Иргашев Дилмурод Бегмуродовичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бир ва икки ярусли чизелсимон плугларни ишлаб чиқишнинг илмий-техник ечимлари”, 05.07.01 – Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/Т1022
Илмий маслаҳатчи: Маматов Фармон Муртозевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.17.03.
Расмий оппонентлар: Худояров Бердирасул Мирзаевич, техника фанлари доктори, профессор; Мусурмонов Аъзам Турдиевич, техника фанлари доктори, профессор; Мансуров Мухтор Тохиржонович, техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тупроқни эрозиядан ҳимоя қиладиган, энергия-ресурстежамкорликни ва иш унуми оширишни таъминлайдиган бир ва икки ярусли чизелсимон плугларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
рамада ўқёйсимон жойлашган юқори ва пастки юмшаткичли қия устунли ишчи органлар ва ғалтакмола билан жиҳозланган бир ярусли чизелсимон плугнинг конструксияси талаблар даражасида тупроқни юмшатилиши ва эгат тубидаги ўркачлар баландлиги агротехник талаблар даражасида бўлишини таъминланишини ҳисобга олиниб ишлаб чиқилган;
юқори ва пастки ярус қия устунли ишчи органлар билан жиҳозланган икки ярусли чизелсимон плугнинг конструксияси кам энергия сарфляган ҳолда 40-45 cм чуқурликда ҳайдов қатламини тупроғини талаблар даражасида юмшатилишини таъминланишини ҳисобга олиниб ишлаб чиқилган;
бир ва икки ярусли чизелсимон плугларнинг ишчи органлари орасидаги кўндаланг ва бўйлама масофалар кейинги ишчи орган исканаси билан деформацияланган палахсанинг силжиш текислиги олдинги ишчи органнинг конструктив элементларига етиб бормаслиги шартидан аниқланган;
бир ярусли чизелсимон плуг қия устунли ишчи органининг юқори ва пастки юмшаткичларини ўрнатиш баландликлари ва параметрлари кам энергия сарф қилган ҳолда тупроқни талаблар даражасида юмшатилишини ҳисобга олган ҳолда асосланган;
икки ярусли қия устунли чизелсимон плуг ишчи органлари излари орасидаги масофа ҳамда пастки ва юқори ярус ишчи органларини ўзаро жойлашиши ҳайдов қатламини бир текис юмшатилишини ҳисобга олган ҳолда асосланган;
бир ва икки ярусли қия устунли чизелсимон плуглар таянч текислигидан осиш қурилмасининг пастки тақиш нуқталаригача бўлган тик масофа уларнинг ишлов бериш чуқурлиги бўйича барқарор ҳаракатланишини ҳисобга олган ҳолда асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган бир ва икки ярусли чизелсимон плугларни ишлаб чиқишнинг илмий-техник ечимлари бўйича ўтказилган тадқиқотларда олинган натижалар асосида:
тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган юмшаткичларга Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк маркази” давлат муассасасининг фойдали модел ва ихтирога патентлари олинган (“Комбинациялашган тупроққа ишлов бериш қуроли”, №ИАП 8113-2025-й., “Икки ярусли плуг-юмшаткич”, №ФАП 2714-2024-й.). Натижада кам энергия ва меҳнат сарфляган ҳолда тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган чизелсимон плугларни яратиш имконини берган;
бир ва икки ярусли чизелсимон плугларга дастлабки талаблар ва техник топшириқ тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги 05/04-04-682-сон маълумотномаси). Натижада тупроққа агротехник талаблар даражасида ағдаргичсиз ишлов берадиган бир ва икки ярусли чизелсимон плугларнинг конструксиясини ишлаб чиқиш имконияти яратилган;
тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган бир ва икки ярусли чизелсимон плуглар Қарши ва Касби туманлари фермер хўжаликларида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги 05/04-04-682-сон маълумотномаси). Натижада бир гектар майдонга сарфланадиган ёнилғи-мойлаш материаллар сарфи мос ҳолда 20,05 % ва 22,8 % га, фойдаланиш харажатлари эса 27,89% ва 20,4 % га камайтириш имкони яратилган;
тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган бир ва икки ярусли чизелсимон плугларни ишлаб чиқаришни ўзлаштириш учун лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (дастлабки талаблар, техник топшириқ, техникавий шартлар ва чизмалар) «БМКБ-Агромаш» АЖ да ишлаб чиқариш жараёнига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 15-октябрдаги 05/04-04-682-сон маълумотномаси). Натижада тупроққа ағдаргичсиз ишлов берадиган бир ва икки ярусли чизелсимон плугларни ишлаб чиқариш имконияти яратилган.