Юсупов Улугбек Мирталибовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Давлат архивлари корпоратив тармоғида электрон хизматларни кўрсатиш модел ва алгоритмлари”, 05.01.09 - “Ҳужжатшунослик. Архившунослик. Кутубхонашунослик” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Т5647.
Илмий раҳбар: Рахматуллаев Марат Алимович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc.09/2025.27.12.Т.01.02.
Расмий оппонентлар: Назирова Элмира Шодмоновна, техника фанлари доктори, профессор; Абдуллаев Абдушукур Хамидович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга эга.
II. Тадқиқотнинг мақсади корпоратив ҳамкорлик режимида давлат архивлари томонидан электрон архив хизматларини ташкил этиш моделлари ва алгоритмларини ҳамда дастурий комплексини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
архив ҳужжатларининг маълумотлар базасини шакллантириш, шунингдек, ахборот тизимларидаги излаш жараёнларини автоматлаштиришни тавсифлашга имкони берувчи ҳужжатлар ва архив хизматларини тизимли таснифлашга қаратилган мезонлар асосида кўп даражали тузилмавий ахборот модели ишлаб чиқилган;
архив муассасаларининг корпоратив ўзаро ҳамкорлиги шароитида фаолиятнинг технологик таъминотини яратиш учун автоматлаштирилган архив тизимлари маълумотлар базаларини шакллантиришнинг умумлаштирилган алгоритми таклиф этилган;
корпоратив ҳамкорлик режимида ишлайдиган архив фаолиятидаги ахборот тизимлари учун дастурий воситаларни яратиш имкон берувчи электрон архив ҳужжатларини маълумотлар базасига киритиш, электрон архив хизматларини кўрсатиш ва архив ҳужжатларининг суғурта нусхасини шакллантириш учун алгоритмлар мажмуаси ишлаб чиқилган;
яратилган моделлар ва алгоритмлар асосида маҳаллий ва корпоратив ахборот тармоқларида архив маълумотларини қидиришга имкон берувчи интеграциялашган архив ахборот тизими таркибидаги қуйи тизимларнинг функсионал ва ташкилий тузилмалари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Давлат архивлари корпоратив тармоғида электрон хизматларни кўрсатиш модел ва алгоритмларини яратиш бўйича илмий ва амалий тадқиқотлар натижалари асосида:
архив ҳужжатларини қайта ишлаш жараёнларини ташкил этишни тавсифлаш учун кўп босқичли тузилмага оид ахборот модели “Ўзархив” агентлиги ахборот тизимига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2026-йил 3-февралдаги 25/9-1771/8-сонли маълумотномаси). Илмий тадқиқот натижасида, архив хизматларини кўрсатиш тезлиги 6 баробаргача орттиришга ҳамда архив хизматлари фойдаланувчилари сони анъанавий хизматлар даврига нисбатан 50 фоизга кўпайишига ҳамда даромад ҳажми анъанавий хизматлар кўрсатиш даврига нисбатан 2,4 баробарга оширишга эришилган;
архив муассасаларининг корпоратив ҳамкорлиги шароитида автоматлаштирилган архив тизимларини яратишга имкон берувчи маълумотлар базаларини шакллантиришнинг умумлаштирилган алгоритми Андижон вилояти давлат архивлари тизимида жорий этилган (Андижон вилояти архив иши ҳудудий бошқармасининг 2025-йил 17-июндаги 25/9-1771/8-сонли маълумотномаси). Натижада, архив муассасалари ўртасида ўзаро ахборот алмашинуви, маълумотлар базаларининг интеграцияси ва ҳужжатларни қайта ишлаш жараёнларининг автоматлаштирилиши таъминланган бўлиб, бу автоматлаштирилган архив тизимларининг функсионал самарадорлигини 5 баробарга ошириш имконини берган;
электрон архив ҳужжатларини маълумотлар базасига киритиш, электрон архив хизматларини кўрсатиш ҳамда архив ҳужжатларининг суғурта нусхасини корпоратив ҳамкорлик режимида шакллантириш учун алгоритмлар Ўзбекистон миллий архивига жорий этилган (Ўзбекистон Миллий архивининг 2025-йил 22-июлдаги 01-17/753-сонли маълумотномаси). Натижада, Ўзбекистон Миллий архивидаги хизматларини кўрсатиш тезлиги 6 баробаргача орттиришга ҳамда архив хизматлари фойдаланувчилари сони анъанавий хизматлар даврига нисбатан 40 фоизга кўпайишига ҳамда даромад ҳажми анъанавий хизматлар кўрсатиш даврига нисбатан 2 баробарга оширишга эришилган;
яратилган модел ва алгоритмлар асосида интеграциялашган архив ахборот тизими таркибида турли хил қуйи тизимларининг функсионал ва ташкилий тузилмалари Андижон вилояти архивлари тизимида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги мувофиқлаштирувчи Экспертлар Кенгашининг 2026-йил 3-февралдаги 25/9-1771/8-сонли маълумотномаси). Натижада, архив фаолиятига оид қуйи тизимлар ўртасидаги функсионал боғлиқлик ва ахборот алмашинуви таъминланган, бошқарув жараёнларини ташкил этиш такомиллаштирилган ҳамда Андижон вилоятида архив хизматлари фойдаланувчилари сони анъанавий хизматлар даврига нисбатан 45 фоизга кўпайишига эришилган.