Шералиева Мунаввар Абдуллаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оилада болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини ошириш”, 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган B.2026.1.PhD./Ped.2613
Илмий раҳбар: Нарбашева Мехри Ачиловна – Термиз давлат педагогика институти амалий психология кафедраси, п.ф.н., профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи Термиз давлат педагогика институти, Илмий кенгаш рақами: PhD.01/2025.27.12.Ped.11.01
Расмий оппонентлар:
биринчи оппонент – Қодиров Қутлуғ-Бек Бекмуродович, “Университй оф Манагемент анд футуре течнологиес” Университети Педагогика ва психология кафедраси мудири, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
иккинчи оппонент – Холов Олим Чоршанбиевич – Термиз иқтисодиёт ва сервис университети доценти, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади - оилада болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини ошириш юзасидан таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
“ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлиги” тушунчаси мазмунини мактабгача ва бошланғич таълим интеграцияси нуқтаи назаридан бойитиш орқали болани мактаб таълимига тайёрлашнинг замонавий трансформацион моделлари (шахсий, ижтимоий ва интеллектуал тайёргарлик) педагогик назария доирасида тизимлаштирилган;
Шарқ мутафаккирлари ва жадид маърифатпарварлари илмий меросида оилавий тарбия ҳамда болани илмга йўналтириш масалалари тарихий-педагогик жиҳатдан қиёсий таҳлил қилиниб, уларнинг замонавий таълим муҳитига мос ғоялари “педагогик ренессанс” тамойили асосида аниқлаштирилган;
Ота-оналарнинг саводхонлигини оширишга хизмат қилувчи “Оила – боғча – мактаб” интегратив-кластер модели фасилитация тамойилига кўра саводхонликнинг когнитив, операционал-технологик ва рефлексив-мотивацион каби таркибий қисмларнинг ички алоқадорлигини таъминлаш орқали такомиллаштирилган;
педагогик-психологик саводхонликни ривожлантиришнинг методик тизими ота-оналарнинг ҳаётий тажрибасини педагогик мақсадларга йўналтиришга кўра боланинг мактаб таълимига тайёргарлик даражасини мустақил баҳолаш имконини берувчи интерактив методика (влог-тренинглар, кейс-стади ва андрогогик-ўйинли технологиялар) мажмуасини қўллаш орқали такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Оилада болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини оширишга доир тадқиқот натижалари асосида:
“ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлиги” тушунчаси мазмунини мактабгача ва бошланғич таълим интеграцияси нуқтаи назаридан бойитиш орқали болани мактаб таълимига тайёрлашнинг замонавий трансформацион моделлари (шахсий, ижтимоий ва интеллектуал тайёргарлик) педагогик назария доирасида тизимлаштиришга доир таклиф ва тавсиялари “Болаларни мактабга тайёрлаш” ва “Мактабгача таълимда арт-терапия” номли ўқув қўлланмалар мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йил 25-мартдаги 01/11-6-234-сон маълумотномаси). Натижада, оилада мактабгача ёшдаги болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини ошириш мазмунини такомиллаштиришга хизмат қилган;
шарқ мутафаккирлари ва жадид маърифатпарварлари илмий меросида оилавий тарбия ҳамда болани илмга йўналтириш масалалари тарихий-педагогик жиҳатдан қиёсий таҳлил қилиниб, уларнинг замонавий таълим муҳитига мос ғоялари “педагогик ренессанс” тамойили асосида аниқлаштиришга доир амалий таклиф ва тавсиялар “Болаларни мактаб таълимига тайёрлаш методикаси” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Термиз давлат университети ректорининг 2025-йил 27-декабрдаги “456-ПЎ” сонли буйруғига асосан нашрга этишга рухсат этилади. № 456-ПО'-012 гувохномаси). Натижада, Оилада мактабгача ёшдаги болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини оширишнинг дидактик таъминотини такомиллаштиришга хизмат қилган;
ота-оналарнинг саводхонлигини оширишга хизмат қилувчи “Оила – боғча – мактаб” интегратив-кластер модели фасилитация тамойилига кўра саводхонликнинг когнитив, операционал-технологик ва рефлексив-мотивацион каби таркибий қисмларнинг ички алоқадорлигини таъминлаш орқали такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадио каналида эфирга узатилган “Таълим ва тараққиёт”, “Ўзбекистон ёшлари”, “Болалар ва биз” номли дастурлар сенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 7 ноябрдаги 05-09-1778-сон маълумотномаси). Натижада, мактабгача таълим тарбияланувчиларини мактаб таълимига сифатли тайёрлаш ва оилада болаларни мактаб таълимига тайёрлаш ҳамда ота-оналарда педагогик-психологик саводхонлигини оширишга хизмат қилган;
педагогик-психологик саводхонликни ривожлантиришнинг методик тизими ота-оналарнинг ҳаётий тажрибасини педагогик мақсадларга йўналтиришга кўра боланинг мактаб таълимига тайёргарлик даражасини мустақил баҳолаш имконини берувчи интерактив методика (влог-тренинглар, кейс-стади ва андрогогик-ўйинли технологиялар) мажмуасини қўллаш орқали такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 29-майдаги 232-сонли буйруғига асосан нашрга тавсия этилган “Болалар психологияси ва психодиагностикаси” дарслигини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлар марказининг 2025-йил 31-октябрдаги 02/01-01-458-сон маълумотномаси). Натижада, Оилада болаларни мактаб таълимига тайёрлашда ота-оналарнинг педагогик-психологик саводхонлигини оширишнинг дидактик таъминотини такомиллаштиришга хизмат қилган.