Собитов Аъзамхон Турсунпўлот ўғли
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Қадимги туркий ёдгорликлар зоонимларининг қиёсий тадқиқи”, 10.00.06 Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Fil5361
Илмий раҳбар: Жафаров Ботир Саттарович, филология фанлари доктори  (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.22.04.
Расмий оппонентлар: Содиқов Қосимжон, филология фанлари доктори  (DSc), профессор; Сидиқов Қосим Абилович, филология фанлари номзоди, профессор.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети. 
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга эга.
II.Тадқиқотнинг мақсади ХИ–ХИВ асрлардаги қадимги туркий қўлёзмалар, хусусан, “Девону луғати-т-турк”, “Кодекс куманикус” ва “Таржумон туркий” ёзма манбаларидаги зоонимларни таснифлаш, этимологик ҳамда структур-семантик хусусиятларини тадқиқ этиш, шунингдек зоонимик лексик бирликларнинг лингвистик жиҳатидан ўзгариб боришини қиёсий усулда таҳлил қилишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
    “Девону луғати-т-турк”, “Таржумон туркий” ва “Кодекс куманикус” асарларидаги зоонимларнинг семантик ва функсионал хусусиятлари таҳлил қилиниб, уларнинг илмий услубда терминологик бирлик, бадиий ва оғзаки нутқда эса рамзий, коннотатив ва экспрессив восита сифатида қўлланиши аниқланди ҳамда ҳайвон номларининг тотемик функсияси қадимги туркий тафаккур, маданият ва этник қадриятлар билан узвий боғлиқликда ёритилди.
    ХИ асрга оид “Девону луғати-т-турк”даги зоонимларнинг ХИВ асрга оид “Таржумон  туркий” ва “Кодекс куманикус” асарларидаги зоонимларнинг фонологик, морфологик ва лексик ўзгаришлари, шунингдек, айрим зоонимларнинг консерватив ҳолда сақланиб қолиш анъаналари илмий асосланди.
    “Девону луғати-т-турк”, “Кодекс куманикус” ва “Таржумон туркий” ёзма манбалари материаллари асосида қадимги туркий зоонимлар зоологик, структур ва лексик-семантик меъзонлар уйғунлигида тавсифланди, натижада уларнинг қадимги туркий тил тизимидаги ўрни муайянлаштирилди.
    ХИ–ХИВ асрга тегишли туркий обидалардаги 286 та ҳайвон номи лексик-семантик ва этимологик жиҳатдан қиёсий таҳлил қилиниб, 46 та ҳайвон номи барқарор сақлангани, 133 та ҳайвон номи қисман ўзгаришга учрагани ҳамда 107 та ҳайвон номи бутунлай ўзгаришга учрагани илмий жиҳатдан исботланди.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. ХИ–ХИВ асрларга оид қадимий туркий қўлёзмалардаги зоонимларини муқояса қилиш асосида: 
Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Наманган давлат университетида 2020-2023 йилларда бажарилган ФЗ-20190815110 “Кодекс куманикус” қўлёзмасининг электрон илмий изоҳли матни ва изоҳли луғатини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳани бажаришда “Қадимги туркий ёдгорликлар зоонимларининг қиёсий таҳлили” мавзусидаги диссертацияси натижалари, тадқиқот хулосаларидан фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Олий талим фан ва инновациялар вазирлиги Наманган давлат университетининг 2025-йил 13-октябрдаги 815110/13-10-сон маълумотномаси). Натижада “Кодекс куманикус” қўлёзмасининг электрон илмий изоҳли матни ва изоҳли луғатини яратиши тўғрисидаги хулосаларни зоонимлар бўйича диссертацион тадқиқот жараёнидан олинган илмий маълумотлар билан бойитган;
туркий адабиёт равнақи тарихида алоҳида ўрин тутадиган “Девону луғати-т-турк”, “Кодекс куманикус” ва “Таржумон туркий” обидаларидаги зоонимлар асосида ўзбек адабий тилининг ривожланиш тарихидаги лисоний ҳамда адабий аҳамиятини аниқлаш орқали олинган илмий натижалардан, қўлёзмалардаги зоонимларни муқояса қилиш орқали ёзма манбаларда номлари қайд этилган зоонимларнинг луғавий таркиби уларнинг яшаш тарзи, ҳажми, ранг-туси сингари хусусиятлари белгиланиб, мазкур парадигмани ташкил этувчи бирликларнинг структур таснифлари ҳақидаги хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Олий талим, фан ва инновациялар вазирлиги Наманган давлат университетида бажарилган “Ўзбек фолклорининг ўзбек ва инглиз тилларидаги веб-сайти ва мултимедиа махсулотларини яратиш” мавзусидаги ФЗ-201912099 рақамли амалий илмий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий талим фан ва инновациялар вазирлиги Наманган давлат университетининг 2025-йил 22-октябрдаги 2019-22/10-сон маълумотномаси). Натижада “Ўзбек фолклори намуналарини нашрга тайёрлаш ва уни текстологик ўрганиш тараққиётини асослаш ва даврийлаштириш масаласини ёритиш тўғрисидаги хулосларни ҳамда луғат қисмларини диссертацион тадқиқот жараёнидан олинган илмий маълумотлар билан бойитган;
ХИ–ХИВ аср қадимги туркий қўлёзмалар, хусусан “Девону луғотит-турк”, “Таржумон туркий” ва “Кодекс куманикус” қўлёзмаларида қайд этилган зоонимларнинг лексик-семантик таҳлили, прагматик, қиёсий-типологик, этимологик жиҳатлари борасидаги хулосалар Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг Ўзбекистон телерадио канали ДУК муҳарририяти томонидан тайёрланган Адабий жараён, Таълим ва тараққиёт номли радиоешиттиришларининг 2025-йил феврал ва май сонларида фойдаланилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси раҳбарияти томонидан 2025-йил 19-август санасида берилган 05-09-1326-сонли маълумотнома). Натижада ушбу тадқиқот ишида берилган қиёсланаётган қўлёзмалар таркибидан олинган таҳлил натижалари зоонимларнинг тилдаги мавқейини кўрсатиб берган.