Ахмедова Нилуфар Мамасидиковнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Пазвитие компетенции использования алгоритмов в процессе дифференцированного обучения будущих учителей начальных классов” 13.00.02 -Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № B2021.1.PHD/Ped2227
Илмий раҳбар: Нажмиддинова Ҳилола Ёкубжановна педагогика фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассасаси (муассасалар) номи: Қўқон давлат университети PhD.03./2025.27.12.Ped.34.01
Расмий оппонентлар:
Абдуллаева Озода Сафибуллаевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Алимсаидова Сайёра Амидеевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини табақалаштирилган ўқитиш жараёнида алгоритмлардан фойдаланиш компетенциясини ривожлантириш бўйича амалий ва методик тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилар билан белгиланади:
тадқиқ этилаётган категория бўйича компетенсиявий ва тизимли ёндашувлар доирасида назарий таҳлил амалга оширилди. “Бошланғич синф ўқитувчисининг алгоритмик компетентлиги”нинг муаллифлик таърифи педагогик жараённи ташкил этиш ҳамда ўқувчиларда алгоритмик тафаккурни мақсадли ривожлантириш учун алгоритмларни лойиҳалаш ва қўллашга оид касбий маҳорат сифатида асосланган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг алгоритмик компетентлигини ривожлантиришнинг таркибий-мазмунли модели такомиллаштирилди. Ушбу модел яхлит тизим бўлиб, унда тўртта асосий компонент таркибий жиҳатдан интеграциялашган, тегишли кўникмаларнинг бошланғич даражадан профессионал даражагача босқичма-босқич генезиси амалга оширилган ҳамда назарий тайёргарлик ва унинг таълим жараёнидаги амалий татбиқи ўртасида узвийлик таъминланган.
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг алгоритмик компетентлигини ривожлантириш учун махсус турлича даражали (дифференциалланган) топшириқлар ва дидактик шартлар мажмуи такомиллаштирилди. Ушбу мажмуага методик материаллар, баҳолаш мезони, мустақил ишлар тизими, муаллифлик АКн технологияси ва мазкур компетенсияни шакллантиришнинг яхлит тизими киритилган;
алгоритмик компетентликнинг шаклланганлик даражасини кўп босқичли баҳолаш имконини берувчи диагностик воситалар мажмуи яратилган ва валидациядан ўтказилган (эмпирик, репродуктив, маҳсулдор, ижодий даражалар). Баҳолаш аниқ мезонлар ва сифат тавсифлари тизими асосида амалга оширилган. Ушбу тизим бошланғич таълимдаги педагогик фаолиятнинг ўзига хос хусусиятларини миқдорий ва сифат кўрсаткичлари интеграцияси орқали ҳисобга олиб, асосий эътиборни алгоритмларни ижодий қўллашга қаратган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг дифференциалланган таълим жараёнида алгоритмлардан фойдаланиш компетенсиясини ривожлантириш юзасидан олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг алгоритмик компетенсиясини бошланғич таълим муҳитига мослаштирилган, педагогик жараён билан интеграциялашган, амалий фаолиятга йўналтирилган ҳамда аксиологик, когнитив, праксиологик ва рефлексив компонентларни ўз ичига олган ҳолда аниқлаш бўйича таклиф ва тавсиялар «Бошланғич синфларда ахборот технологиялари» ўқув қўлланмаси (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023 йил 29 сентябрдаги №439-сонли буйруғи асосида берилган №438261-сонли сертификат) мазмунида амалга оширилган. Қўлланамани таълим жараёнида синовдан ўтказиш унинг самарадорлигини тасдиқлаган, натижада талабаларнинг алгоритмик тафаккурини ривожланиш даражасининг ошиши кузатилган ҳамда уларнинг келажакдаги касбий фаолиятида фанлараро ёндашувлардан фойдаланиш тайёргарлиги ошган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг алгоритмик компетентлигини ривожлантиришнинг такомиллаштирилган таркибий-мазмуний модели мазмуни табақалаштирилган ўқитиш жараёнида алгоритмларни қўллашнинг педагогик механизмлари, ўқув фаолиятини лойиҳалаш услублари ва баҳолаш тизимининг ўзига хос хусусиятлари, шунингдек, бошланғич таълимда анъанавий ва инновацион ёндашувининг уйғунлашувига оид илмий янгилик сифатида Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институтининг Фарғона минтақавий филиалида 2022-2023 йилларда бжарилган Британия Кенгашининг “Ҳигҳер Эдуcатион фор Эмплоябилитй, Чанге аcадемй 3” лойиҳаси дастуридаги “Инглиз тилини мустақил ўрганиш тизимини ташкил этиш лойиҳасида методик манба сифатида кенг фойдаланилган. Натижада, педагогик тайёргарлик жараёнида Давлат таълим стандарти талаблари ва таклиф этилаётган модел асосида талабаларнинг алгоритмик компетентлигининг ривожланиши таъминланган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг алгоритмик компетентлигини ривожлантириш учун ишлаб чиқилган турлича даражали топшириқлар ва дидактик шартлар мажмуи – такомиллаштирилган методик материаллар, баҳолаш мезонлари, мустақил ишлар тизими, муаллифлик «АКн» технологияси, шунингдек мазкур компетентликни шакллантиришнинг яхлит тизимини ўз ичига олган – математика, она тили ва табиий фанларни ўқиниш методикаси материаллари билан бойитилган ҳолда «Бошланғич синфларда ахборот технологиялари» ўқув қўлланмаси (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023 йил 29 сентябрдаги №439-сонли буйруғи асосида берилган №438261-сонли сертификат) мазмунига интеграциялашган. Натижада, бўлажак ўқитувчиларда блок-схемалардан мунтазам фойдаланиш ва турли даражадаги мураккабликдаги масалаларни ечиш орқали алгоритмик компетентликнинг босқичма-босқич шаклланиши таъминланган, бу эса талабаларда унинг ривожланишининг ижобий динамикаси билан тасдиқланган;
алгоритмик компетентлик даражасини баҳолашнинг ишлаб чиқилган ва синовдан ўтган воситалари, ҳақиқийлиги (валидлиги) исботланган методикалар мажмуига асосланган ҳолда, «Бошланғич синфларда ахборот технологиялари» (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023 йил 29 сентябрдаги №438261-сонли сертификат) ўқув қўлланмаси мазмунига интеграциялашган. Ушбу интеграция олий педагогик таълим тизими учун ишлаб чиқилган диагностик мажмунинг илмий ва амалий аҳамиятини тасдиқлайди.