Шомуротова Чарос Равшан қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Исажон Султоннинг “Алишер Навоий” романида эпик тасвир хоссалари”, 10.00.02 – Ўзбек адабиёти. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Fil2471
Илмий раҳбар: Жабборов Нурбой Абдулҳакимович, филология фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами:  Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05
Расмий оппонентлар:  Имомова  Гулчеҳра Муҳаммадиевна филология фанлари доктори,профессор ва  Сулоймонов Исроил Исомиддинович филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Исажон Султоннинг “Алишер Навоий” романи мисолида эпик тасвирга хос қаҳрамон руҳияти ва характери, сюжет ва унинг хоссалари, адибнинг пейзаж ва интерер яратиш маҳорати сингари бадиий-эстетик қонуниятларни илмий-назарий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
“Алишер Навоий” романидаги бадиий портретлар: 1) “Макорим ул-ахлоқ” асаридан асарга кўчган портретлар; 2) муаллиф тилидан тасвирланган портретлар; 3) қаҳрамон нутқи воситасида яратилган портретлар; 4) ижтимоий ҳолатни акс эттирган рамзий портретлар ва 5) пейзаж-портретлар тарзида назарий тасниф этилган ҳамда роман бадииятини юксалтиришдаги ўрни мисоллар асосида далилланган;
 романдаги характер тасвири бадиий-эстетик ва ижтимоий-ахлоқий негизда таснифланиб, диалог, ўхшатиш, тазод, монолог, қаҳрамон ва муаллиф нутқининг характерни шакллантиришдаги поетик вазифаси аниқланган ҳамда характернинг бадиийлиги, умумбашарийлиги, ахлоқий сифатлари, давр колоритини акс эттириши ҳамда характер ва сюжет уйғунлиги масалалари асосланган; 
асар сюжетидаги “пластик” тасвир хусусиятлари сифатида муаллиф услуби, бадиий психологизм ва унинг романда акс этиши, бадиий тасвир воситалари назарий асосда шарҳланган ҳамда  “нопластик” элементларнинг эпик функсиялари ойдинлаштирилган; эпик тасвир  бадииятини таъминлашда муаллифнинг роли аниқланиб, муаллиф – файласуф, муаллиф – тарихчи, муаллиф – адабиётшунос тарзида ижодкорнинг бадиий вазифаси белгиланган; 
романда жами 82 та сарлавҳадан фойдаланилгани статик жиҳатдан аниқланиб, улар: 1) киши номи билан аталган (“Абулхайрхон”, “Муҳаммад Шайбонийхон”);  2) жой номларини акс эттирган (“Ҳирий. 849-йил”, “Астробод”); 3) воқеа-ҳодисага ишора этилган (“Шохруз Мирзонинг ўлими”, “Салтанат тўфонлари”); асар номлари билан ифодаланган (“Бадойи ул-васат”, “Хамса” қувончи”); пейзаж воситасида ҳосил қилинган (“Ҳирийда бир тонг”, “Гул сайли”) тарзида таснифланиб, сарлавҳаларнинг асар бадииятида тутган ўрни очиқланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  
Исажон Султоннинг “Алишер Навоий” романида эпик тасвир хоссалари мавзусини ўрганиш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
 “Алишер Навоий” романидаги портрет ва характернинг бадиий-эстетик ва ижтимоий-ахлоқий асосда катта эпик кўламда тасвирланганига оид таҳлиллардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022-2023 йилларда бажарилган “ИЛ-52 тур-21091433 рақамли "Ўзбек миллий маданиятига хос атамаларга оид мақолалар базасини яратиш" (Википедия электрон энциклопедияси рнезонлари асосида)" номли амалий тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 17-февралдаги 04/1-564-сон маълумотномаси). Бадиий портретлар янгича ёндашув асосида: “Макорим ул-ахлоқ” асаридан романга кўчган; муаллиф тилидан тасвирланган; қаҳрамон нутқи воситасида яратилган; ижтимоий ҳолатни акс эттирган ҳамда пейзаж-портретлар тарзида назарий тасниф этилгани, диалог, ўхшатиш, тазод, монолог, қаҳрамон ва муаллиф нутқининг характер тасвиридаги ўрни аниқланиб, характернинг бадиийлиги, умумбашарийлиги, ахлоқий сифатлари, давр колоритини акс эттириши ҳамда характер ва сюжет уйғунлиги асослангани билан боғлиқ хулосалар электрон платформа материалларининг илмий-назарий жиҳатдан хилма-хиллигини та'минлаган. 
Диссертацияда келтилрилган асар сюжетидаги “пластик” тасвир хусусиятлари сифатида муаллиф услуби, бадиий психологизм ва унинг романда аксланиши, бадиий тасвир воситалари назарий асосда шарҳлангани ҳамда “нопластик” элементларнинг эпик функсиялари ойдинлаштирилгани билан боғлиқ таҳлиллардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021-2023 йилларда бажарилган “ПФ-201912258 рақамли "Ўзбек адабиётининг кўп тилли (ўзбек, рус, инглиз тилларида) электрон платформасини яратиш" номли амалий тадқиқот лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 17-февралдаги 14/1-565-сон маълумотномаси). Натижада эпик тасвир  бадииятини таъминлашда муаллифнинг роли аниқланиб, муаллиф – файласуф, муаллиф – тарихчи, муаллиф – адабиётшунос тарзида ижодкорнинг бадиий вазифаси белгаланиши билан боғлиқ илмий хулосалар электрон платформа материалларини бойитишга хизмат қилган.
Ишдаги портрет ва характер яратиш, пластик ва нопластик тасвир маҳоратига доир назарий фикрлар ҳамда киши номи билан аталган (“Абулхайрхон”, “Муҳаммад Шайбонийхон”);  жой номларини акс эттирган (“Ҳирий. 849-йил”, “Астробод”); воқеа-ҳодисага ишора берилган (“Шохруз Мирзонинг ўлими”, “Салтанат тўфонлари”); асар номлари билан ифодаланган (“Бадойи ул-васат”, “Хамса” қувончи”); пейзаж воситасида ҳосил қилинган (“Ҳирийда бир тонг”, “Гул сайли”) сарлавҳаларнинг эстетик вазифасига оид қарашлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Мавзу”, “Тарихий савол”, “Жавоҳир” ва “Тақдимот” номли кўрсатувлари ссенарийларини тайёрлашда устифода этилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг 12.12.2024-йилдаги 06-28-1794 рақамли маълумотномаси). Натижада кўрсатувлар янги илмий маълумотлар билан бойитилиб, савияси ошган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish