Муродиллаев Беҳзод Боходир ўғлининг
Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ўқувчиларнинг инглиз тилида лексик компетенсиясини мобил иловалар воситасида ривожлантириш технологияси (9-синф мисолида)” 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз тили).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Ped6468
Илмий раҳбар: Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент Тажибаев Гайратжон Шовдорович
Диссертация бажарилган муассаса номи: Наманган давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Исҳоқхон Ибрат номидаги Наманган давлат чет тиллари институти, PhD.03/2025.27.12.Ped.35.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Жавохир Абдурахим ўғли, педагогика фанлари доктори(ДСc), доцент; Абдуганиева Джамиля Рустамовна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Ўзбекситон миллий педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади 9-синф ўқувчиларининг инглиз тилида лексик компетенсиясини мобил иловалар воситасида ривожлантириш технологиясини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий йангилиги қуйидагилардан иборат:
юқори синф ўқувчиларнинг инглиз тилидаги лексик компетенсиясини ривожлантирилишининг лингводидактик асослари чет тил ўргатишнинг грамматик-таржима, табиий, ситуатив, аудиолингуал, шахсга йўналтирилган, коммуникатив ва лексик ёндашувларидаги лексикани танлаш мезонлари, манбайи ва бирлиги нуқтаи назаридан такомиллаштирилган;
9-синф ўқувчилари учун лексикага оид тил материалини танлашнинг ҳисоб-китоб, методик, тилшунослик мезонлари лугʻатни оқилона чегаралаш тамойили асосида такомиллаштирилган, лексикани ўргатишнинг тасодифийлик (инcидентал), эҳтиёжларини ҳисобга олиш, муайян мақсадга ёʻналтириш тамойиллари аниқлаштирилган;
9-синф ўқувчиларинг инглиз тилида лексик компетенсиясини ривожлантирилишда дуч келинадиган қийинчиликларни олдини олиш, репродуктив ва ресептив нутқда лексикани қўллашда йўл қўйиладиган хатоларни бартараф этишга хизмат қилувчи “Граде 9 Воcабуларй” номли дастурий таъминот лексикани ўргатишнинг имплисит (контекст асосида), эксплисит (бевосита тушунтириш асосида), таржимали ва таржимасиз усуллари ҳамда она тили, иккинчи (рус) тил ва чет (инглиз) тилда лексикани ўргатишнинг қиёсий ва чогʻиштирма таҳлиллари асосида яратилган;
лексик компетенсиянинг эгалланганлик даражасини аниқлаш мезонлари тинглаб тушуниш, гапириш, ўқиш, ёзув, прагматик, социолингвистик, стратегик (коммуникатив муаммоларни бартараф этиш ҳаракатлар тизимидан фойдаланиш) ва компенсацияловчи (лексик компетенсиядаги нуқсонлар ўрнини қоплаш) компетенсиялари билан интеграциялаштириб умумлаштирилган ва ушбу мезон талабларидан келиб чиқиб лексик компетенсиянинг мобил илова воситасида ривожлантирилишига хизмат қилувчи лингводидактик технология такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
чет тил ўргатишнинг грамматик-таржима, табиий, ситуатив, аудиолингуал, шахсга йўналтирилган, коммуникатив ва лексик ёндашувларидаги лексикани танлаш мезонлари, манбайи ва бирлиги нуқтаи назаридан такомиллаштирилган юқори синф ўқувчиларнинг инглиз тилидаги лексик компетенсиясини ривожлантирилишининг лингводидактик асослари 60111802 – Хорижий тил ва адабиёти (инглиз тили) ва 60230100 – Филология ва тилларни ўқитиш (инглиз тили) бакалавриат таълим йўналишлари учун “Инглиз тили ўқитиш методикаси” фан дастури ва ўқув-услубий мажмуаларга сингдирилган (Наманган давлат чет тиллар институти томонидан 2025-йил 19-декабрда берилган 3356-03–сонли маълумотнома). Натижада, фан дастури ва ўқув-услубий мажмуаларнинг “Лексикани ўргатиш” модуллари такомиллаштирилган.
лугʻатни оқилона чегаралаш тамойили асосида умумлаштирилган 9-синф ўқувчилари учун лексикага оид материални танлашнинг ҳисоб-китоб, методик, тилшунослик мезонларидан ҳамда лексикани ўргатишнинг тасодифийлик (инcидентал), эҳтиёжларини ҳисобга олиш, муайян мақсадга ёʻналтириш тамойиллари асосида ишлаб чиқилган илмий хулосалардан 2024-2025-йилларда бажарилган ЭРАСМУС+ мобилитй прожеcт “Прожеcт н. 2024-1-ИТ02-КА171-ҲЕД-000209878 бетwеен Писа университй анд Наманган стате институте оф фореигн лангуаГЭС” номли лойиҳанинг таълимий ва маданий соҳадаги тадбирлар ва амалий ишларида фойдаланилган (Наманган давлат чет тиллари институтининг 2026-йил 24-февралдаги КА17-УНИПИ/НамСИФЛ-0014-сонли маълумотномаси). Натижада, инглиз тилида 9-синф ўқувчиларининг лексик компетенсиясини ривожлантиришни оммалаштиришга химат қилган.
лексикани ўргатишнинг имплисит, эксплисит, таржимали ва таржимасиз усуллари ҳамда она тили, иккинчи (рус) тил ва чет (инглиз) тилда лексикани ўргатишнинг қиёсий ва чоғиштирма таҳлиллари асосида яратилган 9-синф ўқувчиларинг инглиз тилида лексик компетенсиясини ривожлантирилишда дуч келинадиган қийинчиликларни олдини олиш, репродуктив ва ресептив нутқда лексикани қўллшда йўл қўйиладиган хатоларни бартараф этишга хизмат қиливчи “Граде 9 Воcабуларй” номли дастурий таъминотдан Наманган, Андижон ва Фаргона вилоятларида умумий ўрта таълим мактабларида ташкил этилган тажриба-синов ишларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йил 21-ноябрдаги 01/11-1-797-сон маълумотномаси). Натижада, мобил илованинг самарадорлиги амалий исботланган.
тинглаб тушуниш, гапириш, ўқиш, ёзув, прагматик, социолингвистик, стратегик ва компенсацияловчи компетенсиялари билан интеграциялаштириб умумлаштирилган лексик компетенсиянинг эгалланганлик даражасини аниқлаш мезонлари ва ушбу мезон талабларидан келиб чиқиб лексик компетенсиянинг мобил илова воситасида ривожлантирилишига хизмат қиливчи лингводидактик технологиядан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканали томонидан 2025 йил март ва август ойларида эфирга узатилган “Болалар ва биз”, “Таълим ва тараққиёт”, “Ўзбекистон ёшлари” номли дастурларнинг ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” телерадиоканали ДМнинг 2025-йил 7-ноябрдаги 05-09-1769-сонли маълумотномаси). Натижада, лингводидактик технология оммалаштирилган, телетомошабинларнинг тил ўрганишда мобил иловалардан фойдаланиш саводхонлиги оширилган.