация қилиш ва протезлаш миллий марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 198-ich-сон ҳамда Навоий вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 66 i/ch-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: RP-Indexни қўллаш тикловчи даволаш ва йўналтиришни (стационар/амбулатория босқичи) аниқроқ ва ўз вақтида режалаштиришни таъминлайди, функционал тикланишни тезлаштиради, ногиронлик даражасини ва операциядан кейинги ижтимоий дезадаптация давомийлигини камайтиради. Бу усул ҳаёт сифатини, ўз-ўзига хизмат кўрсатиш ва меҳнат ҳамда оилавий фаолиятга қайтиш қобилиятини оширади, шунингдек, қариндошлар ва парвариш қилувчи шахсларга тушадиган руҳий-ҳиссий юкламани камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: RP-Index дан фойдаланиш реабилитация ҳажми ва интенсивлигини қулайлаштириш, шифохонада даволаниш муддатини ва такрорий мурожаатлар сонини камайтириш, самарасиз даволанишлар ва узоқ муддатли парвариш харажатларини камайтириш имконини беради. Хулоса: олинган натижалар мия менингиомаси бўлган беморларда реабилитация потенциалини белгиловчи омилларни тушунишни осонлаштиради ва структур (жумладан, перитуморал шиш), нейропсихологик (МоCА/FAB) ва нейровегетатив (HRV) мезонларга асосланган комплекс баҳолаш зарурлигини тасдиқлайди. Шундай қилиб, RP-Index ни ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш салбий функционал натижалар хавфини эрта табақалаштириш, реабилитация дастурларини шахсийлаштириш ва йўналтиришни оптималлаштириш учун илмий асос яратади, бу эса пировардида функционал натижалар ва ҳаёт сифатини яхшилайди;
иккинчи илмий янгилик: реабилитация натижаларини олдиндан баҳолаш ва прогнозлаш имконини берадиган RP-Index интеграл клиник индекси ишлаб чиқилиб беморларнинг реабилитация имкониятларини эрта босқичда баҳолаш, индивидуал реабилитация самарадорлигини ошириши исботланган бўлиб, унга оид таклифлар СамДТУ Илмий Кенгашининг 2025 йил 26 ноябрдаги 4-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Бош мия менингиомаси билан оғриган беморларда RP-INDEX асосида реабилитацияни клиник-функционал режалаштириш алгоритми» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган ва Ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация қилиш ва протезлаш миллий марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 198-ich-сон ҳамда Навоий вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 66 i/ch-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: мақсадли реабилитацияни ўз вақтида тайинлашни перитуморал шиш, когнитив ҳолат ва HRV бўйича хавфни эрта саралаш таъминлайди, бунинг натижаси ўлароқ доимий ногиронлик даражаси пасаяди, ўз-ўзига хизмат кўрсатишнинг тикланишини тезлашади, ҳаёт сифати яхшиланади ҳамда оилалар ва тиббий-ижтимоий қўллаб-қувватлаш тизимига тушадиган юклама камаяди. Иқтисодий самарадорлиги: эрта башоратловчи саралаш (RP-Index) ва индивидуаллаштирилган йўналтиришни жорий этиш даволаниш харажатларни камайтиради ва реабилитация самарадорлигини оширади; IS (6 ой) = (800000 - 250000) - 175000 = 375000 сўм (6 ойда бир бемор учун иқтисод). Хулоса: олинган натижалар мия менингиомаси бўлган беморларда реабилитация потенциалини белгиловчи омилларни тушунишни осонлаштиради ва структур (жумладан, перитуморал шиш), нейропсихологик (МоCА/FAB) ва нейровегетатив (HRV) мезонларга асосланган комплекс баҳолаш зарурлигини тасдиқлайди. Шундай қилиб, RP-Index ни ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш салбий функционал натижалар хавфини эрта табақалаштириш, реабилитация дастурларини шахсийлаштириш ва йўналтиришни оптималлаштириш учун илмий асос яратади, бу эса пировардида функционал натижалар ва ҳаёт сифатини яхшилайди;  
учинчи илмий янгилик: Реабилитация натижаларини олдиндан баҳолаш ва бошқаришни такомиллаштириш мақсадида RP-Index интеграл клиник индекси ишлаб чиқилди ва унинг юқори прогностик қиймати клиник жиҳатдан тасдиқланди. Ушбу индекс беморларнинг реабилитация имкониятларини эрта босқичда баҳолаш, индивидуал реабилитация стратегиясини шакллантириш ва даволаш самарадорлигини ошириши исботланган бўлиб, у СамДТУ Илмий Кенгашининг 2025 йил 26 ноябрдаги 4-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Бош мия менингиомалари бўлган беморларда RP-INDEX асосида реабилитацияни клиник-функционал режалаштириш алгоритми» услубий тавсияномаси мазмунига киритилган ва Ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация қилиш ва Ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация қилиш ва протезлаш миллий марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 198-ich-сон ҳамда Навоий вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 66 i/ch-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: RP-Index алгоритмини қўллаш реабилитацион чора-тадбирларни эрта ва шахсга йўналтирилган ҳолда тайинлашни таъминлайди, мустақилликни турғун йўқотиш хавфини камайтиради, беморлар одатдаги кундалик ва меҳнат фаолиятига қайтишини тезлаштиради, оилалар ва тиббий-ижтимоий қўллаб-қувватлавчи ижтимоий соҳага тушадиган юкламани камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: реабилитацияни оптимал йўналтириш ва дозалаш шифохонада даволаниш ва такрорий госпитализация давомийлигини қисқартиради, умумий харажатларни камайтиради; иш қобилятини йўқотишларни камайтириш орқали иқтисодий фойда: IS = йилига 2400000 – 1200000 = 1200000 сўм (бир бемор учун). Хулоса: олинган натижалар мия менингиомаси бўлган беморларда реабилитация потенциалини белгиловчи омилларни тушунишни осонлаштиради ва структур (жумладан, перитуморал шиш), нейропсихологик (МоCА/FAB) ва нейровегетатив (HRV) мезонларга асосланган комплекс баҳолаш зарурлигини тасдиқлайди. Шундай қилиб, RP-Index ни ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш салбий функционал натижалар хавфини эрта табақалаштириш, реабилитация дастурларини шахсийлаштириш ва йўналтиришни оптималлаштириш учун илмий асос яратади, бу эса пировардида функционал натижалар ва ҳаёт сифатини яхшилайди; 
тўртинчи илмий янгилик: бош мия менингиомаси билан оғриган беморларда операциядан кейинги даврда юқори, ўрта ва паст реабилитация салоҳияти гуруҳларини ажратиш ва реабилитация ҳажми/интенсивлигини аниқлаш имконини берувчи RP-Index ни ≥65 балл, 45-64 балл ва <45 балл оралиғида амалий стратификация қилиш зарурати исботланган. Унга оид таклифлар СамДТУ Илмий Кенгашининг 2025 йил 26 ноябрдаги 4-сонли баённомаси билан тасдиқланган «Бош мия менингиомаси бўлган беморларда RP-INDEX  асосида реабилитацияни клиник-функционал режалаштириш алгоритми» услубий тавсияномаси мазмунига сингдирилган ва Ногиронлиги бўлган шахсларни реабилитация қилиш ва протезлаш миллий марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 198-ich-сон ҳамда Навоий вилояти ногиронларни реабилитация қилиш ва протезлаш марказининг 2025 йил 1 декабрдаги 66 i/ch-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: чегаравий мезонларни қўллаш хавф гуруҳидаги беморларни эрта аниқлаш ва ўз вақтида мақсадли реабилитацияни тайинлашни таъминлайди, мустақилликни бутунлай йўқотиш эҳтимолини камайтиради, ўз-ўзига хизмат кўрсатишни тиклашни ва ижтимоий ҳамда меҳнат фаолиятига қайтишни тезлаштиради, оилалар ва тиббий-ижтимоий ёрдам тизимига тушадиган юкни енгиллаштиради. Иқтисодий самарадорлиги: аниқ табақалаштириш ва реабилитацияни оқилона тайинлаш касалхонада ётиш муддатларини, такрорий мурожаатларни ва узоқ муддатли парвариш харажатларини қисқартиради; алгоритмни жорий этишнинг иқтисодий самарадорлиги 160 фоизни ташкил этади. Хулоса: олинган натижалар мия менингиомаси бўлган беморларда реабилитация потенциалини белгиловчи омилларни тушунишни осонлаштиради ва структур (жумладан, перитуморал шиш), нейропсихологик (МоCА/FAB) ва нейровегетатив (HRV) мезонларга асосланган комплекс баҳолаш зарурлигини тасдиқлайди. Шундай қилиб, RP-Index ни ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш салбий функционал натижалар хавфини эрта табақалаштириш, реабилитация дастурларини шахсийлаштириш ва йўналтиришни оптималлаштириш учун илмий асос яратади, бу эса пировардида функционал натижалар ва ҳаёт сифатини яхшилайди.