Кудиярова Ришхан Кадирбаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “С.Жумағулов асарларида юмористик образ яратиш маҳорати (ҳикоя, повест ва драматик асарлари мисолида)”, 10.00.12. – Қорақалпоқ адабиёти.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Fil4931.
Илмий раҳбар: Казахбаев Сарсен Сейилбекович, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Нукус давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.04.06
Расмий оппонентлар: Курамбаева Гуландам Каримбаевна, филология фанлари доктори (DSc), доцент; Оринбаев Турганбай Базарбаевич, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот: Навойи давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ижодкорнинг юмористик образ яратиш маҳорати, ижодининг ғоявий-тематик йўналишлари, жанрий ва шаклий хусусиятлари, сюжет, композицион тузилиш, бадиий тил, образ ва характер яратишдаги индивидуал белгиларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
жаҳон ва қардош халқлар адабиётшунослигида юмористик образ масаласини ўрганишнинг илмий-назарий асосларига таянган ҳолда С.Жумағуловнинг қаҳрамон яратишдаги ижодий индивидуаллиги очиб берилган;
ёзувчи асарларининг жанрий ва шаклий хусусиятлари (насрий, драматик), сюжет типларини яратишдаги ўзига хослиги ҳамда асар композициясидаги ўзига хос поетик изланишлари илмий-назарий асосланган;
яратилган асарларда қаҳрамонларнинг диалог ва монолог каби бадиий нутқ шаклларидан фойдаланишдаги ижодий индивидуаллиги, қорақалпоқ насрида юмористик тасвир имкониятларини бойитганлиги аниқ мисоллар асосида далилланган;
образлар тизими, характер яратиш, персонажлар психологияси, асарга ном танлаш, жонли халқ тили бой лексикасидан фойдаланиш, бадиий детал ва ривоявий усул элементларининг асар яхлитлигини таъминлашдаги аҳамияти кенг ёритилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
С.Жумағулов асарларида юмористик образ яратиш маҳорати масаласи бўйича тадқиқотлар юзасидан олинган илмий натижалар асосида:
ижодкор асарларининг ғоявий-тематик йўналишлари ривожланиш тенденсиялари, жанр ва шаклий ўзига хослиги, сюжет ва композиция тузиш, образ ва характер яратиш хусусиятлари, бадиий тил ва деталдан фойдаланиш маҳорати бўйича индивидуал изланишлари ҳақидаги назарий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими, Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институти томонидан “Қорақалпоқ ёзувчиларининг ижодий лабораториясини монографик аспектда таҳлил қилиш” мавзусидаги фундаментал тадқиқот лойиҳаларини амалга оширишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими, Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2025-йил 15-декабрдаги 798/1-сонли маълумотномаси). Натижада, ёзувчининг юмористик образ яратишдаги бадиий маҳорати масаласи, асар сюжети ва композицион яхлитлиги, жанр ва бадиий хусусиятлари, ғоявий-тематик йўналишларини белгилашда асосий манба вазифасини ўтаган;
сўз санъаткорининг юмористик образ яратишдаги поетик изланишлари, ғоявий-тематик хусусиятлари, сужет ва композицион таркиби, образ ва характер яратишдаги ўзига хос белгилари бўйича олинган илмий-амалий натижалардан “Қорақалпоғстан” телерадиокомпаниясининг “Қайıрлı таń”, “Кúш билимде” кўрсатувларида фойдаланилган (“Қарақалпақстан” Телерадиокомпаниясининг 2026-йил 29-январдаги 05-22/51-сонли маълумотномаси). Натижада, қорақалпоқ адабиётида С.Жумағулов ижодининг ривожланиш тенденсиялари, образ ва характер, сужет ва композиция тузишдаги ижодий изланишлари ҳамда диалог ва монологлардан фойдаланишдаги маҳорат масалалари кенг жамоатчиликка етказилиши таъминланган;
С.Жумағулов ижодида юмористик образ яратиш маҳорати масалаларини таҳлил қилишда ёзувчининг индивидуал услубий изланишлари ва новаторлиги юзасидан қилинган маърузалари ёш ижодкорларнинг адабиёт дарғалари ижодини чуқур ўрганиш ҳамда поетик маҳоратини такомиллаштиришда кенг фойдаланилган (Қорақалпоғистон Ёзувчилар уюшмаси 2026-йил 26-январдаги 8-сонли маълумотномаси). Натижада, ёш ижодкорларнинг ёзувчи С.Жумағулов асарларининг ғоявий-тематик йўналишларини, жанрий ва бадиий изланишларини аниқлашга, асарларининг сужет типлари ва композицион тузилишини, индивидуал ижодий маҳоратини такомиллаштириш масалалари бўйича тушунчаларининг такомиллашишига эришилган.