Аметов Ахмет Қуламетовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Янгиланаётган Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлашда миллий қадирятларнинг ривожланиш тенденциялари, 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа (фалсафа фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.PhD/Fal842
Диссертация бажарилган муассаса номи: Нукус давлат педагогика институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат Педагогика институти ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.01/2025.27.12.F.10.02
Илмий раҳбар: Яхшиликов Журабой Яхшиликович, фалсафа фанлари доктори, профессор.
Расмий оппонентлар: Джуракулов Хусан Анварович, фалсафа фанлари доктори (DSc), доцент; Джураев Лукмон Нарзуллаевич, фалсафа фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Янгиланаётган Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлашга қаратилган миллий қадриятларнинг ўрни ва ривожланиш механизимларини илмий тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
янгиланаётган Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлашда жамоавийлик ва патернализм жамиятнинг детерминанти сифатида аксиологик онг, ахлоқий муносабатларнинг уйғунлиги конструктив аҳамиятга эга эканлиги мантиқий исботланган;
Ўзбекистонда демократик ислоҳотлардаги транссендентализм, персоналистик онтологизм, маданий-тарихий релятивизм каби аксиологик муносабатлар инсонлар ўртасида юзага келадиган ижтимоий инфантиллик (ижтимоийлашув механизмларининг бузилиши)ни баратараф этиши ва фуқаролик жамияти тараққиётини таъминловчи индикатор эканлиги далилланган;
инсон ҳуқуқларини ахлоқий-ҳуқуқий регламентлаштириш (тартибга солиш) асосида миллий қадриятларни шакллантириш ва юксалтиришда бирламчи асос эканлиги социометрик кузатув воситасида аниқланган;
миллий қадриятлар ва жамиятнинг маданий ижтимоийлашуви инсониятни бирлаштирувчи сосиум атрибути сифатида шахс ва жамият ўртасидаги манфаатларни уйғунлаштириш, аксиологик муносабатнинг тизимли-интегратив тафаккурини ривожлантириш мезони эканлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Янгиланаётган Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлашда миллий қадриятларнинг ривожланиш тенденсияларин ўрганиш натижалари асосида:
Янгиланаётган Ўзбекистонда инсон ҳуқуқларини таъминлашда жамоавийлик ва патернализм жамиятнинг детерминанти сифатида аксиологик онг, ахлоқий муносабатларнинг уйғунлиги конструктив аҳамиятга эга эканлиги мантиқий исботланганлигига оид илмий асосланган хулосалар ва таклиф-тавсиялардан Ўзбекистон ёшлар иттифоқи Қорақалпоғистон Республикаси Кенгашининг “Биз ёшлар ҳуқуқбузарлик ва жиноятчиликка қаршимиз” мавзусидаги ҚР-01/02-2023 рақамли амалий давлат грант лойиҳаси ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон ёшлар иттифоқи Қорақалпоғистон Республикаси Кенгашининг 2024-йил 11-октябрдаги 02-06 / 81-сон маълумотномаси). Натижада, бугунги глобаллашув жараёнда демократик қадриятларнинг равнақ топишида миллий ва диний ғоялар билан озиқланган фуқаролик жамиятида ижтимоий тартибга солиш воситаси сифатида маънавий ахлоқий қадриятларнинг роли янада ошириш ва ёшларимизнинг ватанпарварлик, байналминаллик, бағрикенглик туйғуларини шакллантиришга хизмат қилган;
Ўзбекистонда демократик ислоҳотлардаги транссендентализм, персоналистик онтологизм, маданий-тарихий релятивизм каби аксиологик муносабатлар инсонлар ўртасида юзага келадиган ижтимоий инфантиллик (ижтимоийлашув механизмларининг бузилиши)ни баратараф этиши ва фуқаролик жамияти тараққиётини таъминловчи индикатор эканлиги далилланганлигига оид таклиф ва тавсиялардан Қорақалпоғистон Республикаси Маънавият ва маърифат кенгашининг 2024-йилда маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш ҳамда тарғибот- ташвиқотини ташкил қилишга мўлжалланган “Йўл харитаси” ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Республикаси Маънавият ва маърифат маркази Қорақалпоғистон бўлимининг 2024-йил 16-июлдаги 01/13-102-сон маълумотномаси). Натижада, инсон ҳуқуқларини таъминлашнинг механизмлари, усул ва воситаларини такомиллаштириш ва ёшлар дунёқарашида буюк аждодларимизнинг бой маънавий меросини сингдириш асосидамиллий ва умуминсоний қадриятлар нуқтаи-назардан тарбиялашга хизмат қилган;
инсон ҳуқуқларини ахлоқий-ҳуқуқий регламентлаштириш (тартибга солиш) асосида миллий қадриятларни шакллантириш ва юксалтиришда бирламчи асос эканлиги социометрик кузатув воситасида исботланганлигига боғлиқ таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси Қорақалпоғистон Кенгашининг 2020-2024 йилларга мўлжалланган Сайловолди дастуридаги “Маънавий-маърифий соҳадаги устувор йўналишлар”нинг “Миллий маданият ва ма'навиятни ривожлантириш, миллий урф-одат, анъана ва қадриятларни сақлаш ва бойитиш соҳасида” номли 6.1 банди “Миллий, тарихийилмий маданият ва манбаларни ўрганиш ва тарғиб этиш соҳасида” номли 6.3 банди ижросини таъминлашда фойдаланилган (Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси Қорақалпоғистон Республикаси Кенгашининг 2024-йил 15-июлдаги 108-сон маълумотномаси). Натижада, партиянинг сайловолди дастури мақсад ва вазифаларни амалга оширишда, тарғибот тадбирларида иштирок этиб, жамиятда инсон ҳуқуқларини таъминлашнинг умуминсоний қадриятларни шакллантириш ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларига моне бўлмаган одоб-ахлоқ қоидалари ҳуқуқ нормаси сифатида ифода этилишининг таъминланиши янги жамиятда ижтимоий адолат тамойилларининг қарор топишида хизмат қилган;
миллий қадриятлар ва жамиятнинг маданий ижтимоийлашуви инсониятни бирлаштирувчи сосиум атрибути сифатида шахс ва жамият ўртасидаги манфаатларни уйғунлаштириш, аксиологик муносабатнинг тизимли-интегратив тафаккурини ривожлантириш мезони эканлиги асосланганлигига доир таклиф ва тавсиялардан Қорақалпоғистон Республикаси телерадиокомпанияси томонидан 2023-йилда эфирга узатилган “Қайсı бири дурıс” кўрсатувининг ҳамда Қорақалпоғистон радиоканалида 2024 - йил 18-июнда эфирга узатилган “Маънавият гулшани” ва “Тарихий арбоблар” эшиттиришларининг навбатдаги сонининг дастур ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси телерадиокомпаниясининг 2024-йил 16-июлдаги 05-22/320-сон маълумотномаси). Натижада, ёшларимизда миллий ўзликни англаш туйғусини юксалтиришда ва демократик ҳуқуқий давлат ва фуқаролик жамиятини қарор топдиришда миллий қадриятларимиз ҳамда миллий маънавий меросимиз муҳим назарий манбалардан бири бўлиб хизмат қилган.
